Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Odpowiedzialność cywilnoprawna członków organów spółki a ryzyko gospodarcze

Maciej Wierzchowiec
Młodszy Prawnik
Odpowiedzialność cywilnoprawna członków organów spółki a ryzyko gospodarcze
Odpowiedzialność cywilnoprawna członków organów spółki a ryzyko gospodarcze
shutterstock
Odpowiedzialność członka organu spółki ma charakter osobisty, pierwszorzędny, nieograniczony, odszkodowawczy, solidarny i kontraktowy. Jest to również odpowiedzialność na zasadzie winy.

Na czym polega odpowiedzialność cywilnoprawna?

Członek zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej oraz likwidator, tak spółki akcyjnej, jak i spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, odpowiadają za szkodę wyrządzoną spółce, w której pełnią tę funkcję, poprzez działanie lub zaniechanie zawinione i sprzeczne z prawem. Przepisy Kodeksu spółek handlowych wprowadzają w tym zakresie podwyższony miernik staranności w działaniu wymienionych osób. Regulacja odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną w spółce przez nienależyte wykonanie obowiązków dotyczy podmiotów powiązanych ze spółką węzłem obligacyjnym lub przynajmniej stosunkiem organizacyjnym.

Odpowiedzialność członka organu ma charakter osobisty, pierwszorzędny, nieograniczony, odszkodowawczy, solidarny i kontraktowy. Jest to również odpowiedzialność na zasadzie winy. A zatem, do przypisania podmiotowi odpowiedzialności za szkodę na podstawie omawianego przepisu niezbędne jest łączne wystąpienie następujących przesłanek: działanie lub zaniechanie członka organu musi być sprzeczne z prawem lub postanowieniami umowy, czyn był zawiniony, powstała szkoda, między szkodą a bezprawnym i zawinionym działaniem członka organu zachodzi adekwatny związek przyczynowy.

Polecamy: Ulgi na rozwój i innowacje w PIT i CIT. Zmiany 2021

Jak ocenić ryzyko gospodarcze?

W doktrynie prawa handlowego zgodnie wskazuje się, że podejmowanie przez członków organów spółki ryzyka gospodarczego nie może być interpretowane jako działalność sprzeczna z prawem lub postanowieniami umowy. Ryzyko to musi być jednak uzasadnione interesem samej spółki. Jako, że Kodeks spółek handlowych wprowadza podwyższony miernik staranności, gdyż wynikający z zawodowego charakteru działań członków organów spółki, od podmiotów tych można wymagać znajomości przepisów prawa, swoich praw i obowiązków, zasad wykonywania funkcji, zasad zarządzania zasobami ludzkimi i in.

Powyższe stanowi odstępstwo od podstawowej zasady staranności wprowadzonej przepisami Kodeksu cywilnego, tj. „staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju”. O ile podwyższony standard staranności nie budzi wątpliwości co do osoby managera, to wydaje się nietrafiony co do osoby członka rady nadzorczej. Ustawodawca postrzega bowiem zasiadanie w radzie nadzorczej jedynie jako zajęcie uboczne a nie zawodowe.

Póki co, w doktrynie ani orzecznictwie nie wykształcono spójnego poglądu opisującego zasady prawidłowego gospodarowania mieniem spółki, co utrudnia tym samym określenie do jakiego stopnia podejmowane ryzyko gospodarcze jest uzasadnione. W judykaturze twierdzono m. in., że staranność zarządcy powinna uwzględniać przewidywanie skutków założonych działań, podejmowanie wszelkich dostępnych środków faktycznych lub prawnych w celu wywiązania się z zobowiązania, wykazywanie zapobiegliwości, sumienności, ostrożności i dbałości dla osiągnięcia rezultatu zgodnego z interesami spółki.

Wskazywano również, że decyzje profesjonalnych zarządców powinny opierać się na analizie problemu dokonanej przez pracownika spółki albo zewnętrzny podmiot wyspecjalizowany, ale nie powoduje to przejścia odpowiedzialności z zarządcy na pracownika bądź podmiot wyspecjalizowany.

Co to jest zasada biznesowej oceny sytuacji?

Z racji braku uregulowania w polskim prawie przesłanek egzoneracyjnych, chroniących członków organów spółki przed odpowiedzialnością za działania podejmowane w ramach uzasadnionego ryzyka gospodarczego, coraz częściej sięga się do sformułowanych w doktrynie amerykańskiej business judgement rule. Za korzystaniem z tego dorobku przemawia fakt, że zasady te częściowo obowiązują już w prawodawstwie niemieckim, na którym silnie wzoruje się polska cywilistyka, a co za tym idzie, również doktryna prawa handlowego.

Istotą zasady biznesowej oceny sytuacji jest zwolnienie dyrektorów korporacji od odpowiedzialności za szkody spółki będące następstwem podjętych przez nich decyzji, które ex post okazały się błędne, jeżeli wykazano prawidłowość procesu decyzyjnego. Zarządca musi wykazać, że przy podejmowaniu działania uzyskał, w miarę możliwości i kompetencji, dostęp do informacji istotnych dla podjęcia wystarczająco przemyślanej decyzji oraz dokonał analizy ryzyka. Należy przy tym przyjąć, że aktualne pozostają wcześniejsze uwagi poczynione w oparciu o orzecznictwo sądów polskich, wskazujące na możliwość korzystania z wiedzy pracowników spółki i ekspertów zewnętrznych. Odpowiedzialność członków organów powinna być zatem wyłączona, jeżeli, przy zachowaniu wymienionych standardów, mogli przypuszczać, że działają dla dobra spółki.

Dyrektywa postępowania w granicach uzasadnionego ryzyka gospodarczego znajdowała się również w Dobrych Praktykach w zasadzie 33. w latach 2002-2007: przy podejmowaniu decyzji w sprawach spółki członkowie zarządu powinni działać w granicach uzasadnionego ryzyka gospodarczego, tzn. po rozpatrzeniu wszystkich informacji, analiz i opinii, które w rozsądnej ocenie zarządu powinny być w danym przypadku wzięte pod uwagę ze względu na interes spółki.

Funkcjonariusze spółki powinni w szczególności wykazać, że byli świadomi ryzyka i jego rozmiarów oraz podjęli adekwatne środki w celu zabezpieczenia spółki przed potencjalnymi stratami. O nadmiernym ryzyku można mówić, gdy dana decyzja z dużym prawdopodobieństwem przyniesie negatywne następstwa dla spółki, a realizacja określonego zamierzenia nie ma większych szans.

Należy podkreślić, że powyższe rozważania i postulaty prowadzą do stworzenia dla funkcjonariuszy spółki tzw. „bezpiecznej przystani”, w której nie będą bali się podejmować ryzyka gospodarczego, które jest niezbędnym elementem dynamizującym obrót gospodarczy. W prawie polskim dyrektywy te mogą okazać się zbędne wobec tego, że w orzecznictwie dominuje pogląd jakoby naruszenie standardu należytej staranności nie wyczerpywało znamion bezprawności. Oznacza to obowiązywanie w Polsce zasady „absolutnej bezpiecznej przystani” - odpowiedzialność będą rodzić dopiero te działania niestaranne, które jednocześnie naruszą zakaz ustawowy.

Kto jest zobowiązany do działania w podwyższonym standardzie należytej staranności?

Zgodnie z powyższymi uwagami, do działania z należytą starannością w podwyższonym standardzie, zobowiązane są osoby sprawujące funkcje w zarządzie, radzie nadzorczej, komisji rewizyjnej spółki oraz likwidatorzy. Powinno się jednak przy ocenie ich działania stopniować ich odpowiedzialność uwzględniając założenia ustawodawcy, tj. m. in. poboczny charakter działalności członków rady nadzorczej i, z drugiej strony, całkowicie zawodowy charakter działalności członków zarządu.

Prawnokarne pojmowanie uzasadnionego ryzyka gospodarczego

Powyższe rozważania można poszerzyć dodatkowo o dorobek doktryny prawnokarnej dotyczącej działania na szkodę spółki przez wspólników lub zarząd, wyrosły na gruncie przepisów art. 296 k.k. Doktryna ta identyfikuje zachowanie zarządców w spółce określane jako podejmowanie nadmiernego ryzyka. Stanowi to zachowanie nieumyślne sprawcy, ale wynikające z niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach.

Granicę między zachowaniem ostrożnym a nieostrożnym rekonstruuje się na podstawie modelowego wzorca „dobrego gospodarza”, w uwzględnieniu indywidualnych okoliczności podmiotowych i przedmiotowych sprawy. Wynik przedsięwzięcia gospodarczego zazwyczaj nie jest zarządcy znany. Zatem powinien on uprzednio ocenić bilans korzyści i strat. Ryzyko uznaje się za dozwolone jeżeli ewentualna korzyść będzie przewyższała ewentualną stratę a prawdopodobieństwo osiągnięcia korzyści przewyższa prawdopodobieństwo osiągnięcia straty.

Maciej Wierzchowiec, Młodszy Prawnik w Kancelarii Kopeć & Zaborowski Adwokaci i Radcowie Prawni

Więcej informacji znajdziesz w serwisie MOJA FIRMA

Chcesz dowiedzieć się więcej, sprawdź »
Polski Ład. Ściąga dla przedsiębiorców, księgowych, kadrowych (PDF)
Polski Ład. Ściąga dla przedsiębiorców, księgowych, kadrowych (PDF)
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Moja firma
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Nowy Peugeot 308. Test wersji PureTech 130 Allure Pack
    Nowy Peugeot 308. Test kolejnej odsłony nowego kompaktu z Francji. Po hybrydzie dostaliśmy model napędzany 130-konnym benzyniakiem.
    Gaz-System: na początku czerwca ruszy próbny przesył gazu przez interkonektor Polska–Słowacja
    Prace budowlane mające na celu połączenie systemów przesyłowych Polski i Słowacji są zakończone. Gazociąg jest obecnie nagazowany i prowadzone są testy jego funkcjonalności - poinformował w czwartek Gaz-System. Pierwszy próbny przesył gazu w kierunku do Polski i na Słowację ruszy na początku czerwca
    Czy warto wziąć kredyt na samochód? Tak, ale nie gotówkowy
    Czy warto wziąć kredyt na samochód? Tak, bo często inaczej nie da się kupić własnego auta. Trzeba jednak też wiedzieć jaki wziąć kredyt na samochód.
    Jak sprawdzić zużycie opon? Stan opon sprawdzi się sam. Zdalnie!
    Jak sprawdzić zużycie opon? Powstał właśnie system, który zdalnie wykrywa stan zużycia opony zamontowanej w samochodzie osobowym.
    Czy możemy się obawiać braku węgla w sezonie jesienno-zimowym?
    Rząd czyni starania, by nie doszło do sytuacji deficytu węgla w sezonie jesienno-zimowym; w 2022 r. spółki Skarbu Państwa planują zwiększyć wydobycie o ok. 1,5 mln ton węgla energetycznego - mówił w Sejmie wiceszef MAP Piotr Pyzik. Dodał, że trwają rozmowy ws. zwiększenia importu węgla np. z USA
    Kredyt hipoteczny bez wkładu własnego od 27 maja 2022 r. Skorzystają nieliczni
    27 maja 2022 r. startuje rządowy program "Mieszkanie bez wkładu własnego", dzięki któremu klienci otrzymają wsparcie na pokrycie wkładu własnego przy zaciąganiu kredytu hipotecznego (mieszkaniowego). Jednak eksperci Credipass i Metrohouse nie mają złudzeń. Spadająca zdolność kredytowa Polaków, rosnące stopy procentowe oraz limity na m2 nieruchomości znacznie ograniczają możliwości skorzystania z programu. Kto może wziąć kredyt mieszkaniowy z dopłatą do wkładu własnego?
    Co płacić w pierwszej kolejności, gdy pieniędzy w firmie jest za mało?
    Zarządzanie kryzysowe przedsiębiorstwem nie raz łączy się z problemem potocznie zwanym „krótką kołdrą”. Jest to sytuacja, w której przedsiębiorca bądź menedżer nie jest w stanie opłacić w terminie (bądź chwilowo w ogóle) wszystkich zobowiązań firmy. Problem taki występuje najczęściej na przedpolu upadłości bądź sądowej restrukturyzacji przedsiębiorstwa, ale może być również zażegnany bez użycia narzędzi prawa upadłościowego lub restrukturyzacyjnego (choć mocno zaleca się rozważenie takich kroków!).
    Program mieszkanie bez wkładu własnego. Jakie warunki
    W czwartek rusza program Mieszkanie bez wkładu własnego, który umożliwi zaciągnięcie kredytu hipotecznego z gwarancją BGK zastępującą wkład własny. Zgodnie z zapowiedziami resortu rozwoju program będzie modyfikowany. Zmiany wejdą w życie najpóźniej w styczniu 2023 r.
    VW ID.Buzz. Cena startuje od 248 091 zł. Czy to drogo?
    VW ID.Buzz. Cena w Polsce startuje od 248 091 zł. Za dokładnie tą sumę pierwsi klienci znad Wisły mogą złożyć zamówienie na 5-miejscowego e-busa.
    Michel: mamy nadzieję uzgodnić sankcje na ropę z Rosji przed szczytem UE
    Unia Europejska ma nadzieję, że uda się uzgodnić sankcje na rosyjską ropę przed kolejnym posiedzeniem Rady Europejskiej, zaplanowanym na poniedziałek i wtorek - powiedział w środę przewodniczący Rady Europejskiej Charles Michel
    Co dalej z rynkiem mieszkań?
    Z jakimi największymi wyzwaniami będą musieli mierzyć się deweloperzy w 2022 roku? Co będzie sprzyjało rozwojowi rynku mieszkaniowego?
    Nieruchomości premium odporne na wahania rynku
    Polacy zaczęli masowo lokować kapitał w domach, mieszkaniach i działkach. Hossa nie ominęła również sektora nieruchomości luksusowych, który potrafi kumulować pieniądze inwestorów jak żaden inny.
    Zaległości firm usługowych rosną [BADANIE]
    Zaległości branży usługowej wobec banków i dostawców wzrosły w I kwartale o niemal 1,9 mld zł. Tak wynika z danych Rejestru Dłużników BIG InfoMonitor i BIK.
    Nieoficjalnie: Węgry, Czechy i Słowacja blokują embargo na rosyjską ropę
    Podejście Węgier, Czech i Słowacji wyhamowało prace w UE nad przyjęciem szóstego pakietu sankcji na Rosję, czyli embarga na rosyjską ropę. Do tego nie widać zabiegów po stronie Niemiec i Francji, żeby jak najszybciej przyjąć ten pakiet. To osłabia unijną jedność i solidarność - przekazało PAP źródło dyplomatyczne w Brukseli
    Zadłużenie firm deweloperskich
    Zadłużenie firm deweloperskich - liczba firm deweloperskich wpisanych na koniec marca br. do Krajowego Rejestru Długów spadła o 0,6% rdr. Równocześnie w Rejestrze Dłużników BIG InfoMonitor i w bazie informacji kredytowych BIK przybyło dłużników wykonujących roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków.
    Von der Leyen w Davos: Rosja wstrzymuje dostawy żywności, wykorzystując to jako broń, co ma globalne reperkusje
    Rosja wstrzymuje dostawy żywności, wykorzystując to jako broń, co ma globalne reperkusje. Przypomina to rosyjską strategię dotyczącą wykorzystywania przez Rosję w ten sam sposób surowców energetycznych - powiedziała przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen w swoim wtorkowym przemówieniu na Międzynarodowym Forum Ekonomicznym w szwajcarskim Davos.
    Czy w kamperze można spać podczas jazdy? Sprawdźmy.
    Czy w kamperze można spać podczas jazdy? To pytanie, które często pojawia się z ust osób, zaczynających dopiero przygodę z kamperingiem. A więc?
    Wzrośnie płaca minimalna, a za nią preferencyjny ZUS dla przedsiębiorców
    W 2023 roku czeka nas dwustopniowa podwyżka płacy minimalnej: pierwszy raz w styczniu do wartości 3350 zł brutto, drugi raz w lipcu do 3500 zł brutto. Obecnie minimalne wynagrodzenie to 3010 zł, a więc docelowy wzrost wyniesie ponad 16%.
    Jaką szerokość mają drogi w Polsce? Odpowiedzi jest wiele...
    Jaką szerokość mają drogi w Polsce? Ciężko udzielić jednej odpowiedzi. Bo wszystko zależy od tego, o drodze jakiej kategorii mówimy.
    Stacje ładowania w Łodzi. 100 nowych punktów dla elektryków
    Stacje ładowania w Łodzi, czyli właśnie rozpoczyna się nowa inwestycja. W jej ramach powstanie 100 stacji ładowania pojazdów elektrycznych.
    Niemiecki minister gospodarki: embargo na rosyjską ropę "w zasięgu ręki"
    Niemiecki minister gospodarki Robert Habeck w wywiadzie udzielonym w poniedziałek wieczorem dla niemieckiej telewizji publicznej stwierdził , że embargo na rosyjską ropę naftową jest "w zasięgu ręki"
    Premier o sankcjach na Rosję: mam nadzieję, że w ciągu najbliższych kilku-kilkunastu dni osiągniemy porozumienie
    Mam nadzieję, że w ciągu najbliższych kilku-kilkunastu dni dojdziemy do porozumienia, choć bardzo ważną wartością jest też zachowanie jedności - powiedział premier Mateusz Morawiecki, pytany o postępy w dyskusji między państwami UE nad wprowadzeniem szóstego pakietu sankcji wobec Rosji
    Peugeot 9X8 waży tylko 1030 kg i ma... 980 koni mocy!
    Peugeot 9X8 będzie walczyć w wyścigach długodystansowych FIA. Tak, to hybryda. Jej silniki mają jednak w sumie 980 koni mocy. A to dopiero początek.
    PIE: Silny wzrost sprzedaży detalicznej to efekt migracji z Ukrainy
    Silny wzrost sprzedaży detalicznej związany z zakupami m.in. odzieży czy kosmetyków to efekt migracji z Ukrainy. Budownictwo czeka wyraźne spowolnienie - przekazał w poniedziałek Polski Instytut Ekonomiczny
    30 lat relacji gazowych między Polską a Rosją przestaje istnieć
    Po 30 latach relacje gazowe między Polską a Rosją przestaną istnieć; nasz rząd podjął uchwałę o rozwiązaniu porozumień między rządami, nazywanych jamalskimi, które podpisano w 1993 r. - poinformował w poniedziałek pełnomocnik rządu ds. strategicznej infrastruktury energetycznej Piotr Naimski.