Prawo indywidualnej kontroli wspólników

Art. 212 kodeksu spółek handlowych przyznaje ustawowe prawo indywidualnej kontroli wszystkim wspólnikom spółki. Jedynym ograniczeniem może być ustanowienie rady nadzorczej bądź komisji rewizyjnej i jednoczesne wyłączenie prawa indywidualnej kontroli przez umowę spółki. Podmiotami upoważnionymi z mocy ustawy do kontroli są wspólnicy oraz wspólnicy wraz z upoważnionymi przez siebie osobami. Oznacza to zatem, że nie jest możliwy wgląd w dokumenty spółki jedynie za pośrednictwem upoważnionej osoby.

Zakres kontroli

Na pojęcie prawa kontroli składają się uprawnienia związane z przeglądaniem ksiąg i dokumentów spółki, sporządzanie bilansu na własny użytek oraz prawo do żądania wyjaśnień od zarządu. Wskazane działania mogą być prowadzone łącznie lub alternatywnie. Wspólnik może żądać sporządzenia bilansu jedynie na własny użytek i może tego dokonać za pośrednictwem upoważnionej do tego osoby. Należy jednak pamiętać, że wskazana czynność nie jest konieczna w sytuacji, gdy sporządzany jest roczny bilans spółki i nie minął termin do jego zatwierdzenia. Istotne jest, że prawo kontroli nie jest nieograniczone. Nadużycie tego uprawnienia, które może objawiać się nadmierną uciążliwością dla spółki bądź szykanowaniem wspólników może stanowić powód żądania wyłączenia wspólnika. Co ważne Prawo kontroli spółki, o którym mowa w art. 212 k.s.h., jest prawem indywidualnym, przysługującym każdemu wspólnikowi. Nie jest ono zależne od posiadania przez danego wspólnika określonego ułamka kapitału zakładowego. Nadto, jest to prawo działające z mocy ustawy i nie wymaga osobnego uregulowania w umowie spółki, względnie akcie założycielskim (wyr. SA w Krakowie, I ACa 715/12).

Porozmawiaj o tym na naszym FORUM!!!

Odmowa udostępnienia dokumentów spółki

Indywidualne prawo kontroli może zostać realizowane co do zasady w każdym czasie. Ustawodawca pozostawił wspólnikom w tym zakresie pewną swobodę, bowiem to oni wskazują w jakim czasie chcą skorzystać z prawa. Za zwyczajowo przyjęty czas konieczny do realizacji swoich praw uznaje się normalne godziny urzędowania spółki. Chyba, że na wniosek wspólnika ustalono inne godziny, za uprzednim poinformowaniem o tym fakcie zarządu spółki. Art. 212 § 2 k.s.h. zawiera istotne ograniczenie w prawie indywidualnej kontroli. Zgodnie z tą regulacją zarząd może odmówić wspólnikowi wyjaśnień oraz udostępnienia do wglądu ksiąg i dokumentów spółki, jeżeli istnieje uzasadniona obawa, że wspólnik wykorzysta je w celach sprzecznych z interesem spółki i przez to wyrządzi spółce znaczną szkodę. Uzasadniona obawa po stronie zarządu musi się opierać na okolicznościach faktycznych, wiedzy na temat pewnych faktów, które mogłyby stanowić podstawę takiej uzasadnionej obawy (post. SO w Warszawie, XXIII Ga 371/10). Za sprzeczne interesy można uznać działalność konkurencyjną wspólnika i wykorzystanie zdobytych przez niego informacji w sposób zagrażający interesom wspólników czy całej spółki. Jeżeli jednak wystąpi zagrożenie o innym charakterze, powodujące jedynie wystąpienie szkody (np. zgłoszenie zaległości podatkowych do Urzędu Skarbowego), wówczas zarząd nie ma prawa ograniczyć wspólnikowi prawa indywidualnej kontroli.

W przypadku, gdy zarząd rozpatrzy negatywnie żądanie przeprowadzenia kontroli przez wspólnika, wówczas może on wstąpić na drogę sądową. Wniosek do sądu należy złożyć w ciągu 7 dni od uzyskania negatywnej opinii, natomiast samo postępowanie nie powinno trwać dłużej niż miesiąc. Sąd może zatem zobowiązać zarząd do udostępnienia ksiąg i odpowiednich dokumentów spółki, jak również do sporządzenia bilansu, nie może jednakże sam przeprowadzić kontroli. Ponadto sąd może określić sposób wykonania przez zarząd obowiązków.

Zobacz również: Wyłączenie odpowiedzialności wspólników spółki z o.o.