W jaki sposób dokonać umorzenia udziałów w spółce z o.o. z jednoczesnym zachowaniem niezmienionej wartości kapitału zakładowego

RADA

Wskazanie w dokumentach prawnych, rachunkowo-księgowych oraz w rejestrze przedsiębiorców kapitału zakładowego w wysokości większej niż zliczone razem faktyczne udziały jest zjawiskiem prawidłowym. Warunkiem jest, by przy zawiązaniu spółki i w momencie wpisu spółki do rejestru przedsiębiorców suma wszystkich udziałów była równa kapitałowi zakładowemu. Późniejsze umorzenie udziałów powinno następować z tzw. czystego zysku spółki i tym samym nie powinno być dokonywane z jednoczesnym obniżeniem kapitału zakładowego.

UZASADNIENIE

Kapitał zakładowy. Kapitał zakładowy w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością stanowi pewną określoną wartość w bilansie spółki po stronie pasywów. Suma ta ma charakter formalny i stanowi sumę wkładów w kapitale zakładowym. Kapitał zakładowy, jako wielkość formalna, może być w toku działalności spółki z ograniczoną odpowiedzialnością podwyższony lub obniżony. Należy podkreślić, że kapitał zakładowy spółki z o.o. powinien wynosić co najmniej 5000 zł i poniżej tej kwoty nie może zostać obniżony.

WAŻNE!

Kapitał zakładowy spółki z o.o. powinien wynosić co najmniej 5000 zł i poniżej tej kwoty nie może zostać obniżony.

Umorzenie udziału. Udział w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością może być umorzony, z zastrzeżeniem jednak, że umorzenie to może nastąpić jedynie po wpisie spółki do rejestru. Umorzenie udziału musi być przewidziane umową spółki. Może ono mieć charakter dobrowolny lub przymusowy. Umorzenie udziału oznacza jego prawne unicestwienie, w wyniku czego udział ten przestaje istnieć.

Umorzenie dobrowolne udziału danego wspólnika w spółce z o.o. odbywa się za jego zgodą, w wyniku nabycia udziału przez samą spółkę, natomiast umorzenie przymusowe dokonywane jest bez zgody wspólnika.

Możliwość umorzenia udziałów w spółce z o.o., aby była dozwolona, musi zostać przewidziana w umowie spółki. Zasadniczo umorzenie udziałów odbywa się za wynagrodzeniem, a jedynie w wyjątkowej sytuacji, w przypadku umorzenia dobrowolnego, umorzenie udziałów może zostać dokonane nieodpłatnie za zgodą wspólnika. Umorzenie udziału następuje albo poprzez obniżenie kapitału zakładowego, albo poprzez wypłatę z tzw. czystego zysku. Jeżeli umorzenie udziału następuje z czystego zysku, to nie następuje obniżenie kapitału zakładowego. Z kolei umorzenie udziału poprzez obniżenie kapitału zakładowego oznacza, że umorzenie to nie dojdzie do skutku, dopóki kapitał zakładowy nie zostanie obniżony.

WAŻNE!

Umorzenie udziału następuje albo na podstawie uchwały zgromadzenia wspólników, albo na podstawie postanowienia umowy spółki, bez konieczności podejmowania uchwały w tym zakresie.

Uchwała zgromadzenia wspólników powinna określać m.in. podstawę prawną umorzenia oraz wysokość wynagrodzenia przysługującego wspólnikowi za umorzony udział. Należy tu zastrzec, że uchwała w sprawie przymusowego umorzenia powinna zawierać dodatkowo uzasadnienie wskazujące na zaistnienie określonych w umowie spółki przesłanek umorzenia udziałów.

W przypadku umorzenia udziału z tzw. czystego zysku wypłata może nastąpić albo z zysku spółki z ostatniego roku obrotowego, którego uzupełnieniem może być także zysk z lat ubiegłych wyodrębniony w oddzielne fundusze przeznaczone na cele umorzeniowe (z funduszu zapasowego, rezerwowego), albo zysk z lat poprzednich, pod warunkiem że w ostatnim roku spółka odnotowała stratę.

WAŻNE!

Jeżeli zysk w spółce z o.o. nie był podzielony w latach ubiegłych, nie może być on źródłem wypłaty z tzw. czystego zysku w przypadku umorzenia udziałów.

Przyczyną umorzenia udziałów może być m.in. chęć wypłaty określonych kwot wspólnikom, którzy nie mogą zbyć udziałów, albo rezygnacja wspólnika z członkostwa w spółce, a także chęć dokonania wypłaty z zysku w sytuacji, gdy spółka prowadziła w ostatnim roku działalność ze stratą.

PRZYKŁAD

Umowa spółki z o.o. SUPERBABY stanowi, że kapitał zakładowy spółki wynosi 4 141 000 zł i dzieli się na 3178 równych i niepodzielnych udziałów o wartości nominalnej po 500 zł każdy. Umowa zawiera postanowienia, zgodnie z którymi udziały mogą być umarzane na podstawie uchwały zgromadzenia wspólników.

Wskazanie wartości nominalnej udziału oznacza, że udział w spółce, zarówno przy jej tworzeniu, jak i podwyższeniu kapitału zakładowego, można objąć co najmniej po jego wartości nominalnej, a nie można go obejmować po wartości niższej od nominału.

Wspólnicy spółki z o.o. SUPERBABY nabyli udziały w tej spółce o wartości równej 500 zł za każdy udział. Część z nich nabyła udziały po cenie wyższej od wskazanej wartości nominalnej. Z nadwyżki powstałej w wyniku objęcia części udziałów po cenie wyższej od wartości nominalnej spółka utworzyła kapitał zapasowy przeznaczony m.in. na cele umorzeniowe. Po zawiązaniu spółki kapitał zakładowy odpowiadał sumie wszystkich udziałów, tj. 4 141 000 zł (kapitał zakładowy) = 8282 udziały o wartości nominalnej każdy po 500 zł.

W spółce tej zgromadzenie wspólników podjęło uchwałę o umorzeniu części udziałów z tzw. czystego zysku, tj. bez konieczności obniżenia kapitału zakładowego, przeznaczając na ten cel środki pieniężne z wypracowanego przez spółkę zysku w ostatnim roku obrotowym oraz środki z kapitału zapasowego. Umorzono w sumie 5104 udziały z czystego zysku.

Przy zawiązaniu spółki z o.o. SUPERBABY suma wszystkich udziałów była równa kapitałowi zakładowemu (kapitał zakładowy przy zawiązaniu spółki: 4 141 000 zł = 8282 udziały po 500 zł każdy). Po dokonaniu umorzenia 5104 udziałów z tzw. czystego zysku kapitał zakładowy stał się większy niż zliczone razem udziały (8282 udziały - 5104 umorzone udziały = 3178 udziałów po 500 zł każdy, co daje sumę odpowiadającą kwocie 1 589 000 zł). Pomimo że matematycznie suma wszystkich udziałów daje kwotę 1 589 000 zł, czyli kwotę niższą od wskazanego kapitału zakładowego, tj. od kwoty 4 141 000 zł, to jednak wskazana w umowie, dokumentach prawnych, finansowo-księgowych i w Krajowym Rejestrze Sądowym wysokość kapitału zakładowego jako 4 141 000 zł jest zapisem prawidłowym, bowiem umorzenie udziałów nie było dokonywane z jednoczesnym obniżeniem kapitału zakładowego.

Z momentem umorzenia części udziałów z zysku bilansowa wysokość kapitału zakładowego nie uległa zmianie, natomiast zmniejszyła się faktycznie suma wartości nominalnych wszystkich udziałów.

Warto dodać, że wspólnicy mają możliwość zmiany umowy spółki, tak by wartość pozostałych po umorzeniu udziałów odzwierciedlała niezmienioną wysokość kapitału zakładowego. Takie stanowisko potwierdza uchwała SN z 9 kwietnia 1997 r., sygn. akt III CZP 15/97; OSNC 1997 nr 6-7, poz. 74:

W razie umorzenia w spółce z o.o. części udziałów z czystego zysku dopuszczalne jest powzięcie przez wspólników uchwały zmieniającej umowę spółki i dostosowującej wartość pozostałych po umorzeniu udziałów do niezmienionej wysokości kapitału zakładowego.

• art. 152, 154, 199, art. 200 § 1 i 2 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - Dz.U. Nr 94, poz. 1037; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. Nr 42, poz. 341

Emilia Bartkowiak

aplikant radcowski