Kategorie

Czy uchylenie się od skutków umowy dowodowej może stanowić nadużycie prawa?

Czy uchylenie się od skutków umowy dowodowej może stanowić nadużycie prawa? /fot. Shutterstock
fot.Shutterstock
Jedną z nowości, wprowadzonych zeszłoroczną nowelizacją Kodeksu postępowania cywilnego, jest umowa dowodowa, unormowana w przywróconym postępowaniu gospodarczym. Analiza nowego uregulowania skłania do wniosku, iż niektóre podmioty mogą uchylić się od skutków jej zawarcia, nie ponosząc jednocześnie z tego tytułu istotnych konsekwencji prawnych.

Dnia 07 listopada 2019 r., dodany został do Części I Księgi I Tytułu VII ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, t.j.: Dz.U. z 2019 r., poz. 1460 ze zm. (zwana dalej ,,Kodeksem postępowania cywilnego” lub ,,k.p.c.”) Dział IIA, ustanawiający nowe postępowanie odrębne - Postępowanie w sprawach gospodarczych. W jednym z przepisów tego działu, artykule 458(9) k.p.c., ukonstytuowano nową umowę procesową, nieznaną dotąd polskiej procedurze cywilnej – umowę dowodową, zdefiniowaną w § 1 powołanej jednostki redakcyjnej cyt. ,,Strony mogą się umówić o wyłączenie określonych dowodów w postępowaniu w sprawie z określonego stosunku prawnego powstałego na podstawie umowy (umowa dowodowa).”. Powołana umowa została zatem przewidziana wyłącznie dla postępowania gospodarczego i tylko w nim może ona odnieść swoje skutki, określone w powołanym już przepisie art. 458(9) k.p.c.

Polecamy: Tarcza antykryzysowa – Podatki i prawo gospodarcze. Pakiet 5 ebooków

Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 458(6) k.p.c. przyznano stronom (zarówno powodowi, jak i pozwanemu) niebędącym przedsiębiorcą lub będącym przedsiębiorcą-osobą fizyczną, prawo do rozpoznania sprawy z pominięciem przepisów o postępowaniu gospodarczym cyt.:

,,§ 1. Na wniosek strony, która nie jest przedsiębiorcą lub jest przedsiębiorcą będącym osobą fizyczną, sąd rozpoznaje sprawę z pominięciem przepisów niniejszego działu.

Reklama

§ 2. Wniosek, o którym mowa w § 1, strona może złożyć w terminie tygodnia od dnia doręczenia jej na piśmie pouczeń, o których mowa w art. 458(4) § 1 , a jeżeli doręczenie pouczeń nie było wymagane - w pozwie albo pierwszym piśmie procesowym pozwanego.”.

Z uwagi, iż cytowany przepis art. 458(6) § 1 k.p.c. nie ogranicza przepisów, które podlegają pominięciu na wniosek uprawnionej strony, uznać należy że dotyczy on także przepisu art. 458(9) k.p.c., ustanawiającego umowę dowodową. W konsekwencji, strona uprawniona do złożenia wiążącego dla Sądu wniosku o rozpoznanie sprawy z pominięciem przepisów o postępowaniu gospodarczym, pomimo zawarcia umowy dowodowej przed wszczęciem powództwa, może uchylić się od jej skutków, żądając rozpoznania sporu z pominięciem tych przepisów. Zadać należy pytanie, jakie konsekwencje wobec strony, która wskutek powyższego, nielojalnego zachowania uchyla się od skutków umowy dowodowej, mogą zostać wyciągnięte przez Sąd działający z urzędu lub na wniosek przeciwnika procesowego.

W ocenie autora możliwe są dwa stanowiska.

Reklama

Zgodnie z pierwszym, wyżej opisane nielojalne zachowanie strony umowy dowodowej, nie może dla niej rodzić żadnych negatywnych konsekwencji, z uwagi iż jest działaniem zgodnym z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. Powyższe wspiera argument, że skoro ustawodawca nie ograniczył w przepisie art. 458(6) § 1 k.p.c. pominięcia przepisów o postępowaniu gospodarczym, wskazując iż nie dotyczy ono umowy dowodowej, jego zamiarem było przyznanie uprawnienia określonym stronom do uchylania się od skutków umów dowodowych.

Według drugiego stanowiska, skorzystanie przez stronę, która uprzednio zawarła umowę dowodową, z prawa do rozpoznania sporu z pominięciem przepisów o postępowaniu gospodarczym, może zostać uznane za nadużycie prawa procesowego, co w ocenie autora powinno być badane odrębnie w stosunku do każdego postępowania. Inaczej bowiem należy ocenić sytuację, gdy strona jako podmiot ewidentnie słabszy zawarła z dużo silniejszym kontrahentem kontrakt przewidujący umowę dowodową, rażąco godzącą w jej prawa (w zależności od umowy ryzyko wszczęcia sporu sądowego może bardziej obciążać jedną ze stron), uniemożliwiając jej de facto dowodzenia swoich racji w sporze sądowym, a inaczej sytuację, gdy umowa dowodowa została zawarta na partnerskich relacjach przez podmioty o równej pozycji negocjacyjnej.

W ocenie autora, za trafne uznać należy drugie stanowisko. System prawny nie może bowiem premiować nielojalnego zachowania strony procesu, co znajduje potwierdzenie zarówno w przepisach prawa materialnego (art. 5 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, t.j.: Dz.U. z 2019 r., poz. 1145 ze zm. [zwana dalej ,,Kodeksem cywilnym” lub ,,k.c.”]), jak i procesowego (art. 3 i 4(1) k.p.c.).

Uznając, iż wyżej opisane uchylenie się od skutków umowy dowodowej, może stanowić nadużycie prawa procesowego, przejść należy do rozważenia, jakie konsekwencje prawne mogą zostać wyciągnięte wobec strony, która się go dopuściła.

I. Zastosowanie przepisu art. 5 k.c.

W nauce prawa oraz najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, iż nie jest możliwe stosowanie w procesie, w drodze analogii legis przepisu art. 5 k.c., który stanowi iż cyt. ,,Nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.”. Przykładowo wskazać należy uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2013 r., wydaną w sprawie o sygn. akt III CZP 78/13 cyt. ,,Pierwotnie dyskusja ogniskowała się wokół pytania o dopuszczalność stosowania do oceny czynności procesowych art. 5 KC, a istotne tło dyskusji na tym tle stanowiły zasadniczo dopuszczające taką możliwość orzeczenia Sądu Najwyższego, między innymi uchwała z dnia 7 czerwca 1971 r., III CZP 87/70 (OSNC 1972, nr 3, poz. 42) i postanowienie z dnia 26 lipca 1978 r., II CR 248/78 (Państwo i Prawo 1981 r., nr 1, s. 141, teza). Chociaż stanowisko to znalazło zwolenników w doktrynie, to ostatecznie zdominował je pogląd odrzucający możliwość przenoszenia art. 5 KC do czynności procesowych, reprezentowany zarówno w piśmiennictwie, jak i w nowszym orzecznictwie (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2000 r., II CKN 483/00, niepubl., z dnia 19 maja 2006 r., III CZ 28/06, niepubl. i z dnia 26 listopada 2009 r., I CZ 77/09, niepubl.).”W konsekwencji nie będzie zatem możliwe zablokowanie przez Sąd działający z urzędu lub na wniosek drugiej strony, uprawnienia strony do rozpoznania sprawy z pominięciem przepisów o postępowaniu gospodarczym, w tym do uchylenia się od skutków umowy dowodowej

II. Zastosowanie przepisu art. 226(2) § 2 k.p.c. w zw. z art. 4(1) k.p.c.

Z uwagi na brak możliwości zastosowania przepisu art. 5 k.c., rozważyć należy kwalifikację możliwości uchylenia się przez stronę procesu od skutków umowy dowodowej za nadużycie prawa procesowego. Zgodnie bowiem z przepisem art. 4(1) k.p.c. cyt. ,,Z uprawnienia przewidzianego w przepisach postępowania stronom i uczestnikom postępowania nie wolno czynić użytku niezgodnego z celem, dla którego je ustanowiono (nadużycie prawa procesowego).”. W konsekwencji, Sąd działający z urzędu lub na wniosek przeciwnika procesowego, będzie mógł zastosować wobec niej sankcje przewidziane w przepisie art. 226(2) § 2 k.p.c. cyt.:

,, § 2. W przypadku gdy sąd stwierdzi nadużycie przez stronę prawa procesowego, może w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie:

1)stronę nadużywającą skazać na grzywnę;

2)niezależnie od wyniku sprawy, odpowiednio do spowodowanej tym nadużyciem prawa procesowego zwłoki w jej rozpoznaniu, włożyć na stronę nadużywającą obowiązek zwrotu kosztów w części większej, niż wskazywałby wynik sprawy, a nawet zwrotu kosztów w całości;

3)na wniosek strony przeciwnej:

a)przyznać od strony nadużywającej koszty procesu podwyższone odpowiednio do spowodowanego tym nadużyciem zwiększenia nakładu pracy strony przeciwnej na prowadzenie sprawy, nie więcej jednak niż dwukrotnie,

b)podwyższyć stopę odsetek zasądzonych od strony, której nadużycie spowodowało zwłokę w rozpoznaniu sprawy, za czas odpowiadający tej zwłoce, z tym że stopa może zostać podwyższona nie więcej niż dwukrotnie; przepisów o maksymalnej dopuszczalnej wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie nie stosuje się.”.

III. Konkluzja

W obecnym stanie prawnym, strona niebędąca przedsiębiorcą lub będąca przedsiębiorcą-osobą fizyczną, która zawarła umowę dowodową, może na podstawie przepisu art. 458(6) § 1 k.p.c. uchylić się od skutków tej umowy, żądając rozpoznania sprawy z pominięciem przepisów o postępowaniu gospodarczym. O ile zachowanie to, może w ocenie autora zostać uznane za nadużycie przez stronę prawa procesowego, jedyne konsekwencje, jakie będą mogły wobec niej wyciągnięte, to te przewidziane w przepisie art. 226(2) § 2 k.p.c., które w żaden sposób nie przekreślają skuteczności wyżej opisanego uchylenia się od skutków umowy dowodowej. Jednocześnie uznać należy, że w zależności od wartości przedmiotu sporu, jak i przedmiotu procesu, stronie dokonującej nadużycia, zachowanie takie może się opłacać, gdyż korzyści ze zwiększenia szans na wygranie sporu sądowego, mogą znacząco przewyższać ryzyka związane z sankcjami za nadużycie prawa procesowego.

W ocenie autora opinii, z uwagi na szacunek dla doniosłej zasady pacta sunt servanda (umów należy dotrzymywać), przedmiotowa kwestia wymaga interwencji ustawodawcy, która umożliwi utrzymanie w mocy umowy dowodowej, również w przypadku, skorzystania przez stronę z uprawnienia do rozpoznania sprawy z pominięciem przepisów o postępowaniu gospodarczym. Obecny stan prawny godzi bowiem w aksjologię procesu, określoną m.in. przepisami art. 3 i 4(1) k.p.c., jak i w sam sens zawierania umów dowodowych przez podmioty, które mogą następnie jednostronnie uchylić się od ich skutków.

Krzysztof Drapiński

radca prawny w Kancelarii Prawnej Dr Krystian Ziemski & Partners w Poznaniu, specjalizuje się w prawie cywilnym 

Dr Krystian Ziemski & Partners Kancelaria Prawna spółka komandytowa w Poznaniu

www.ziemski.com.pl

Artykuł pochodzi z Portalu: www.prawodlasamorzadu.pl

Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Moja firma
    1 sty 2000
    11 maja 2021
    Zakres dat:

    Test: Opel Insignia kombi po liftingu. Królowa flot ciągle w formie?

    Opel Insignia po liftingu: Niemcy reanimowali staruszka czy jedynie usprawnili kilka drobiazgów w aucie, które jest nadal godne uwagi? Sprawdziliśmy to.

    Top 7: Jak podróżować z dziećmi?

    Jak podróżować z dziećmi? Jeżeli dziecko jest naprawdę małe, wyjazd może się stać wyzwaniem. Oto porady jak przygotować się do wyjazdu.

    Czy wzrosła szara strefa w rolnictwie?

    Dane KRUS wskazują na spadek liczby osób objętych ubezpieczeniem społecznym o 27 tys. Może to oznaczać potencjalny wzrost szarej strefy w sektorze rolniczym.

    Nowelizacja ustawy o efektywności energetycznej

    Efektywność energetyczna. Ukazała się nowela ustawy o efektywności energetycznej. Jednym z elementów zmian jest wprowadzenie obowiązku montażu do 1 stycznia 2027 r. inteligentnych ciepłomierzy i wodomierzy przez właścicieli lub zarządców budynków wielolokalowych.

    Uzyskanie ochrony prawnej wynalazków i znaków towarowych będzie szybsze i tańsze

    Znaki towarowe – m.in. ze względu na pandemię – zmieniły swój charakter. Coraz częściej dokonywane są zgłoszenia znaków dźwiękowych, multimedialnych i ruchomych, które marki stosują w internecie i innych mediach.

    Profesjonalna rejestracja pojazdów

    Profesjonalna rejestracja pojazdów: czym jest, na czym polega i dopełnienia jakich formalności wymaga? Sprawdziliśmy to.

    Empowerment, czyli jak szukać nowych sposobów dotarcia do klientów?

    Pandemia koronowirusa pokazała jak ważna jest w organizacji kultura upełnomocnienia (empowerment). To do lidera zależy to, czy kultura empowermentowa spełni swoją funkcję.

    Dlaczego polskie firmy nie inwestują w nowoczesne technologie?

    Sztuczna inteligencja jest wykorzystywana przez zaledwie 4% polskich przedsiębiorstw. Eksperci nie mają jednak złudzeń – tylko te firmy, które postawią w najbliższej przyszłości m.in. na przemysłowy internet rzeczy będą odnosiły na rynku sukcesy.

    Jak pracownicy oceniają wsparcie pracodawców na home office? [SONDA]

    Ponad 50% pracowników zdalnych została pozytywnie zaskoczona przez swoją firmę na home office. Co czwarty deklaruje, że podczas pracy zdalnej otrzymał benefit od pracodawcy więcej niż raz.

    Magda Kubit, Planton: W Polsce żywność bio jest nadal dodatkiem [PODCAST]

    Magda Kubit: Jak zmienić firmę produkującą żywność bazującą na mleku krowim na firmę roślinną? Ile to kosztuje? Dlaczego dla Polaków jedzenie bio to tylko dodatek, a nie podstawa? Zapraszamy do słuchania podcastu

    Mieszkańcy wsi remontują mieszkania podczas pandemii

    Remonty mieszkań a koronawirus. Na duże wydatki na remont mieszkania w czasach pandemii decydowali się przede wszystkim mieszkańcy wsi. Najmniej chętni do podejmowania takich inwestycji byli mieszkańcy największych miast.

    Wymiana karty motorowerowej na prawo jazdy kategorii AM

    Wymiana karty motorowerowej na prawo jazdy kategorii AM powinna zostać wykonana niezwłocznie. Na czym polega i jakich dokumentów wymaga?

    Od kiedy otwarte restauracje? [DATA]

    Restauracje czekają na otwarcie. Działają już hotele, a do otwarcia przygotowują się restauratorzy. Na początek otwarte zostaną jedynie ogródki.

    Wyrejestrowanie pojazdu po złomowaniu

    Wyrejestrowanie pojazdu po złomowaniu jest konieczne do tego, aby kierowca nie musiał np. płacić za polisę OC. Jak dochować obowiązku?

    Zmiana ustawy o charakterystyce energetycznej budynków

    Charakterystyka energetyczna budynków. Projekt zmiany ustawy o charakterystyce energetycznej budynków Rada Ministrów planuje przyjąć jeszcze w II kwartale 2021 r. Tak wynika z informacji dostępnych w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. Nowelizacja ta ma w szczególności wdrożyć regulacje dot. świadectw charakterystyki energetycznej.

    Wnioski w programie „Moja Woda” do 10 czerwca 2021 r.

    Program „Moja Woda”. To już ostatnie tygodnie na składanie wniosków w ramach drugiej edycji programu „Moja Woda”. Można je składać do 10 czerwca 2021 r. Na co można otrzymać dofinansowanie?

    Mercedes EQT - niewielki van z napędem elektrycznym

    Mercedes EQT jest przestronny, rodzinny, nowoczesny i... elektryczny. Niewielki van być może już wkrótce uzupełni ofertę marki.

    Leasing w firmie - BGK wdraża nowe parametry leasingu

    Nowe gwarancje BGK zabezpieczą do 80 proc. kwoty leasingu lub pożyczki leasingowej bez odsetek oraz kosztów związanych z ich udzieleniem. Jakie będą nowe parametry gwarancji?

    Hubert Woźniak: Polskie jabłko nie boi się pandemii [PODCAST]

    Pandemia weryfikuje rynek producentów owoców – są upadłości i przejęcia – mówi Hubert Woźniak. Mimo to, polskie jabłko stoi mocno zarówno w kraju jak i za granicą. Zapraszamy do wysłuchania podcastu.

    Odholowanie samochodu przez policję

    Odholowanie samochodu przez policję: w jakich przypadkach jest możliwe? Jak wygląda procedura odbioru samochodu z parkingu policyjnego?

    Szczepienia w zakładach pracy - rusza pilotaż

    Pilotaż szczepień w zakładach pracy jest już na finiszu. Pierwsze pilotażowe szczepienia ruszą od 17 maja. Kiedy rozpoczną się kolejne szczepienia już w formule regularnej? Ile firm zgłosiło się do programu?

    Dlaczego sprzedawcy nie chcą się reklamować?

    Nieuczciwa konkurencja w internecie to codzienność. Problem urósł do takiej skali, że niektórzy wytwórcy nie reklamują swoich produktów w obawie przed naśladowcami. Jak się przed tym się bronić?

    Ile działalności gospodarczych działa w Polsce? Sprawdzamy w bazie firm

    Liczba firm działających w poszczególnych państwach ma bardzo duże znaczenie dla gospodarki narodowej oraz kluczowych wskaźników ekonomicznych, chociażby PKB. Jak na sytuację działających w Polsce podmiotów gospodarczych wpłynęła pandemia koronawirusa? Ile firm przestało działać, a ile nowych biznesów otwarto?

    Nieodebranie samochodu z parkingu policyjnego

    Nieodebranie samochodu z parkingu policyjnego: co oznacza? I kiedy właściciel straci pojazd? Dziś poszukamy odpowiedzi na te pytania.

    Rynek lombardów rośnie coraz szybciej [RAPORT]

    Sektor lombardów rozkwita. Choć lombardy udzielają pożyczek gotówkowych pod zastaw, obchodzą przepisy ustawy o kredycie konsumenckim – wynika z pierwszego w Polsce raportu o lombardach autorstwa Związku Przedsiębiorców i Pracodawców.