Konsekwencje spóźnionej wypłaty wynagrodzenia

Wypłata wynagrodzenia stanowi jeden z ważniejszych, jeśli nie najważniejszy obowiązek pracodawcy. Dokonuje się jej co najmniej raz w miesiącu, w stałym i ustalonym z góry terminie, nie później jednak niż w ciągu pierwszych 10 dni następnego miesiąca kalendarzowego (art. 85 i 86 k.p.). Przepisy te określają jedynie minimalną częstotliwość wypłat wynagrodzenia za pracę (układ zbiorowy pracy bądź regulamin pracy czy umowa o pracę może wprowadzić większą częstotliwość wypłat wynagrodzenia). Dodatkowe składniki wynagrodzenia, przysługujące na podstawie innych przepisów, postanowień układu zbiorowego pracy lub regulaminu wynagradzania za okresy dłuższe niż miesiąc, wypłaca się w terminach określonych w tych przepisach lub postanowieniach.

Jeżeli ustalony dzień wypłaty wynagrodzenia za pracę jest dniem wolnym od pracy, to wynagrodzenie należy wypłacić w dniu poprzedzającym taki dzień.

Co do zasady wynagrodzenie wypłacane jest „z dołu”, tzn. po przepracowaniu okresu, za który się należy. Jeżeli jednak pracownik otrzymuje wypłatę wynagrodzenia „z góry”, powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu wynagrodzenia w każdej sytuacji niewykonywania pracy, chyba że za określony czas z mocy przepisu szczególnego zachowuje do niego prawo (uchwała SN z 8 grudnia 1994 r., I PZP 49/94).

Prawo do odsetek

Jeżeli pracodawca spóźnia się z wypłatą wynagrodzenia, pracownik ma prawo do odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody, a opóźnienie było następstwem okoliczności, za które pracodawca nie ponosi odpowiedzialności (art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p.).

To podstawowe uprawnienie pracownika jest jednocześnie najmniej dotkliwe dla pracodawcy. Odsetki przysługują w wysokości ustawowej, oczywiście jeżeli wyższych nie przewiduje np. układ zbiorowy pracy czy regulamin wynagradzania. Co więcej, pracownik może również dochodzić odsetek od zaległych odsetek od dnia wytoczenia powództwa o nie lub gdy pracodawca zgodził się na doliczenie zaległych odsetek do dłużnej sumy (tj. niewypłaconego wynagrodzenia). Odsetki z tytułu opóźnienia w wypłacie wynagrodzenia za pracę należą się także za czas opóźnienia w części, od której pracodawca odprowadził składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych (uchwała SN z 19 września 2002 r., III PZP 18/02).

Roszczenie pracownika o odsetki jest ściśle związane ze stosunkiem pracy, gdyż dotyczy odpowiedzialności pracodawcy za niewykonanie obowiązku wypłacenia wynagrodzenia za pracę w miejscu, terminie i czasie określonych w przepisach o wynagrodzeniu. Odsetki za opóźnienie w płatności wynagrodzenia wyrażonego w walucie obcej przysługują pracownikowi w tej samej walucie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Przepisy Kodeksu cywilnego, stosowane w związku ze wspomnianym art. 300 k.p., dają pracownikowi jeszcze jedno uprawnienie. Otóż, oprócz odsetek pracownik, który wykaże, że poniósł szkodę wskutek nieterminowej zapłaty wynagrodzenia, spowodowanej okolicznościami, za które pracodawca ponosi odpowiedzialność, może dochodzić odszkodowania na zasadach przewidzianych w art. 471 k.c. (odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania). Roszczenie pracownika o wynagrodzenie ulega przedawnieniu z upływem 3 lat od jego wymagalności (art. 291 § 1 k.p.).

Przykład

Regulamin wynagradzania obowiązujący u pracodawcy przewidywał termin wypłaty wynagrodzenia na 25. dzień miesiąca, za który się ono należało. Pracodawca, tłumacząc się trudną sytuacją, wypłacił pracownikom wynagrodzenie pomniejszone o 2/3 za lipiec i sierpień 2008 r. Terminy przedawnienia co do kwot stanowiących uzupełnienie wspomnianych wynagrodzeń, mijają - za lipiec - 26 lipca 2011 r., za sierpień - 26 sierpnia 2011 r. Nie ulegają bowiem sumowaniu i nie liczy się ich od łącznej kwoty zaległości, ale od każdej z nich oddzielnie.

Uprawnienia PIP

Pewne uprawnienia w zakresie terminowości wypłat wynagrodzenia ma także Państwowa Inspekcja Pracy. Organy PIP w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy mogą nakazać pracodawcy wypłatę należnej płacy, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi. Nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu. Inspektor może ponadto w czasie kontroli nałożyć na pracodawcę mandat karny w wysokości 1000 zł, a w przypadku gdy sprawa trafi do sądu, mandat może wynieść 5000 zł.

Odpowiedzialność karno-wykroczeniowa

Niewypłacenie wynagrodzenia w terminie oraz jego bezpodstawne obniżenie dają również możliwość pociągnięcia pracodawcy do odpowiedzialności z tytułu wykroczenia przeciwko prawom pracownika (art. 282 § 1 pkt 1 k.p.) - grozi za to sankcja w postaci kary grzywny od 1000 do 30 tysięcy zł oraz odpowiedzialność karna na podstawie art. 218 § 1 k.k.

Odejście pracownika

Pracodawca, który nie wypłaca pracownikowi w terminie całości wynagrodzenia, nie tylko ciężko narusza swój podstawowy obowiązek, ale czyni to z winy umyślnej, choćby z przyczyn niezawinionych nie uzyskał środków finansowych na wynagrodzenia (wyrok SN z 4 kwietnia 2000 r., I PKN 516/99). Takie postępowanie daje pracownikowi jeszcze jedno narzędzie nacisku na pracodawcę - podstawę do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia i żądania odszkodowania w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia, a jeżeli umowa o pracę została zawarta na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy - w wysokości wynagrodzenia za okres 2 tygodni (art. 55 § 1¹ k.p.).

Gdy wszystko zawiedzie...

Brak wypłaty wynagrodzenia nie zawsze musi się wiązać ze złą wolą ze strony pracodawcy. Niekiedy jest to podyktowane przesłankami w pełni obiektywnymi, a najprostszym tego przykładem może być stan niewypłacalności. W takiej sytuacji ciężar wypłaty zarobku przejmuje na siebie Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, działający na warunkach określonych w ustawie o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy.

Jakub Kaniewski

aplikant adwokacki

 

Podstawa prawna:

• art. 55 § 1¹, art. 85, art. 86, art. 282 § 1 pkt 1, art. 291 § 1 Kodeksu pracy,

• art. 471, art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego,

• art. 218 § 1 Kodeksu karnego,

• art. 11 pkt 7 ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o PIP (DzU nr 89, poz. 589),

• ustawa z 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (DzU nr 158, poz. 1121),

• orzeczenia Sądu Najwyższego:

- z 8 grudnia 1994 r., I PZP 49/94, OSNP 1995/16/202,

- z 19 września 2002 r., III PZP 18/02, OSNP 2003/9/214,

- z 4 kwietnia 2000 r., I PKN 516/99, OSNP 2001/16/516.