Pracodawca dofinansuje wczasy pod gruszą

Pracodawca powinien podejmować czynności mające na celu zaspokajanie bytowych, socjalnych oraz kulturalnych potrzeb pracowników. Jest to istotnym elementem stosunku pracy.

Tworzenie ZFŚS

Pracodawcy tworzą specjalny fundusz w celu finansowania działalności socjalnej. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (ZFŚS) fundusz muszą utworzyć pracodawcy zatrudniający według stanu na dzień 1 stycznia danego roku co najmniej 20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty. Oznacza to, że jeżeli w firmie jest zatrudnionych w przeliczeniu na pełne etaty mniej niż 20 pracowników, nie ma obowiązku jego tworzenia.

Pracodawca może wówczas dobrowolnie utworzyć ZFŚS lub ograniczyć się do wypłaty świadczeń urlopowych. Ewentualne zmiany w stanie zatrudnienia w ciągu roku nie mają już znaczenia. Przykładowo jeśli 1 stycznia pracodawca zatrudniał 21 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty, a następnie w czerwcu dziesięć osób zmieniło formę zatrudnienia, np. na umowę zlecenia, to fundusz nadal musi funkcjonować.

Do stanu zatrudnienia oprócz pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę w pełnym i niepełnym wymiarze czasu pracy wlicza się pracowników przebywających na urlopach wychowawczych, a także chałupników i osoby zatrudnione na podstawie umowy agencyjnej, wykonujących pracę przez co najmniej 30 dni. Nie wlicza się natomiast osób zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych.

Źródła finansowania

Fundusz jest finansowany z corocznego odpisu podstawowego, odpisów dodatkowych i tzw. zwiększeń. Coroczny odpis podstawowy naliczany jest w stosunku do przeciętnej liczby zatrudnionych. Jego wysokość na jednego zatrudnionego wynosi 37,5 proc. przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub w drugim półroczu roku poprzedniego, jeżeli przeciętne wynagrodzenie z tego okresu stanowiło kwotę wyższą.

W przypadku pracowników młodocianych wysokość odpisu podstawowego jest obniżona i zróżnicowana. Jeśli natomiast pracownik wykonuje swoje zadania w szczególnie uciążliwych warunkach pracy, wówczas przypadający na niego odpis jest podwyższony i wynosi 50 proc. przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.

Przeznaczenie środków

Z funduszu mogą korzystać pracownicy i ich rodziny, byli pracownicy - emeryci, renciści i ich rodziny oraz inne osoby, którym pracodawca przyznał w regulaminie prawo do korzystania z ZFŚS. Pracodawca ma zatem możliwość wpływania na krąg beneficjentów funduszu dzięki stosownym zapisom w regulaminie. Przykładowo może poszerzyć krąg uprawnionych o zleceniobiorców i ich rodziny.

Zgodnie z ustawą o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych działalność socjalna obejmuje m.in. usługi świadczone przez pracodawców na rzecz różnych form krajowego wypoczynku oraz działalności sportowo-rekreacyjnej. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 marca 2007 r. (K 40/2004, OTK-A 2007/3/33) uznał za sprzeczne z konstytucją ograniczenie wydatkowania środków funduszu do usług krajowych.

Przedmiotowy wyrok umożliwia więc dofinansowanie ze środków ZFŚS usług świadczonych także poza granicami kraju.

O tym, jakie rodzaje i formy wypoczynku będą dofinansowywane ze środków ZFŚS-u danego pracodawcy, decydują wewnętrzne uregulowania obowiązujące na terenie zakładu pracy. Każdy bowiem pracodawca tworzący fundusz jest zobowiązany do wydania regulaminu, w którym określi zasady przeznaczania jego środków na poszczególne cele i rodzaje działalności socjalnej, zasady i warunki korzystania z usług i świadczeń finansowanych z funduszu.

Regulamin powinien być uzgodniony z zakładowymi organizacjami związkowymi. Pracodawca, którego pracownicy nie są zrzeszeni w związku zawodowym, uzgadnia regulamin z pracownikiem wybranym przez załogę do reprezentowania jej interesów.

Na przykład ze środków funduszu mogą być dofinansowane:

• wczasy krajowe i zagraniczne,

• wczasy profilaktyczne, pobyt w sanatorium,

• kolonie, obozy, zimowiska, zielone szkoły dla dzieci i młodzieży,

• wypoczynek organizowany przez pracowników we własnym zakresie: agroturystyka i turystyka,

• wycieczki krajowe i zagraniczne,

• karnety na basen, korty tenisowe, uczestnictwo w różnych zajęciach oferowanych przez kluby sportowe.

Należy podkreślić, że świadczenia socjalne finansowane z ZFŚS, w tym dopłata do wypoczynku, mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że możliwość otrzymania takiego świadczenia oraz jego wysokość uzależnione są od tego, czy zakładowy regulamin przewiduje takie dopłaty oraz od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z funduszu. Częstotliwość korzystania przez pracowników i ich rodziny z dopłat do wypoczynku jest zwykle uzależniona od ilości środków funduszu przeznaczonych na dopłaty do wypoczynku w zakładzie pracy w danym roku. Może to oznaczać, że u jednego pracodawcy będzie możliwość korzystania z dopłat do różnych form wypoczynku kilka razy w ciągu roku, a u innego, posiadającego mniej środków na ten cel, będzie można skorzystać jedynie z dopłaty do jednej formy wypoczynku.

Świadczenia urlopowe

Jeśli pracodawca nie tworzy funduszu, wówczas wypłaca świadczenie urlopowe. Świadczenie to pracodawca wypłaca raz w roku każdemu pracownikowi korzystającemu w danym roku kalendarzowym z urlopu wypoczynkowego w wymiarze co najmniej 14 kolejnych dni kalendarzowych. Określone w powyższy sposób prawo do świadczenia urlopowego jest powiązane z art. 162 k.p., zgodnie z którym urlop wypoczynkowy może być na wniosek pracownika podzielony na części, przy czym co najmniej jedna część powinna obejmować nie mniej niż 14 kolejnych dni kalendarzowych. Podmiotami uprawnionymi do uzyskania świadczeń urlopowych są jedynie pracownicy, a nie np. emeryci czy renciści.

Sama wypłata świadczenia urlopowego następuje nie później niż w ostatnim dniu poprzedzającym rozpoczęcie urlopu wypoczynkowego i nie jest uzależniona od żadnego kryterium socjalnego. Wysokość świadczenia urlopowego powinna zostać wyraźnie określona (np. w regulaminie wynagradzania, zarządzeniu pracodawcy.), przy czym nie może przekraczać wysokości odpisu podstawowego obowiązującego w danym roku.

W przypadku pracowników młodocianych, a także pracowników zatrudnionych w szczególnie uciążliwych warunkach wysokość świadczenia ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy pracownika. Świadczenie urlopowe nie podlega składce na ubezpieczenie społeczne pracowników. W odróżnieniu od dopłat do wypoczynku źródłem finansowania świadczeń urlopowych nie jest ZFŚS.

SYLWIA GORTYŃSKA

gp@infor.pl

PODSTAWA PRAWNA

• Ustawa z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (t.j. Dz.U. z 1996 r. nr 70, poz. 335 z późn. zm.).