Skutkiem opłacenia składek po terminie jest ustanie dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego

Prowadzący pozarolniczą działalność, będący płatnikami składek, mają obowiązek terminowo opłacać składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Składki powinny być opłacane w terminie do 10 dnia danego miesiąca za miesiąc poprzedni, jeżeli prowadzący działalność opłaca składki wyłącznie za siebie albo do 15 dnia danego miesiąca, gdy opłaca składki także za innych ubezpieczonych, np. za zatrudnionych pracowników lub osobę współpracującą.

Dobrowolna składka chorobowa

Prowadzący pozarolniczą działalność, którzy z działalności tej podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, mogą przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Objęcie tym ubezpieczeniem następuje od dnia wskazanego we wniosku o objęcie tym ubezpieczeniem, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został złożony.

Trzeba jednak zapamiętać, że objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku tylko wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie dokonane w terminie siedmiu dni od dnia powstania obowiązku ubezpieczeń. Zatem przykładowo osoba, która rozpoczyna prowadzenie działalności od 3 marca 2008 r. i z działalności podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz od tej daty chce również podlegać dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, formularz ZUS ZUA powinna złożyć w terminie do 10 marca. Jeżeli w wymienionym terminie druk ten zostanie złożony, będzie podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 3 marca.

Ustanie ubezpieczenia chorobowego

Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje między innymi od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacono w terminie składki należnej na to ubezpieczenie. Ubezpieczenie chorobowe ustaje również, gdy wpłata została dokonana w terminie, ale w niepełnej wysokości. Jeżeli jednak składka na to ubezpieczenie została opłacona w terminie, jednakże z kwotą miesięcznej niedopłaty do wysokości kwoty zwolnionej z odsetek za zwłokę (tj. aktualnie 6,60 zł), ubezpieczenie chorobowe nie ustaje. W takich sytuacjach ZUS automatycznie wyraża zgodę na opłacenie składki po terminie. W przypadku wyższej niedopłaty ZUS, na wniosek ubezpieczonego, może wyrazić zgodę na opłacenie składki po terminie i tym samym podleganie danej osoby ubezpieczeniu chorobowemu.

Jeżeli wniosek zostanie rozpatrzony negatywnie, ubezpieczony jest wyłączony z ubezpieczenia chorobowego od pierwszego dnia miesiąca, za który nieopłacono w terminie należnej składki. Gdy osoba prowadząca działalność chce ponownie podlegać ubezpieczeniu chorobowemu, powinna złożyć na druku ZUS ZUA wniosek o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym.

Należy zapamiętać, że o wszystkich zmianach dotyczących tytułu ubezpieczenia, rodzajów ubezpieczeń i terminów ich powstania płatnik zawiadamia ZUS poprzez złożenie wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń zawierających prawidłowe.

SKŁADKI WRAZ Z ODSETKAMI

Od nieopłaconych w terminie albo w zaniżonej wysokości składek należne są odsetki za zwłokę. Nalicza się je na zasadach i w wysokości przewidzianej w Ordynacji podatkowej odrębnie od kwoty należnych składek na ubezpieczenia: społeczne, zdrowotne, FP i FGŚP. Odsetki trzeba obliczyć samodzielnie i wraz z należnością główną wpłacić do ZUS. Nie nalicza się odsetek, gdy ich wysokość nie przekracza 6,60 zł.

PRZYKŁAD

USTANIE UBEZPIECZENIA CHOROBOWEGO OSOBY WSPÓŁPRACUJĄCEJ

Osoba prowadząca działalność gospodarczą zgłosiła siebie i osobę współpracująca do ubezpieczeń - także chorobowego. Nie opłaciła jednak za styczeń składek w terminie do 15 lutego. Spowodowało to ustanie ubezpieczenia chorobowego zarówno osoby prowadzącej działalność, jak i współpracującej.

Powstanie nadpłaty składek

Jeżeli prowadzący działalność opłaci składki w prawidłowej wysokości, ale po wyznaczonym terminie, co spowoduje ustanie ubezpieczenia chorobowego, na jego koncie powstaje nadpłata spowodowania opłaceniem składki na ubezpieczenie chorobowe. Nadpłacona kwota może być zaliczona na poczet należności kolejnego miesiąca. Tym samym, opłacając składki za kolejny miesiąc, prowadzący działalność może pomniejszyć dokonywaną wpłatę o kwotę nadpłaconych w poprzednim miesiącu składek.

Brak prawa do zasiłku

Konsekwencją ustania ubezpieczenia chorobowego z powodu nieopłacenia składki w terminie albo jej opłacenia w zaniżonej wysokości jest brak prawa do zasiłku chorobowego. Osoba podlegająca dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu prawo do zasiłku chorobowego nabywa po upływie 180 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. Do okresu ubezpieczenia, od którego zależy prawo do zasiłku, wlicza się poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni.

Osoba prowadząca pozarolniczą działalność opłacająca składki na ubezpieczenia społeczne od najniższej podstawy wymiaru może w przypadku niezdolności do pracy trwającej przez część miesiąca pomniejszyć tę podstawę proporcjonalnie, jeżeli spełnia warunki do przyznania zasiłku. Gdy prowadzący działalność nie nabywa prawa do zasiłku, musi za okres choroby opłacić składki na ubezpieczenia społeczne.

Dorozumiany wniosek

W praktyce często zdarza się, iż osoba prowadząca działalność gospodarczą, która opłaciła składki po terminie lub w niepełnej wysokości, nie mając świadomości tego, iż została wyłączona z ubezpieczenia chorobowego, w dalszym ciągu za kolejne miesiące w dokumentach ubezpieczeniowych wykazuje i w terminie opłaca składki na wszystkie ubezpieczenia - w tym na ubezpieczenie chorobowe. W takiej sytuacji ZUS przyjmuje, iż osoba ta poprzez sam fakt terminowego opłacania składek na wszystkie ubezpieczenia złożyła dorozumiany wniosek o objęcie jej ubezpieczeniem chorobowym od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który zaczęła terminowo opłacać składki. Jeżeli taki był zamiar osoby prowadzącej działalność, musi ona złożyć formularz ZUS ZUA potwierdzający fakt przystąpienia do ubezpieczenia chorobowego od tej daty.

PRZYKŁAD

KONIECZNE WYREJESTROWANIE I PONOWNE ZGŁOSZENIE DO UBEZPIECZEŃ

Prowadzący pozarolniczą działalność (który przystąpił do ubezpieczenia chorobowego) nie opłacił składek na ubezpieczenia społeczne, w tym na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe za luty. Składki powinny być opłacone w terminie do 10 marca. Ubezpieczenie chorobowe ustało więc 1 lutego. Przedsiębiorca powinien złożyć formularz ZUS ZWUA i z tym dniem wyrejestrować się ze wszystkich ubezpieczeń, do których był zgłoszony (w tym z ubezpieczenia chorobowego), a następnie powinien złożyć formularz ZUS ZUA, na którym od tej samej daty zgłosi się do ubezpieczeń emerytalnego, rentowych, wypadkowego oraz zdrowotnego. Gdyby chciał znów przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, na przykład od 1 kwietnia, będzie musiał ponownie wyrejestrować się ze wszystkich ubezpieczeń, do których był zgłoszony, składając formularz ZUS ZWUA i ponownie zgłosić się na formularzu ZUS ZUA do wszystkich ubezpieczeń, w tym i do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

PRZYKŁAD

OKRES WYCZEKIWANIA NA PRAWO DO ZASIŁKU

Ubezpieczenie chorobowe osoby prowadzącej działalność gospodarczą ustało z powodu nieopłacenia w terminie składek 1 lutego 2008 r. Ponowny wniosek o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym został złożony 18 marca. Z uwagi że między dniem ustania ubezpieczenia chorobowego a ponownym złożeniem wniosku o objęcie ubezpieczeniem upłynęło 30 dni, przedsiębiorca może nabyć prawo do zasiłku chorobowego dopiero po upływie 180 dni podlegania ubezpieczeniu chorobowemu (termin ten biegnie od dnia złożenia wniosku o ponowne objęcie ubezpieczeniem). Gdy w okresie podlegania ubezpieczeniu chorobowemu (jednak przed upływem 180 dni podlegania temu ubezpieczeniu) prowadzący działalność zachoruje, nie nabędzie prawa do zasiłku chorobowego i za okres ten będzie musiał opłacić składki na ubezpieczenia społeczne.

MICHAŁ JAROSIK

gp@infor.pl

PODSTAWA PRAWNA

• Art. 11 ust. 2, art. 14 ust. 2, art. 18 ust. 10, art. 23 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.).

• Art. 4 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 31, poz. 267 z późń. zm.).