Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Jak pracodawca może kontrolować swoich pracowników

Łukasz Guza
Łukasz Guza
inforCMS
Do inwigilowania podwładnych pracodawcy wykorzystują kamery wideo, alkomaty, oprogramowanie śledzące pracę w internecie oraz użytkowanie poczty elektronicznej przez pracownika. Kontrola poczynań podwładnego nie może jednak naruszać jego dóbr osobistych.

Prawo pracy nie określa wprost zakresu ochrony pracowników przed ich kontrolowaniem w miejscu pracy. Pewne zasady tej ochrony wynikają jednak z art. 111 kodeksu pracy. Zgodnie z nim pracodawca jest zobowiązany szanować godność i inne dobra osobiste pracownika, czyli np. jego wizerunek, tajemnicę korespondencji lub cześć. Dodatkowo art. 221 kodeksu wyraźnie wskazuje, jakich informacji o pracowniku może żądać pracodawca. Zawarty w nim katalog danych, obejmujący m.in. imię i nazwisko, miejsce zamieszkania czy wykształcenie, ma charakter zamknięty. Oznacza to, że pracodawca nie może żądać od pracownika innych danych, nawet jeśli usprawiedliwia to koniecznością nadzoru jego pracy.

Ogólna ochrona

 

Przełożeni, którzy w jakikolwiek sposób chcą inwigilować swoich pracowników, muszą najpierw powiadomić ich o zastosowaniu konkretnej formy kontroli oraz ustalić jej reguły. Jeśli tego nie zrobią, podwładni mogą dochodzić roszczeń z tytułu naruszenia ich dóbr osobistych. Poszkodowani pracownicy mogą w szczególności domagać się od pracodawcy dopełnienia czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia (np. poprzez złożenie oświadczenia o odpowiedniej treści), zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty na wskazany cel społeczny. Mają także prawo do złożenia skargi do generalnego inspektora ochrony danych osobowych oraz do dochodzenia swoich roszczeń w drodze postępowania sądowego (na podstawie art. 23 i 24 kodeksu cywilnego).

 

W ostatnim z wymienionych przypadków rozmiar szkody, jaką z tytułu inwigilacji poniósł pracownik, ustala sąd. Nie jest to łatwe zadanie, wciąż brakuje bowiem ugruntowanego orzecznictwa w sprawach o inwigilację w miejscu pracy. Dla przykładu w sytuacji kontrolowania poczty elektronicznej sąd musi wziąć pod uwagę dwie sprzeczne ze sobą zasady: ochronę tajemnicy korespondencji oraz zasadę właściwego użytkowania mienia powierzonego przez pracodawcę.

 

Ze względu na znaczne zróżnicowanie form kontroli pracowników (np. przeszukanie, użycie kamer video, wariografu czy programów szpiegujących komputer) różny jest także zakres uprawnień i obowiązków pracodawców związanych z zastosowaniem konkretnej metody inwigilowania podwładnych. Wykorzystanie niektórych wiąże się np. z koniecznością uzyskania zgody pracownika.

Kontrola osobista

 

Zgodnie z art. 100 k.p. pracownik jest zobowiązany do przestrzegania regulaminu pracy i ustalonego w zakładzie porządku. W regulaminie mogą znaleźć się np. zasady poddawania pracowników osobistej kontroli przy opuszczaniu zakładu pracy oraz zakaz przebywania na terenie zakładu pracowników będących pod wpływem alkoholu.

 

Stosowanie przeszukania pracowników w celu zapobieżenia wynoszeniu mienia pracodawcy jest zgodne z prawem i nie narusza dóbr osobistych pracowników, jeśli zostali oni uprzedzeni o możliwości stosowania tego rodzaju kontroli, a pracodawca nie nadużywa swego prawa (wyrok SN z 3 kwietnia 1972 r., I PR 153/72, OSNC 1972/10/184).

Badania alkomatem

 

Z kolei w przypadku sprawdzania trzeźwości pracowników podwładni nie mają prawnego obowiązku poddania się badaniom alkomatem. Muszą jednak pamiętać, że odmowa taka nie polepsza ich sytuacji, nie pozbawia także wiarygodności zeznań świadków tego zdarzenia (wyrok SN z 24 maja 1985 r., I PRN 39/85 OSNC 1986/ 1-2/23).

 

Przeprowadzenia badania stanu trzeźwości może natomiast żądać pracownik, jeżeli pracodawca zarzuca mu przebywanie w zakładzie pracy pod wpływem alkoholu. Sposób przeprowadzenia kontroli trzeźwości nie został uregulowany. Dlatego też jego wybór może zostać dokonany w sposób uzgodniony przez strony. Mogą one skorzystać np. z alkomatu. Pracownik może tez udać się na komisariat policji, aby tam poddać się kontroli.

Poczta i komputer

 

Komputer udostępniony pracownikowi stanowi własność pracodawcy jest narzędziem pracy i powinien być do niej wykorzystywany. Również poczta elektroniczna jest takim samym narzędziem pracy udostępnianym pracownikowi przez pracodawcę jak biurko, specjalistyczne maszyny czy inne urządzenia techniczne. Dlatego pracodawca ma prawo sprawdzić, czy narzędzia te są wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem. Nie ma przeszkód, aby szef wydał pracownikowi polecenie udostępnienia listy otrzymanych wiadomości (np. by sprawdzić, czy pracownik prawidłowo wykonuje powierzone obowiązki).

 

Podczas kontroli poczty elektronicznej przełożeni nie mogą jednak naruszyć zasady tajemnicy korespondencji. A to oznacza, że nawet jeśli w trakcie sprawdzania listy wiadomości zauważą, że z pracowniczego konta poczty elektronicznej były wysyłane prywatne maile, nie mogą zapoznać się z ich treścią.

 

Zdarza się, że pracodawca instaluje w komputerze pracownika oprogramowanie szpiegujące i w ten sposób dowiaduje się, jakie strony internetowe odwiedza pracownik, do kogo wysyła maile, a nawet poznaje hasła do prywatnej poczty. Zdobywa też informację o tym, jak długo podwładny pracuje przy komputerze. Aby nie narazić się na roszczenie pracownika z tytułu naruszenia dóbr osobistych, pracodawca powinien powiadomić pracownika zarówno o kontroli jego poczty elektronicznej, jak i o zainstalowaniu oprogramowania szpiegującego. Nie musi natomiast uzyskiwać na to zgody podwładnego, jeśli nie naruszy zasady tajemnicy korespondencji.

Nagrania wideo

 

W wielu zakładach pracy (np. w bankach, na stacjach benzynowych, zakładach przemysłowych) pracodawcy instalują kamery wideo, które monitorują pracowników. Czasami wymagają tego względy bezpieczeństwa. Przełożeni, którzy chcą zastosować taką formę kontroli podwładnych, muszą poinformować o tym pracowników. Nie mogą jednak instalować kamer we wszystkich pomieszczeniach zakładu pracy. Naruszeniem dóbr osobistych pracownika byłoby ich umieszczenie np. w toaletach, szatniach i pomieszczeniach socjalnych. Dodatkowo pracodawca może wykorzystywać pozyskane nagrania wideo tylko na użytek wewnętrzny firmy.

Sprawdzanie odcisków palców

 

W ostatnich latach coraz więcej firm wprowadza także ewidencję czasu pracy na podstawie instalacji czytników odcisków palców lub tęczówki oka. Stosowanie takich metod zapewnia także większe bezpieczeństwo np. przed przeciekiem nowoczesnych technologii do konkurencyjnych przedsiębiorstw. Warto jednak pamiętać, że pracodawca nie ma prawa żądać od pracownika przekazania szczególnych danych osobowych takich jak np. odciski palców. Zakres informacji, jakich pracodawca może domagać się, jest bowiem określony ustawowo i katalogu tego nie można dowolnie rozszerzać. Forma identyfikacji biometrycznej, zainstalowanej na potrzeby ewidencji czasu pracy, jest dopuszczalna jedynie w sytuacji, gdy pracownik wyrazi zgodę na udostępnienie swoich danych (czyli np. linii papilarnych lub struktury tęczówki oka).

Wariograf tylko za zgodą

 

Do badania swoich podwładnych pracodawcy coraz częściej używają także wykrywacza kłamstw. Najczęstszymi przyczynami przeprowadzania testów wariograficznych wśród pracowników są kradzieże, oszustwa oraz dbanie o bezpieczeństwo tajemnic firmy. Jednak pracodawcy sięgają po poligraf także w celu sprawdzenia lojalności podwładnych lub przeprowadzenia rekrutacji.

 

Poddanie się badaniom na wykrywaczu kłamstw nie może wynikać z polecenia służbowego. Wydaje się jednak, że można je przeprowadzać, jeśli pracownicy wyrażą na nie zgodę przed rozpoczęciem badania, znają jego cel i wiedzą, na czym będzie ono polegało. Przed samym badaniem muszą także poznać treść pytań, jakie mają być im zadane.

 

Testy wariograficzne nie mogą naruszać dóbr osobistych pracownika. W ich trakcie prowadzący badanie nie może więc pracownikowi zadawać np. pytań dotyczących ich prywatnego życia, konfliktów z prawem czy stosunku do innych pracowników.

 

PRAWA KONTROLOWANEGO PRACOWNIKA

 

Jeśli pracownik uzna, że kontrola narusza jego dobro osobiste:

 

• może domagać się od pracodawcy dopełnienia czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia (np. poprzez złożenie oświadczenia o odpowiedniej treści)

 

• ma prawo do żądania zadośćuczynienia pieniężnego

 

• może złożyć skargę do generalnego inspektora ochrony danych osobowych oraz do sądu (na podstawie art. 23 i 24 k.c.).

 

OBOWIĄZKI PRACODAWCY

 

Aby nie narazić się na zarzut naruszenia dóbr osobistych, pracodawca powinien:

 

• przed przeprowadzeniem kontroli uprzedzić pracownika, że zamierza skorzystać ze swojego uprawnienia (przedłożyć do podpisania oświadczenie lub zawrzeć taki zapis w umowie o pracę),

 

• przed zastosowaniem niektórych metod kontroli (np. poddanie badaniom wariograficznym, przeglądanie prywatnej poczty elektronicznej pracownika) powinien uzyskać zgodę podwładnego na ich przeprowadzenie.

 

UWAGA

 

Jeżeli w wyniku kontroli pracodawca wykaże, że pracownik nie przestrzega zasad porządku pracy w zakładzie, może nałożyć na niego karę porządkową

 

Z ORZECZNICTWA ETPC

 

Europejski Trybunał Praw CzŁowieka o prawie do prywatności w wyroku z 3 kwietnia - w sprawie Copland przeciwko Wielkiej Brytanii (no. 62617/00) - uznał, że pracownik ma prawo do prywatności, a to musi oznaczać, iż pracodawca nie może dowolnie sprawdzać np. korespondencji elektronicznej pracowników. Orzeczenie wydano w wyniku rozpatrywania sprawy pracownicy pewnej brytyjskiej uczelni, która poskarżyła się, że jej prywatne e-maile i rozmowy telefoniczne były czytane i podsłuchiwane przez dyrektora szkoły. Trybunał uznał, że rejestrowanie i przechowywanie prywatnych informacji naruszało prywatność i tajemnicę korespondencji oraz wykraczało poza reguły brytyjskiego prawa. Trybunał stwierdził, że sporadycznie istnieje konieczność monitorowania pracowników przez pracodawców, ale nie może to naruszać art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Dotyczy on poszanowania życia prywatnego i rodzinnego i stanowi, że każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i korespondencji.

 

ŁUKASZ GUZA

 

lukasz.guza@infor.pl

 

Podstawa prawna

 

• Art. 111 i 221 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

 

• Art. 23 i 24 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

 

• Art. 17 ust. 3 ustawy z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz.U. z 2007 roku nr 70, poz. 473).

Chcesz dowiedzieć się więcej, sprawdź »
Komplet: Kodeks pracy, Czas Pracy, Wynagrodzenia 2022
Komplet: Kodeks pracy, Czas Pracy, Wynagrodzenia 2022
Tylko teraz
Źródło: GP
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Moja firma
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Ceny drewna w Polsce w 2022 roku. Tanio już było
    Czasy taniego drewna skończyły się bezpowrotnie - powiedział 26 maja 2022 r. w Sejmie wiceminister klimatu i środowiska Edward Siarka. Zapowiedział też, że firmy, które kupują drewno po niższych cenach w kraju i sprzedają je drożej za granicą, stracą preferencje.
    GUS: Eksport i import w górę
    GUS zaprezentował dane o obrotach towarowych handlu zagranicznego ogółem i według krajów w okresie styczeń - marzec 2022.
    Z życia dewelopera. Uwaga! Wejście w życie nowej ustawy deweloperskiej
    Wygląda na to, że nie dojdzie do uchwalenia ustawy o zmianie terminu wejścia w życie nowej ustawy deweloperskiej.
    Nowy Peugeot 308. Test wersji PureTech 130 Allure Pack
    Nowy Peugeot 308. Test kolejnej odsłony nowego kompaktu z Francji. Po hybrydzie dostaliśmy model napędzany 130-konnym benzyniakiem.
    Gaz-System: na początku czerwca ruszy próbny przesył gazu przez interkonektor Polska–Słowacja
    Prace budowlane mające na celu połączenie systemów przesyłowych Polski i Słowacji są zakończone. Gazociąg jest obecnie nagazowany i prowadzone są testy jego funkcjonalności - poinformował w czwartek Gaz-System. Pierwszy próbny przesył gazu w kierunku do Polski i na Słowację ruszy na początku czerwca
    Czy warto wziąć kredyt na samochód? Tak, ale nie gotówkowy
    Czy warto wziąć kredyt na samochód? Tak, bo często inaczej nie da się kupić własnego auta. Trzeba jednak też wiedzieć jaki wziąć kredyt na samochód.
    Jak sprawdzić zużycie opon? Stan opon sprawdzi się sam. Zdalnie!
    Jak sprawdzić zużycie opon? Powstał właśnie system, który zdalnie wykrywa stan zużycia opony zamontowanej w samochodzie osobowym.
    Czy możemy się obawiać braku węgla w sezonie jesienno-zimowym?
    Rząd czyni starania, by nie doszło do sytuacji deficytu węgla w sezonie jesienno-zimowym; w 2022 r. spółki Skarbu Państwa planują zwiększyć wydobycie o ok. 1,5 mln ton węgla energetycznego - mówił w Sejmie wiceszef MAP Piotr Pyzik. Dodał, że trwają rozmowy ws. zwiększenia importu węgla np. z USA
    Kredyt hipoteczny bez wkładu własnego od 27 maja 2022 r. Skorzystają nieliczni
    27 maja 2022 r. startuje rządowy program "Mieszkanie bez wkładu własnego", dzięki któremu klienci otrzymają wsparcie na pokrycie wkładu własnego przy zaciąganiu kredytu hipotecznego (mieszkaniowego). Jednak eksperci Credipass i Metrohouse nie mają złudzeń. Spadająca zdolność kredytowa Polaków, rosnące stopy procentowe oraz limity na m2 nieruchomości znacznie ograniczają możliwości skorzystania z programu. Kto może wziąć kredyt mieszkaniowy z dopłatą do wkładu własnego?
    Co płacić w pierwszej kolejności, gdy pieniędzy w firmie jest za mało?
    Zarządzanie kryzysowe przedsiębiorstwem nie raz łączy się z problemem potocznie zwanym „krótką kołdrą”. Jest to sytuacja, w której przedsiębiorca bądź menedżer nie jest w stanie opłacić w terminie (bądź chwilowo w ogóle) wszystkich zobowiązań firmy. Problem taki występuje najczęściej na przedpolu upadłości bądź sądowej restrukturyzacji przedsiębiorstwa, ale może być również zażegnany bez użycia narzędzi prawa upadłościowego lub restrukturyzacyjnego (choć mocno zaleca się rozważenie takich kroków!).
    Program mieszkanie bez wkładu własnego. Jakie warunki
    W czwartek rusza program Mieszkanie bez wkładu własnego, który umożliwi zaciągnięcie kredytu hipotecznego z gwarancją BGK zastępującą wkład własny. Zgodnie z zapowiedziami resortu rozwoju program będzie modyfikowany. Zmiany wejdą w życie najpóźniej w styczniu 2023 r.
    VW ID.Buzz. Cena startuje od 248 091 zł. Czy to drogo?
    VW ID.Buzz. Cena w Polsce startuje od 248 091 zł. Za dokładnie tą sumę pierwsi klienci znad Wisły mogą złożyć zamówienie na 5-miejscowego e-busa.
    Michel: mamy nadzieję uzgodnić sankcje na ropę z Rosji przed szczytem UE
    Unia Europejska ma nadzieję, że uda się uzgodnić sankcje na rosyjską ropę przed kolejnym posiedzeniem Rady Europejskiej, zaplanowanym na poniedziałek i wtorek - powiedział w środę przewodniczący Rady Europejskiej Charles Michel
    Co dalej z rynkiem mieszkań?
    Z jakimi największymi wyzwaniami będą musieli mierzyć się deweloperzy w 2022 roku? Co będzie sprzyjało rozwojowi rynku mieszkaniowego?
    Nieruchomości premium odporne na wahania rynku
    Polacy zaczęli masowo lokować kapitał w domach, mieszkaniach i działkach. Hossa nie ominęła również sektora nieruchomości luksusowych, który potrafi kumulować pieniądze inwestorów jak żaden inny.
    Zaległości firm usługowych rosną [BADANIE]
    Zaległości branży usługowej wobec banków i dostawców wzrosły w I kwartale o niemal 1,9 mld zł. Tak wynika z danych Rejestru Dłużników BIG InfoMonitor i BIK.
    Nieoficjalnie: Węgry, Czechy i Słowacja blokują embargo na rosyjską ropę
    Podejście Węgier, Czech i Słowacji wyhamowało prace w UE nad przyjęciem szóstego pakietu sankcji na Rosję, czyli embarga na rosyjską ropę. Do tego nie widać zabiegów po stronie Niemiec i Francji, żeby jak najszybciej przyjąć ten pakiet. To osłabia unijną jedność i solidarność - przekazało PAP źródło dyplomatyczne w Brukseli
    Zadłużenie firm deweloperskich
    Zadłużenie firm deweloperskich - liczba firm deweloperskich wpisanych na koniec marca br. do Krajowego Rejestru Długów spadła o 0,6% rdr. Równocześnie w Rejestrze Dłużników BIG InfoMonitor i w bazie informacji kredytowych BIK przybyło dłużników wykonujących roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków.
    Von der Leyen w Davos: Rosja wstrzymuje dostawy żywności, wykorzystując to jako broń, co ma globalne reperkusje
    Rosja wstrzymuje dostawy żywności, wykorzystując to jako broń, co ma globalne reperkusje. Przypomina to rosyjską strategię dotyczącą wykorzystywania przez Rosję w ten sam sposób surowców energetycznych - powiedziała przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen w swoim wtorkowym przemówieniu na Międzynarodowym Forum Ekonomicznym w szwajcarskim Davos.
    Czy w kamperze można spać podczas jazdy? Sprawdźmy.
    Czy w kamperze można spać podczas jazdy? To pytanie, które często pojawia się z ust osób, zaczynających dopiero przygodę z kamperingiem. A więc?
    Wzrośnie płaca minimalna, a za nią preferencyjny ZUS dla przedsiębiorców
    W 2023 roku czeka nas dwustopniowa podwyżka płacy minimalnej: pierwszy raz w styczniu do wartości 3350 zł brutto, drugi raz w lipcu do 3500 zł brutto. Obecnie minimalne wynagrodzenie to 3010 zł, a więc docelowy wzrost wyniesie ponad 16%.
    Jaką szerokość mają drogi w Polsce? Odpowiedzi jest wiele...
    Jaką szerokość mają drogi w Polsce? Ciężko udzielić jednej odpowiedzi. Bo wszystko zależy od tego, o drodze jakiej kategorii mówimy.
    Stacje ładowania w Łodzi. 100 nowych punktów dla elektryków
    Stacje ładowania w Łodzi, czyli właśnie rozpoczyna się nowa inwestycja. W jej ramach powstanie 100 stacji ładowania pojazdów elektrycznych.
    Niemiecki minister gospodarki: embargo na rosyjską ropę "w zasięgu ręki"
    Niemiecki minister gospodarki Robert Habeck w wywiadzie udzielonym w poniedziałek wieczorem dla niemieckiej telewizji publicznej stwierdził , że embargo na rosyjską ropę naftową jest "w zasięgu ręki"
    Premier o sankcjach na Rosję: mam nadzieję, że w ciągu najbliższych kilku-kilkunastu dni osiągniemy porozumienie
    Mam nadzieję, że w ciągu najbliższych kilku-kilkunastu dni dojdziemy do porozumienia, choć bardzo ważną wartością jest też zachowanie jedności - powiedział premier Mateusz Morawiecki, pytany o postępy w dyskusji między państwami UE nad wprowadzeniem szóstego pakietu sankcji wobec Rosji