Firma otrzymana w drodze dziedziczenia wymaga założenia nowych rejestrów

W przypadku firm (ściślej przedsiębiorstw) odziedziczonych do końca 2006 roku obowiązują tzw. stare zwolnienia i stare zasady opodatkowania. Rozstrzygające są przy tym nie daty powstania obowiązku podatkowego w tych przypadkach, ale rozumiane w sensie cywilistycznym daty nabycia rzeczy i praw majątkowych. I tak do końca 2006 roku obowiązywało specjalne zwolnienie wynikające z art. 4 ust. 1 pkt 10 ustawy o podatku od spadków i darowizn, które zwalniało z opodatkowania nabycie firmy w spadku, pod warunkiem jej dalszego prowadzenia. Zwolnienie dostępne było tylko dla małżonka lub zstępnych i obejmowało nabycie w drodze spadku lub darowizny zakładu wytwórczego, budowlanego, handlowego, usługowego lub jego części w drodze spadku lub darowizny. Dodatkowym warunkiem było to, by zakład był prowadzony przez nabywcę w stanie niepogorszonym przez okres co najmniej pięć lat od dnia przyjęcia spadku lub darowizny.

Nowe zwolnienie

Od 1 stycznia 2007 r. takiego zwolnienia już nie ma. Zamiast niego jest zwolnienie dla tzw. zerowej grupy podatkowej, obejmującej najbliższą rodzinę podatnika. Nowe zwolnienie dotyczy generalnie nabycia rzeczy i praw. Nie wspomina natomiast nic o przedsiębiorstwie. Niemniej jednak nowe zasady dotyczą także przedsiębiorstwa nabytego po 1 stycznia 2007 r. A zatem ze starego zwolnienia korzysta każdy podatnik, który nabył firmę w spadku do 31 grudnia 2006 r. Przy czym w przypadku nabycia rzeczy lub praw majątkowych tytułem spadku za dzień nabycia uznaje się dzień śmierci spadkodawcy.

Nowe przepisy zwalniają z podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych w drodze dziedziczenia przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli zgłoszą nabycie właściwemu naczelnikowi urzędu w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku. Co do zasady zgłoszenia takiego dokonuje się na formularzu SD-Z2. Dotyczy to także odziedziczonego przedsiębiorstwa.

Skutki podatkowe

Zgodnie z art. 97 par. 1 i par. 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.) spadkobiercy podatnika przejmują przewidziane przepisami prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy, a w przypadku kontynuowania przez spadkobierców, na ich własny rachunek, działalności spadkodawcy przechodzą na następców prawnych również przewidziane przepisami prawa podatkowego, przysługujące spadkodawcy uprawnienia o charakterze niemajątkowym, związane z prowadzoną przez spadkodawcę działalnością gospodarczą.

Ustawodawca ani w ustawach podatkowych, ani w ustawie - Ordynacja podatkowa nie zawarł definicji kontynuacji działalności gospodarczej. Dlatego posiłkując się słownikiem języka polskiego za kontynuację uważa się dalszy ciąg, wykonywanie w dalszym ciągu rozpoczętej działalności, dalsze jej rozwinięcie, kontynuowanie. Jak wynika z powyższego, kontynuacja działalności gospodarczej nie jest uwarunkowana nieprowadzeniem wcześniej przez kontynuatora działalności gospodarczej we własnym imieniu.

W sytuacji gdy działalność ma być kontynuowana przez następcę prawnego, ma on obowiązek zarejestrowania się jako odrębny podmiot gospodarczy, ponieważ przepisy ustawy z 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz.U. nr. 142, poz. 702 z późn. zm.) nie przewidują możliwości kontynuowania działalności za zmarłego podatnika, który prowadził działalność jednoosobowo.

W konsekwencji, aby następca prawny mógł kontynuować działalność po śmierci podatnika, musi przede wszystkim dopełnić formalności w zakresie rejestracji. Będzie w takim przypadku odrębnym podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą we własnym imieniu i na własny rachunek. Wymagane zatem będzie zarówno zgłoszenie dla potrzeb VAT, jak i wybór formy opodatkowania podatkiem dochodowym.

Obowiązki rachunkowe

To, że po przejęciu firmy w spadku trzeba zarejestrować własną działalność, a wcześniej rozliczyć spadkodawcę ma te konsekwencje, że nowy podatnik musi od nowa założyć wszystkie niezbędne ewidencje podatkowe, a zatem księgę przychodów i rozchodów wraz z towarzyszącymi jej ewidencjami, ewidencje VAT, jeśli jest podatnikiem tego podatku lub ewentualnie księgi rachunkowe, jeśli chce je prowadzić lub do ich prowadzenia jest zobowiązany.

Ustawa o rachunkowości przewiduje, że w pewnych okolicznościach konieczne jest zamknięcie ksiąg rachunkowych (patrz ramka). Dokonuje się tego nie później niż w ciągu trzech miesięcy od dnia zaistnienia zdarzeń, które zobowiązują do dokonania takiej czynności. Zamknięcie ksiąg rachunkowych polega na nieodwracalnym wyłączeniu możliwości dokonywania zapisów księgowych w zbiorach tworzących zamknięte księgi rachunkowe. Takie zamknięcie jest oczywiście konieczne także w przypadku osoby fizycznej, która zmarła, a przed śmiercią prowadziła działalność gospodarczą.

Podobnie rzecz ma się z podatkową księgą przychodów i rozchodów. Tu również konieczne jest zamknięcie księgi prowadzonej przez spadkodawcę i otwarcie jej dla nowego podmiotu, którym jest osoba, która dopiero rozpoczyna prowadzenie działalności.

Mimo że dotyczy to firmy przejętej w spadku, która w ten sposób kontynuuje swoje funkcjonowanie na rynku, nowy podatnik jest w o tyle szczęśliwej sytuacji, że nie musi prowadzić ksiąg rachunkowych, nawet jeżeli wcześniej spadkodawca był do tego zobowiązany. Obowiązujące od sierpnia przepisy wyraźnie stanowią, że taki obowiązek mają osoby fizyczne i spółki osobowe, których wspólnikami są osoby fizyczne jeżeli przychody netto ze sprzedaży towarów, produktów i operacji finansowych za poprzedni rok obrotowy wyniosły co najmniej równowartość w walucie polskiej 1,2 mln euro. Przeliczenia tego limitu na złote dokonuje się po średnim kursie ustalonym przez Narodowy Bank Polski, na dzień 30 września roku poprzedzającego rok obrotowy. Dopiero jeśli limit ten zostanie przekroczony, od następnego roku księgi rachunkowe prowadzić trzeba. Ale można też zdecydować się na ich prowadzenie z własnej woli. Trzeba o tym tylko zawiadomić urząd skarbowy.

ZAMKNIĘCIE KSIĄG RACHUNKOWYCH

Księgi rachunkowe zamyka się:

•  na dzień kończący rok obrotowy,

•  na dzień zakończenia działalności jednostki, w tym również jej sprzedaży i zakończenia likwidacji lub postępowania upadłościowego,

•  na dzień poprzedzający zmianę formy prawnej,

•  w jednostce przejmowanej na dzień połączenia związanego z przejęciem jednostki przez inną jednostkę, w szczególności na dzień wpisu do rejestru tego połączenia,

•  na dzień poprzedzający dzień podziału lub połączenia jednostek, jeżeli w wyniku podziału lub połączenia powstaje nowa jednostka, w szczególności na dzień poprzedzający dzień wpisu do rejestru połączenia lub podziału,

•  na dzień poprzedzający dzień postawienia jednostki w stan likwidacji lub upadłości,

•  na inny dzień bilansowy określony odrębnymi przepisami.

Krystyna Górczak

gp@infor.pl

PODSTAWA PRAWNA

•  Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 76, poz. 694 z późn. zm.).

• Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).