Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Jak oceniać efektywność działania firmy

Jacek Kowalczyk
inforCMS
Ocena efektywności odgrywa znaczącą rolę w każdej jednostce gospodarczej. Jeśli firma jest nieefektywna, wcześniej czy później zbankrutuje. Warto więc poznać mechanizmy oraz charaktyrystykę głównych wskaźników efektywności, aby móc całościowo ocenić efektywność oraz umieć tworzyć specyficzne wskaźniki mierzące ją w szczególnych warunkach biznesowych.


W języku codziennym nierzadko używane są pojęcia „efektywny” czy „efektywność”. Mówi się zwykle, że określone postępowanie jest efektywne lub nieefektywne, że dany proces przynosi pożądane efekty lub ich nie przynosi itd. Często jednak jest to opinia intuicyjna (co nie znaczy, że nietrafna), a przy tym nieoparta na wymiernym skutku.

 


W działalności firmy doskonale daje się zaadaptować pojęcie efektywności, choć nabiera ono w tym przypadku bardziej sformalizowanego charakteru, szczególnie jeśli używa się go w sferze ekonomicznej. Istotna jest możliwość wyrażenia efektywności w jednostkach wymiernych, co umożliwia przejrzyste stwierdzenie, czy dane działanie firmy jest (lub będzie) efektywne oraz jaki jest stopień tej efektywności. Stąd wywodzi się określenie „rachunek efektywności ekonomicznej”.


Najogólniej biorąc, działanie firmy to powtarzające się sekwencje czynności polegające na poniesieniu określonych nakładów w celu otrzymania pożądanych wyników po odpowiednim przeobrażeniu tych nakładów. Odnosi się to zarówno do firmy jako całości, jak i do wydzielonych obszarów firmy (np. ośrodków odpowiedzialności) czy jednostkowych przedsięwzięć (np. inwestycyjnych). Jednym z warunków umożliwiających stosowanie kategorii efektywności jest wyrażenie nakładów i wyników w jednostkach mierzalnych.


Efektywność jest to zatem relacja wyników do nakładów, a rezultat liczbowy ma odpowiedzieć na pytanie, jaki wynik generują poniesione nakłady. To porównanie przybiera zwykle postać prostych formuł, których wynik liczbowy wyraża stopień efektywności (wykres 1).


Wykres 1. Ogólny schemat efektywności

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

A zatem efektywność działania firmy jest wyrażoną liczbowo wielkością, z zastosowaniem określonej formuły, w której dokonuje się porównania wyrażonych liczbowo nakładów i wyników. Dlatego właśnie używa się pojęcia „wskaźniki efektywności”, tzn. wielkości liczbowe, które wskazują poziom efektywności badanego obiektu.


Prosta klasyfikacja pozwala przyporządkować kategorie nakładów i wyników w zależności od ich charakteru (tabela 1).


Tabela 1. Klasyfikacja najczęściej wykorzystywanych nakładów i wyników

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

W uproszczeniu, porównanie któregoś z mierników nakładów z którymś z mierników wyników pozwala otrzymać wskaźnik efektywności, co z kolei służy ocenie tej efektywności, gdy poziom takiego wskaźnika porównać z określonym poziomem bazowym (np. z normą, z okresem poprzednim, z wielkością średnią, z planem itp.).


Oczywiście w praktyce nie spotyka się wszystkich możliwych kombinacji porównań nakładów z wynikami, gdyż po pierwsze - nie wszystkie z takich porównań są możliwe, a po drugie - niektóre z nich, jako trudno interpretowalne, niewiele by wniosły do oceny.


W tabeli 2 zaprezentowano próbę typologii spotykanych w praktyce odmian rachunków efektywności, choć nie wszystkie są równie popularne i masowo stosowane.


Tabela 2. Odmiany rachunku efektywności

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Odmiany rachunków efektywności w tabeli 2 zapewne nie wyczerpują wszystkich szczegółowych możliwości, choć klasyfikacja obejmuje wszystkie ich odmiany, spotykane w ocenie przedsiębiorstwa.


Najbardziej całościowo i syntetycznie efektywność jest możliwa do zmierzenia w jednostkach wartościowych. Dalsza prezentacja odnosi się do tego obszaru.

W formułach bezwzględnych (rezultat w jednostkach pieniężnych jako różnica wyników i nakładów) są to:

- zyski (ogólniej wyniki finansowe) na poszczególnych poziomach, czyli różnice między wynikiem (przychody) i nakładem (koszty) - zysk brutto na sprzedaży (potocznie marża brutto), zysk na sprzedaży, zysk operacyjny, zysk z działalności gospodarczej, zysk brutto i zysk netto oraz

- przepływy pieniężne, czyli różnice między wpływami i wydatkami - ujęte całościowo oraz odnoszące się do poszczególnych rodzajów działalności (operacyjnej, inwestycyjnej, finansowej); szczególnym przypadkiem efektywności są miary oparte na przepływach pieniężnych, ale nawiązujące do kosztu kapitału zastosowanego w przedsiębiorstwie - jednym z najbardziej znanych jest ekonomiczna wartość dodana (EVA = przychody - koszty operacyjne - podatek - koszt użycia kapitału).

W formułach względnych (rezultat w procentach lub w postaci liczby dziesiętnej jako iloraz wyników i nakładu lub efektu bezwzględnego do wyniku bądź nakładu) można wyróżnić:

- wskaźniki rentowności - marży brutto, operacyjnej podstawowej, operacyjnej, z działalności gospodarczej, brutto, netto (w których kolejne poziomy zysku są dzielone przez przychody ze sprzedaży1) oraz rentowności aktywów i kapitałów własnych (w których zysk netto jest dzielony przez aktywa i kapitał własny),

- wskaźniki sprawności (wynikiem jest „sprzedaż”, nakład to zasób majątku) - rotacja aktywów oraz rotacje elementów aktywów2 (aktywów trwałych, należności, zapasów),

- wskaźniki oparte na przepływach pieniężnych (wydajności pieniężnej) - głównie z działalności operacyjnej (gdzie CFoperacyjne jest dzielone przez sprzedaż czy aktywa).


Ocena efektywności może mieć charakter statyczny lub dynamiczny. W praktyce oba rodzaje są stosowane jednocześnie, wzbogacając możliwości wniosków oceniających. Ocena statyczna odnosi się do jednego odcinka czasu, natomiast dynamiczna jest to szereg czasowy, w którym według tej samej metody obliczona efektywność pokazuje jej zmiany w czasie.


Badanie efektywności bezwzględnej daje możliwość pełniejszej oceny, gdy ma ona przede wszystkim charakter dynamiczny. Pozwala to bowiem obserwować przebieg zmian efektywności w czasie w ramach poszczególnych poziomów zysku czy przepływów pieniężnych, pozwala obserwować trend danego zjawiska czy nawet sporządzać prognozy jego kształtowania się w przyszłości.


Badanie efektywności względnej w ujęciu statycznym może, poza kształtowaniem się wielkości poszczególnych wskaźników w danym okresie, dostarczyć sporo informacji na podstawie różnic tych wskaźników, co w pogłębionym badaniu prowadzi do szukania przyczyn powstawania tych różnic. W ujęciu dynamicznym ocenie podlega zmienność w czasie poziomu porównywalnych wskaźników.


W tabeli 3 przedstawiono przykład oceny spółki na podstawie kwartalnych raportów z 2006 r.


Tabela 3. Efektywność bezwzględna (w tys. zł): rentowność i efektywność pieniężna

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Jak widać na podstawie tabeli 3, ocena rentowności może być w tym przypadku najwyżej umiarkowanie pozytywna. Wysoki poziom kosztów pośrednich w pierwszym półroczu przy osiągniętej marży brutto dawał stratę na sprzedaży, dopiero w drugim półroczu sytuacja ulega poprawie, głównie za sprawą silnego (niemal dwukrotnego) wzrostu marży brutto. Zyski operacyjne są we wszystkich kwartałach dodatnie, choć z generalną tendencją do spadku. Można stwierdzić, że w pierwszych dwóch kwartałach skutecznie „ratowano” podstawową działalność operacyjną dobrym wynikiem cząstkowym na pozostałej działalności operacyjnej, lecz w trzecim i czwartym kwartale pozostała działalność operacyjna pogorszyła znacząco wynik operacyjny. Podobny mechanizm dostrzegamy na poziomie zysków z działalności gospodarczej: mają one tendencję malejącą i w każdym kwartale są niższe od zysku operacyjnego, co oznacza przewagę kosztów finansowych nad przychodami finansowymi. Na tym tle dość ciekawie przebiega zmienność zysku netto (równego zyskowi brutto): wprawdzie ma on skłonność do obniżania się, ale (poza drugim kwartałem) jest wyższy niż zysk z działalności gospodarczej. Wynika to z przewagi zysków nadzwyczajnych nad nadzwyczajnymi stratami.


Wnioski ogólne są więc następujące: rentowność mierzona bezwzględnie ma tendencję spadkową, w spółce jest zbyt wysoki poziom kosztów stałych, pozostała działalność operacyjna daje bardzo niestabilne wyniki (co jest zjawiskiem z reguły normalnym), spółka ponosi bardzo wysokie koszty finansowe (przy niewielkich relatywnie przychodach finansowych), a przy tym osiąga zwykle dodatnie wyniki nadzwyczajne. Wzmacnia to wprawdzie rentowność, choć nie rekompensuje strat z operacji finansowych (zyski brutto są niższe od zysków operacyjnych), a przy tym z natury swojej nie jest zjawiskiem o trwałym charakterze.


Efektywność pieniężna (CF) - o ile globalnie dla całego roku jest pozytywna, o tyle w poszczególnych kwartałach kształtuje się z nadmierną tendencją do wielkości silnie ujemnych (drugi i trzeci kwartał). Źle należy ocenić efektywność pieniężną operacyjną - poza pierwszym kwartałem daje wielkość ujemną (produkt nie przysparza spółce gotówki, lecz ją pochłania). Silna skłonność spółki do inwestowania mogłaby być oceniona pozytywnie, gdyby nie fakt, że wynika to z coraz silniej dodatnich przepływów z dzielności finansowej: powiększanie kapitałów ze źródeł zewnętrznych obciąży spółkę w przyszłości koniecznością ich obsługi.


W tabeli 4 przedstawiono wskaźniki efektywności badanej spółki, czyli wyniki badania efektywności względnej.


Tabela 4. Efektywność względna: rentowność, sprawność i efektywność pieniężna

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

W sferze rentowności jedynie rentowność marży brutto i operacyjna podstawowa mają tendencję rosnącą, choć coraz większa różnica między tymi wskaźnikami świadczy o niepokojąco wysokim udziale kosztów stałych (pośrednich) w relacji do sprzedaży. Pozostałe wskaźniki mają tendencję spadkową, choć różnice między wskaźnikami (z działalności gospodarczej i operacyjnej oraz operacyjnej i netto) w co drugim kwartale się zmniejszają, łagodząc wpływ niekorzystnych czynników. Relatywnie duża rozpiętość między wskaźnikami rentowności aktywów i kapitału własnego świadczy o dużym zadłużeniu spółki.


W sferze sprawności stabilna rotacja aktywów (czyli sprzedaż osiągnięta z jednostki aktywów) w czwartym kwartale ulega załamaniu, ale to zapewne wynik inwestycji (przyrostu aktywów). Wniosek ten potwierdza malejąca różnica rotacji aktywów i aktywów trwałych, co oznacza względnie wyższy udział aktywów trwałych w całości aktywów. Sprawność gospodarki zapasami (ich przekładania się na sprzedaż), po nieco lepszym drugim i trzecim kwartale, w końcu roku ulega pogorszeniu. Natomiast niepokojąco mało efektywna jest polityka w zakresie należności: wskaźniki poniżej jedności świadczą o bardzo długich (powyżej 90 dni) cyklach inkasa, czyli o słabej efektywności ich windykowania przez spółkę.


Efektywność pieniężna na poziomie operacyjnym jest pozytywna tylko w pierwszym kwartale - można ją ocenić bardzo wysoko. Szczególnie ciekawy jest ostatni wskaźnik (CFoperacyjne / Zysk operacyjny), który mówi, ile jednostek nadwyżki pieniężnej generuje jednostka zysku (tu - ponad 2 zł). Natomiast w pozostałych kwartałach jest zła sytuacja, choć po załamaniu w drugim kwartale w pozostałych można dostrzec próby wychodzenia spółki z okresu bardzo niskiej efektywności pieniężnej.


Jacek Kowalczyk

ekspert w zakresie finansów, wykładowca na Wydziale Zarządzania UW

 

 

1 Można też podzielić przez koszty (tzw. wskaźniki rentowności kosztowej - obecnie bardzo rzadko używane).

2 Te cząstkowe wskaźniki mierzą sprawność gospodarowania majątkiem, co można traktować jako odmianę efektywności.

 
Przygotuj się do stosowania nowych przepisów!
Przygotuj się do stosowania nowych przepisów!

Poradnik prezentuje praktyczne wskazówki, w jaki sposób dostosować się do zmian w podatkach i wynagrodzeniach wprowadzanych nowelizacją Polskiego Ładu.

Tyko teraz książka + ebook w PREZENCIE
Źródło: Biuletyn Rachunkowości
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Moja firma
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Zarządzanie portfelami projektów w dużej firmie
    Jaka jest recepta na skuteczne zarządzanie projektami w dużych firmach? Na to zapytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi, bo różne organizacje borykają z różnymi problemami, a im firma jest większa, tym więcej wyzwań się przed nią pojawia. Podstawowym założenie – musi być zachowana spójność realizowanych projektów z celami strategicznymi firmy oraz musi zostać opracowany precyzyjny plan działania.
    Dodatek do zakupu węgla 2022
    Dodatek do zakupu węgla przez odbiorców indywidualnych ma być rządową pomocą, mającą ochronić Polaków przed ogromnymi podwyżkami cen węgla i przed ubóstwem energetycznym. Jakie będą zasady jego udzielenia?
    Handel hurtowy w maju 2022 i nowe zamówienia w przemyśle
    Handel hurtowy w stosunku do kwietnia zanotował wzrost o 2,7%. W ujęciu rocznym handel hurtowy wciąż notuje wysoką, ponad 40 proc. dynamikę sprzedaży ogółem na czele z półproduktami i odpadami pochodzenia nierolniczego oraz złomem, których sprzedaż r/r zwiększyła się o 76,9%. Dane GUS pokazują również wyższe niż w kwietniu poziomy wzrostu (w ujęciu rocznym) nowych zamówieni w przemyśle (zarówno krajowych jak i eksportowych) - komentuje Grzegorz Stańczak z Krajowej Izby Gospodarczej.
    Przedsiębiorcy zapłacą mniejszy podatek już za czerwiec
    Zmiany w Polskim Ładzie już od 1 lipca 2022 r. Jednak część przepisów będzie obowiązywała z datą wsteczną - od 1 stycznia bieżącego roku. Mimo tego przedsiębiorcy odczują zmiany w opłacanym podatku już od czerwca. Z czego to wynika?
    Koniec karty pojazdu od 4 września 2022 r.
    Koniec karty pojazdu od 4 września 2022 r.? Tak, przepisy w tej sprawie już są przesądzone. Co dawała karta pojazdu i co oznacza nowelizacja?
    Remont na A4 w wakacje 2022
    Remont na A4 w wakacje 2022 r., czyli rozkopane zostaną aż dwa odcinki tej autostrady. Które i jak wygląda organizacja ruchu?
    Likwidacja spółki handlowej krok po kroku
    Nie tylko likwidacja przedsiębiorstwa, ale i sama zmiana jego formy prawnej wymagają dopełnienia szeregu formalności związanych z zamknięciem jednej firmy przed uruchomieniem drugiej, a szczególny ich katalog przewidziano dla procesu likwidacji spółek handlowych. Jak przebiega proces likwidacji i jakich obowiązków należy dochować?
    Prezes PGE: zima będzie bardzo trudna, apelujemy o oszczędzanie energii
    Polska jest bezpieczna energetycznie, ale najbliższa zima będzie bardzo trudna; apelujemy do naszych klientów o oszczędzanie energii - powiedział we wtorek prezes PGE Wojciech Dąbrowski podczas III Kongresu Kogeneracji w Kazimierzu Dolnym.
    Rynek wirtualnych nieruchomości. Metaverse buduje cyfrowe domy. Czy agencje nieruchomości zbiją na nich majątek?
    Wirtualna rzeczywistość ewoluuje pod względem dostępności i zaawansowania szybciej niż kiedykolwiek, tworząc nowe rynki z nieznanymi dotąd możliwościami biznesowymi. Przykład? Wolumen inwestycji na globalnym rynku nieruchomości wyniósł w 2021 roku ok. 3,38 biliona dolarów. Nie jest więc zaskoczeniem, że metaverse zaczyna budować cyfrowe posiadłości. Czy agencje dostrzegą w nich lukratywną inwestycję?
    Sezon grzewczy 2022/2023. Nie masz dostępu do gazu? Pomyśl o pompie ciepła
    Chaos na rynku paliw i rosnące problemy z ich dostępnością zmuszają właścicieli domów do szukania alternatywnych metod ogrzewania. Po decyzji dyrektora generalnego Lasów Państwowych, wydanej 26 maja, która miała ułatwić kupowanie drewna w celach opałowych, w sieci krążą memy o zbieraniu chrustu. Jednak Polakom nie jest do śmiechu. Co czeka nas w nowym sezonie grzewczym?
    Ceny mieszkań w maju 2022 - w części miast spadki, w części wzrosty
    Ceny mieszkań w maju 2022 niezmiennie utrzymują się na wysokim poziomie, choć z raportu Expandera i Rentier.io wynika, że w maju pojawiły się pierwsze symptomy spowolnienia. "Wśród badanych przez nas 17 miast aż w ośmiu pojawiły się spadki cen w porównaniu z kwietniem". Wciąż przeważały jednak wzrosty, które odnotowaliśmy w dziewięciu miastach. Na rynku kredytów hipotecznych uwagę zwraca poziom stawki WIBOR 3M, która właśnie osiągnęła 7%.
    Najwięcej wypadków drogowych zdarza się w wakacje. Powody: nietrzeźwość i używanie smartfona w czasie jazdy
    Bezpieczeństwo na polskich drogach to temat powracający jak bumerang, szczególnie w okresie wakacyjnym. W 2021 roku do największej liczby wypadków doszło właśnie w czerwcu i lipcu, a w 2020 roku ten niechlubny rekord przypadł na sierpień. GfK na zlecenie start-upu ubezpieczeniowego Beesafe sprawdziło, co Polacy uważają za największe zagrożenie na drogach oraz jakie ich zdaniem działania kierowców przyczyniłyby się do poprawy poziomu bezpieczeństwa. Czy w te wakacje wyciągniemy wnioski ze statystyk?
    Müller: spodziewamy się wzrostu inflacji, sytuacja na rynkach energetycznych na to wskazuje
    Nie ukrywamy, że spodziewamy się wzrostu inflacji, bo sytuacja na rynkach paliw i na rynkach energetycznych wskazuje, że niestety to będzie widoczne - powiedział rzecznik rządu Piotr Müller. By przeciwdziałać wysokim cenom rząd obniża podatki i przedłużył tarczę antyinflacyjną do końca października - dodał.
    Obowiązkowa wymiana prawa jazdy czeka każdego kierowcę. Ale niektórzy mają lepiej
    Obowiązkowa wymiana prawa jazdy czeka każdego kierowcę. Kiedy dokładnie i czemu bezterminowe prawo jazdy musi zniknąć? Sprawdźmy.
    Dostawy w e-handlu stały się zakładnikiem pandemicznych przyzwyczajeń klientów
    Internetowi sprzedawcy i firmy logistyczne mierzą się z niechcianym dziedzictwem nawyków, które po pandemii pozostawili klienci e-sklepów. Powrót tradycyjnego handlu i spadki w e-commerce nie osłabiły jednak presji wywieranej na łańcuchy logistyczne, zwłaszcza w kontekście zwrotów na rynku mody – największej kategorii w globalnym e-handlu. Klient modowy w pandemii stał się kapryśny, dużo zamawia, ale także dużo odsyła, najchętniej za darmo. Kłopot w tym, że obsługa zwrotów jest skomplikowana i bardzo kosztowna. Na domiar złego odsetek zwrotów w segmencie mody w Europie wynosi aż 58%.
    Kredyt bez wkładu własnego wciąż bez oferty w bankach
    Kredyt bez wkładu własnego wciąż bez oferty w bankach, mimo podpisanych umów z BGK przez 5 komercyjnych banków. A jak wygląda dostępność mieszkań, które kwalifikują się do zakupu w ramach programu?
    Ufać sprzedawcom samochodów? Te dane nie dają złudzeń...
    Ufać sprzedawcom samochodów? To pytanie, przed którym stanie każdy kupujący pojazd z drugiej ręki. Jak brzmi odpowiedź? Oto ciekawe dane.
    Przejęcie PGNiG przez Orlen na przełomie września i października
    Proces przejęcia Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa przez PKN Orlen powinien się zakończyć na przełomie września i października, a Grupy Lotos na przełomie lipca i sierpnia tego roku - poinformował w poniedziałek prezes Orlenu Daniel Obajtek
    Kraje UE przyjęły stanowiska negocjacyjne ws. dyrektyw o energii ze źródeł odnawialnych i efektywności energetycznej
    Państwa unijne w ramach Rady UE przyjęły stanowiska negocjacyjne w sprawie dwóch projektów z pakietu „Gotowi na 55”, które dotyczą energetycznych aspektów transformacji klimatycznej Unii. Chodzi o dyrektywę o energii ze źródeł odnawialnych i dyrektywę o efektywności energetycznej. Otwiera to drogę do rozpoczęcia negocjacji z Parlamentem Europejskim.
    Kiedy działalność wspólnika spółki jawnej będzie karana?
    Jesteś wspólnikiem spółki jawnej, który założył działalność gospodarczą w tej samej branży co spółka? Wypowiadasz w imieniu spółki jawnej umowy jej pracownikom z jednoczesną propozycją zatrudnienia w swoim przedsiębiorstwie? Możesz słono za to zapłacić!
    Zakazy dla ciężarówek w Polsce 2022 r.
    Zakazy dla ciężarówek w Polsce 2022 r. Czyli jakie pojazdy i w jakich godzinach zostały objęte ograniczeniem w ruchu? Sprawdźmy.
    Remont na A2 w wakacje 2022
    Remont na A2 w wakacje 2022 r. To największy element remontu dróg w Polsce w okresie od czerwca do sierpnia. Dotyczy województwa łódzkiego.
    Dietl: podwyżki stóp procentowych w dużych gospodarkach oznaczają odpływ kapitału z mniejszych krajów
    Efektem podnoszenia stóp procentowych w dużych gospodarkach jest odpływ kapitału z mniejszych krajów i osłabienie ich walut - powiedział PAP prezes Giełdy Papierów Wartościowych Marek Dietl. Dodał, że deprecjacja złotego utrudniłaby finansowanie deficytu budżetowego przyszłym roku.
    Znika karta pojazdu i naklejka na szybę. Taniej zarejestrujesz auto od września 2022 r.
    Znika karta pojazdu i naklejka na szybę. Taniej zarejestrujesz auto od września 2022 r. Na czym konkretnie będą polegać te zmiany? Już opowiadamy.
    Budowa domu bez pozwolenia niezależnie od metrażu w 2023 r.?
    Rząd planuje likwidację pozwoleń na budowę domów jednorodzinnych niezależnie od metrażu. Czy nowe przepisy wejdą w życie w 2023 r.?