Jakie są zasady udzielania zamówień publicznych?

Określone w rozdziale 2 ustawy prawo zamówień publicznych zasady to:

1) zasada równego traktowania wykonawców,
2) zasada zapewniania uczciwej konkurencji,
3) zasada bezstronności i obiektywizmu,
4) zasada legalizmu,
5) zasada jawności,
6) zasada pisemności postępowania,
7) zasada pierwszeństwa trybów przetargowych.

Równość wykonawców

Zasada ta została wyrażona w paragrafie 1. artykułu 7. ustawy Prawo zamówień publicznych. Zgodnie z treścią tego przepisu, zamawiający przygotowuje i przeprowadza postępowanie o udzielenie zamówienia w sposób zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji oraz równe traktowanie wykonawców.

Polecamy: Pakiet żółtych książek - Podatki 2018

W praktyce oznacza to, że zamawiający ma obowiązek ustalania jednakowych warunków i wymogów wobec wszystkich wykonawców. Wymagania, które zamawiający stawia przed ubiegającymi się o udzielenie zamówienia mogą być uzasadnione jedynie dążeniem do osiągnięcia efektu w postaci dobrze wykonanego zamówienia. Stawianie ubiegających się przed koniecznością posiadania określonej formy prawnej lub prowadzenia działalności w określonym miejscu nie będzie wymogiem uzasadnionym. O atrakcyjności potencjalnego wykonawcy decyduje treść złożonej przez niego oferty, na którą składa się wiele czynników. Miejsce prowadzenia działalności nie może decydować o tym, czy wykonawca się nadaje czy też nie.

Należy jednak pamiętać, że prawo zamówień publicznych może uprawniać zamawiającego do określenia pewnych nietypowych kryteriów dopuszczenia do udziału w postępowaniu. Przykładem jest możliwość zastrzeżenia przez zamawiającego w ogłoszeniu, że o oferty mogą składać jedynie ci wykonawcy, u których ponad 50 % zatrudnionych pracowników stanowią niepełnosprawni.

Złamaniem zasady równości będzie umieszczenie wśród wymagań stawianych wykonawcom takich, które będą świadczyć o preferowaniu przez zamawiającego konkretnych kandydatów. Taka sytuacja wystąpi, gdy zamawiający zażąda doświadczenia w obsługiwaniu konkretnego zamawiającego. Sam wymóg doświadczenia jest dopuszczalny, jednak nie może on być tak sformułowany, aby mógł być wsparciem dla jakiegokolwiek wykonawcy.

Ponadto ocena spełnienia warunków przez wykonawców musi przebiegać jednakowo dla wszystkich. Zasady oceniania ofert powinny być jasne i dostępne wszystkim ubiegającym się o udzielenie zamówienia na równych zasadach. Preferencje zamawiającego mają być znane na równi wszystkim wykonawcom. Każdy z ubiegających się powinien mieć równy dostęp do tych samych informacji dotyczących zamówienia w tym samym dla wszystkich czasie.

Uczciwa konkurencja

Postępowanie o udzielenie zamówienia musi być przeprowadzone tak, aby konkurencja między przedsiębiorcami przebiegała uczciwie.

Zgodnie z prawem zamówień publicznych zamawiający odrzuca ofertę m.in. w przypadku, gdy jej złożenie stanowi czyn nieuczciwej konkurencji w rozumieniu przepisów prawa oraz w sytuacji, w której oferta zawiera rażąco niską cenę w stosunku do przedmiotu zamówienia, a wykonawca nie jest w stanie złożyć przekonujących wyjaśnień. Czynem nieuczciwej konkurencji jest niezgodne z prawem lub dobrymi obyczajami działanie zagrażające lub naruszające interes innego przedsiębiorcy albo klienta.

Z zawartością ofert nie można zapoznać się przed terminem ich otwarcia.

Bezstronność i obiektywizm.

Zasada bezstronności i obiektywizmu w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego wymaga, aby postępowanie było przygotowywane oraz przeprowadzane przez osoby zapewniające obiektywne i bezstronne podejście do wykonawców oraz ich ofert.

W art. 17. ustawy Prawo zamówień publicznych bardzo szczegółowo określono wymogi stawiane osobom wykonującym czynności w postępowaniu.

Osoby te podlegają wyłączeniu, gdy:

1) same ubiegają się o udzielenie zamówienia;
2) pozostają w bliskiej relacji z jednym z wykonawców, np. w relacji pokrewieństwa lub małżeńskiej albo w jakiejkolwiek relacji, która stawia ich bezstronność pod znakiem zapytania;
3) w ciągu ostatnich 3 lat poprzedzających wszczęcie postępowania pracowały dla wykonawcy;
4) były prawomocnie skazane za pewne rodzaje przestępstw.

Regulacja ta jest bardzo istotna dla wykonawców, ponieważ czynności dokonane przez osoby, których bezstronność została skutecznie zakwestionowana, mające wpływ na wynik postępowania, podlegają z mocy ustawy powtórzeniu.

Podobne wymagania dotyczące bezstronności i obiektywizmu stawia ustawa osobom, których zadaniem jest kontrola postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Również kształt postępowania odwoławczego w zamówieniach publicznych odpowiada zasadzie bezstronności i obiektywizmu.

Zasada legalizmu

Prawo zamówień publicznych wymaga, by zamówienia udzielane były wyłącznie wykonawcom wybranym zgodnie z przepisami ustawy.

W ujęciu praktycznym przepis ten zakazuje przenoszenia przez wykonawcę praw i obowiązków wynikających z umowy w sprawie zamówienia publicznego na inną osobę.

Jawność

Jawność postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w praktyce oznacza, iż każdy zainteresowany ma zapewniony wgląd do informacji objętych zasadą jawności.

Zgodnie art. 8. Pzp, postępowanie o udzielenie zamówienia jest jawne. Wyjątki od tej zasady są określone w ustawie Prawo zamówień publicznych. Jednym z takich wyjątków jest obowiązek zamawiającego nieudostępniania informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa, jeżeli wykonawca odpowiednio wcześnie zastrzegł, iż informacje te nie mogą być ujawniane. Nie może on jednak zastrzec wszystkich informacji. Te podstawowe jak nazwa i adres wykonawcy oraz najważniejsze elementy oferty nie mogą być objęte tajemnicą, przez co z chwilą otwarcia ofert staja się jawne.

Z zasadą jawności wiążą się obowiązki zamawiającego dotyczące publikacji ogłoszeń o zamówieniach planowanych i udzielonych. Rygorystyczne wymogi w zakresie dokumentowania postępowania przez zamawiającego także stanowią realizację zasady jawności postępowania o udzielenie zamówienia. Pisemny protokół postępowania o udzielenie zamówienia jest jawny wraz z załącznikami.

Otwarcie ofert jest jawne. Podczas otwarcia podaje się nazwy oraz adresy wykonawców oraz informacje dotyczące ceny, terminu wykonania zamówienia, okresu gwarancji i warunków płatności zawartych w ofertach.

Co więcej, umowy zawarte wskutek udzielenia zamówienia publicznego są jawne i podlegają udostępnieniu na zasadach określonych w przepisach o dostępie do informacji publicznej.

Odwołania wykonawców są rozpatrywane na jawnej rozprawie.

Warto wiedzieć, iż w przypadku trybu negocjacji z ogłoszeniem, prowadzone negocjacje mają charakter poufny, co stanowi uzasadniony wyjątek od zasady jawności w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego.

Polecamy: Na czym polega wykonanie zamówienia publicznego?

Pisemność postępowania

Zgodnie z art. 9 ustawy Prawo zamówień publicznych, postępowanie o udzielenie zamówienia prowadzi się z zachowaniem formy pisemnej. Wyjątki od tej zasady określa ustawa.

Ofertę składa się, pod rygorem nieważności, w formie pisemnej albo w postaci elektronicznej, opatrzoną bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu, jeśli tylko zamawiający wyrazi na to zgodę.

Natomiast inne oświadczenia, wnioski, zawiadomienia oraz informacje zamawiający oraz wykonawcy mogą przekazywać sobie pisemnie, faksem lub drogą elektroniczną, zależnie od wyboru zamawiającego. Przebieg postępowania o udzielenie zamówienia jest utrwalany w formie pisemnego protokołu. Warto także zauważyć, iż zgodnie z ustawą postępowanie o udzielenie zamówienia prowadzi się w języku polskim.

Pierwszeństwo trybów przetargowych.

Sens tej zasady sprowadza się do tego, iż zgodnie z prawem zamówień publicznych dwoma podstawowymi trybami udzielania zamówienia są przetarg nieograniczony oraz przetarg ograniczony. Tylko w drodze wyjątku, w przypadkach określonych w ustawie, zamawiający może udzielić zamówienia w trybie negocjacji z ogłoszeniem, dialogu konkurencyjnego, negocjacji bez ogłoszenia, zamówienia z wolnej ręki, zapytania o cenę albo licytacji elektronicznej.

Znajomość zasad postępowania o udzielenie zamówienia publicznego jest wiedzą niezmiernie pożyteczną, z uwagi na fakt, że niedopełnienie wymogów stawianych zamawiającemu przez ustawę stanowić może dla wykonawców podstawę do odwołania. Wiedza na temat podstaw funkcjonowania systemu zamówień publicznych ułatwia ponadto zrozumienie tej rozległej materii przez co poruszanie się w niej staje się dużo łatwiejsze.

Polecamy: Serwis Leasing