Czy finansiści, księgowi i inni profesjonaliści powinni bać się wieku średniego?

• Przejście z inteligencji płynnej w skrystalizowaną
• Inteligencja skrystalizowana w finansach
• Inteligencja emocjonalna to kolejny atut wieku średniego
• Mindset i jego wpływ na drugą połowę życia
• Neuroplastyczność sprzymierzeńcem wieku średniego
• Satysfakcja z pracy w drugiej połowie życia zawodowego

Opublikowany w 2025 przez zrzeszającą finansistów organizację ACCA (Association of Chartered Certified Accountants) raport Global Talent Trends 2025, pokazuje, że strach przed ageizmem jest obecny wśród jej członków. Ageizm oznacza dyskryminację ze względu na wiek, najczęściej na rynku pracy. Pytani o rozmaite aspekty różnorodności, takie jak płeć, neuroróżnorodność czy niepełnosprawność, respondenci na pierwszym miejscu wskazywali właśnie docenianie starszych pracowników jako obszar zasługujący na więcej uwagi pracodawców.

Jaki wpływ na nasze możliwości intelektualne czy emocjonalne ma wiek średni? Co jest atrakcyjnego w pracowniku powyżej czterdziestki? Czy profesjonalistów, tych zatrudnionych i tych prowadzących własne biznesy, w drugiej połowie życia nieuchronnie czeka spadek formy?

Przejście z inteligencji płynnej w skrystalizowaną

W młodym wieku napędza nas płynna inteligencja. Ten rodzaj inteligencji, po raz pierwszy opisany przez psychologa Raymonda Cattella, oznacza szybkie uczenie się, innowacyjność, łatwość w rozwiązywaniu abstrakcyjnych problemów. Według naukowców płynna inteligencja jest typowa dla osób przed trzydziestką, a w wieku między 30 a 40 lat zaczyna wyraźnie spadać.

Na szczęście nie oznacza to całkowitej degradacji naszych intelektualnych możliwości. Po trzydziestce inny rodzaj inteligencji zaczyna być coraz bardziej widoczny w naszym życiu. Ta inteligencja rośnie z kolejnymi dekadami i pozostaje z nami na zawsze. Chodzi o inteligencję skrystalizowaną, czyli umiejętność korzystania ze zgromadzonej wiedzy i doświadczenia oraz syntezy faktów i idei po to, żeby dało się ich użyć. Jeśli starsze osoby kojarzą nam się z mądrością, to właśnie dzięki inteligencji skrystalizowanej.

Świadomość istnienia tych naturalnych zmian może być bardzo pomocna i w odnalezieniu się w wieku średnim, i w sensownym planowaniu dalszej kariery.

Inteligencja skrystalizowana w finansach

Tak jak młodzi finansiści będą w stanie szybko i sprawnie opracowywać modele finansowe czy eksperymentować z nowymi narzędziami analitycznymi, tak finansiści w wieku średnim będą widzieć więcej zależności i wzorców oraz lepiej rozumieć, co dane finansowe praktycznie oznaczają dla biznesu.

Typowe zawody, które korzystają z inteligencji skrystalizowanej to historycy i nauczyciele. Nie oznacza to oczywiście konieczności przebranżowienia się z finansów w tak odległe profesje, ale jest to podpowiedź, jakie umiejętności finansiści po czterdziestce mogą oferować przez kolejne dekady. Szkolenie innych, wprowadzanie do biznesu nowych pracowników, mentoring osób, które wchodzą na wyższe stanowiska – to wszystko są role, które można z powodzeniem wypełniać w wieku średnim. Również tworzenie procedur czy standardów raportowania, rozpoznawanie sygnałów ostrzegawczych na podstawie liczb, przekładanie liczb na decyzje, storytelling – i w odniesieniu do danych, i w odniesieniu do szerszego biznesowego kontekstu, to są te obszary, w których skrystalizowana inteligencja jest nie do zastąpienia.

Inteligencja emocjonalna to kolejny atut wieku średniego

Kolejny plus wieku średniego to rosnąca inteligencja emocjonalna, czyli lepsza regulacja i rozumienie emocji i wyższe niż wcześniej umiejętności społeczne. Dzięki nim skuteczniej radzimy sobie ze stresem, a liderzy sprawiają wrażenie bardziej wiarygodnych i stabilnych.

Rozwinięta inteligencja emocjonalna wiąże się także z empatią i ułatwia komunikację. To dlatego w zespołach międzypokoleniowych, łączących innowacyjność i doświadczenie, jest miejsce na docenienie potencjału wszystkich pracowników, niezależnie od wieku. W takich zespołach o nowe rozwiązania zadbają najmłodsi członkowie, natomiast podejmowaniem strategicznych decyzji opartych na szerokim kontekście, porozumieniem w grupie i reagowaniem na sytuacje kryzysowe zajmą się starsi pracownicy. Osoby w wieku średnim mogą być też świetnym pomostem między finansami a zarządem czy klientami, ponieważ są odpowiednio obyci z biznesem i rozwinięta empatia pozwala im na lepsze wyczucie potrzeb innych.

Mindset i jego wpływ na drugą połowę życia

Osoba w wieku 40 lat nie jest jeszcze nawet w połowie swojej kariery zawodowej. Na to, jak kolejne dziesięciolecia naszej pracy i całego życia będą wyglądać, wpływa również podejście i przekonania na temat wieku. Dr Becca Levy z Uniwersytetu Yale, która zajmuje się między innymi stereotypami dotyczącymi wieku i psychologią starzenia, zrobiła badania, w których dowiodła, że podejście do wieku przekłada się na długość naszego życia. Według badaczki, osoby z pozytywnymi skojarzeniami na temat wieku i starzenia się żyją średnio aż o 7.5 roku dłużej niż osoby z negatywnym podejściem do wieku.

W związku z coraz dłuższym życiem, nasz wiek średni się wydłuża. Warto pamiętać o tym, żeby elastycznie podchodzić do stereotypów na temat wieku, bo negatywne przekonania nam samym nie będą służyć, a na początku wieku średniego wciąż mamy przed sobą wiele lat aktywności zawodowej. Ten czas to właściwy moment na odkrywanie nowych zasobów do wykorzystania w pracy i w życiu prywatnym.

Neuroplastyczność sprzymierzeńcem wieku średniego

Wreszcie w odniesieniu do wieku średniego warto pamiętać o neuroplastyczności mózgu. Mózg przez całe życie jest zdolny do tworzenia nowych połączeń neuronowych i do adaptacji oraz reorganizacji w odpowiedzi na bodźce. Skrystalizowana inteligencja nie oznacza, że niczego nowego się już nie nauczymy. To nie jest zachęta do pasywności czy bezruchu intelektualnego albo do odmowy uczenia się nowych narzędzi przydatnych w finansach. Pięćdziesięciolatek czy sześćdziesięciolatek być może nie uczy się tak szybko jak maturzysta, ale jego mózg jest wciąż gotowy na naukę.

Jak wspomóc neuroplastyczność? Aktywność intelektualna, podróże, ruch, nauka obcych języków i gry na instrumentach, żonglowanie, używanie niedominującej ręki, kultywowanie relacji z ludźmi, dbanie o sen i odpoczynek – to wszystko pomoże nam stymulować zjawisko neuroplastyczności w każdym wieku.

Satysfakcja z pracy w drugiej połowie życia zawodowego

Przydatność zawodowa finansistów i innych profesjonalistów nie znika z chwilą ukończenia czterdziestu czy pięćdziesięciu lat, ale zmienia charakter. Nie warto przed tymi zmianami się bronić, natomiast samoświadomość i zrozumienie przechodzenia w kolejne etapy życia pomogą nadać im sens.

Jednym z kierunków, które finansista i księgowy w wieku średnim może rozważyć, żeby korzystać ze swojego potencjału jest przejście z pracy operacyjnej do doradztwa, transferu wiedzy, mentoringu czy zarządzania ryzykiem. W ten sposób druga połowa życia zawodowego może być inna, ale nadal przynosić satysfakcję.

Wiek średni to niekoniecznie mityczny kryzys, ale czas, w którym zgromadzone doświadczenie wzmacnia naszą przydatność zawodową.