Realizacja prawa akcjonariusza spółki akcyjnej do informacji w trakcie walnego zgromadzenia

Norma zawarta w art. 428 kodeksu spółek handlowych ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Zgodnie z art. 304 § 3 k.s.h. statut spółki może zawierać postanowienia odmienne, niż przewiduje ustawa, jeżeli ustawa na to zezwala. Ustawodawca nie przewidział w art. 428 k.s.h. takiego uprawnienia. W związku z tym uznać należy, że prawo do informacji nie może zostać skutecznie ograniczone przez statut ani przez inne akty korporacyjne. Przepis nie precyzuje formy zgłoszenia żądania przez akcjonariusza. Nie budzi jednak wątpliwości, że akcjonariusz może zadać pytanie w formie ustnej. Odnośnie formy pisemnej w literaturze przedmiotu dominuje stanowisko, zgodnie z którym tryb pisemny jest niedopuszczalny (A. Opalski [w:] A. Opalski (red.), Kodeks spółek handlowych. Tom III B. Spółka akcyjna. Komentarz art. 393-490, Warszawa 2016, Legalis). Względy celowościowe przemawiają za tym, żeby zarówno pytanie jak i odpowiedź zostały sformułowane w formie ustnej.

Uprawnienia odnośnie informacji przysługują ex lege każdemu akcjonariuszowi. Nie ma więc znaczenia liczba posiadanych akcji oraz to, czy zostały w pełni pokryte. Prawo do wystąpienia z żądaniem udzielenia informacji przez zarząd przysługuje również posiadaczom akcji niemych. Akcjonariusz może wystąpić z żądaniem udzielenia informacji dotyczących spółki, jeżeli jest to uzasadnione dla oceny sprawy objętej porządkiem obrad a jego pytanie powinno mieć skonkretyzowany charakter (W. Popiołek [w:] J. Strzępka (red.), Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Warszawa 2012, s.1092). Wątpliwości mogą pojawić się w stosunku do zastawnika oraz użytkownika akcji. W doktrynie przeważa stanowisko, że zastawnikowi akcji przysługuje prawo do informacji z 428 k.s.h. ze względu na przyznane mu w art. 330 k.c. uprawnienie do wykonywania wszelkich czynności i dochodzenia wszelkich roszczeń, które zmierzają do zachowania prawa obciążonego zastawem (J.P. Naworski, [w:] T. Siemiątkowski, R. Potrzeszcz, Komentarz KSH, t. 3, Warszawa 2012, s. 1057). Należy również wskazać, że przeciwna interpretacja uniemożliwiałaby skuteczną realizację prawa do uczestnictwa i głosowania na walnym zgromadzeniu przez zastawnika, o których mowa w art. 340 oraz art. 406 k.s.h. W przypadku użytkownika akcji większość przedstawicieli doktryny opowiada się za uznaniem, że przysługuje mu prawo do informacji, jako element uprawnienia do używania praw akcyjnych (m.in. A. Opalski, op. cit., W. Popiołek, op. cit., A. Szumański [w]: S. Sołtysiński i in., Komentarz KSH, t. 3, Warszawa 2013, s. 1544). Takie stanowisko znajduje oparcie w regulacji art. 252 w zw. z art. 265 k.c. – rzecz można obciążyć prawem używania i pobierania pożytków a przepisy o użytkowaniu rzeczy stosuje się odpowiednio do użytkowania praw, w tym akcji.

Zobacz serwis: Prawo dla firm

Akcjonariusz może domagać się udzielenia informacji dotyczących spółki, z powołaniem na art. 428 § 1 k.s.h., jedynie w czasie faktycznego trwania obrad. W takim ujęciu, nie będzie więc możliwe wystąpienie z pytaniem w czasie przerwy w obradach (J.J. Zięty, Uprawnienia Akcjonariuszy Polskich Spółek Publicznych w świetle Dyrektywy 2007/36/WE, Warszawa 2015, Legalis). Część doktryny dopuszcza zgłoszenie żądania udzielenia informacji zarządowi bezpośrednio przed odbyciem walnego zgromadzenia (W. Popiołek [w:] J. Strzępka (red.), Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Warszawa 2015). Takie stanowisko należy jednak ocenić krytycznie, ponieważ zgłoszenie żądania poza walnym zgromadzeniem zostało uregulowane w art. 428 § 6 k.s.h. Akcjonariusz może skutecznie zrealizować swoje prawo do informacji w trybie art. 428 § 1 k.s.h. na walnym zgromadzeniu.

Art. 428 k.s.h stanowi, że obowiązek udzielenia informacji spoczywa na zarządzie. Zarząd powinien udzielić odpowiedzi w formie ustnej. Informacja może zostać udzielona przez wyznaczonego członka zarządu jak i przez zarząd działający in corpore (D. Kupryjańczyk [w:] Z. Jara (red.), Kodeks Spółek Handlowych. Komentarz, red. Z. Jara, Warszawa 2016, Legalis). Nie jest wymagana uchwała zarządu w tym przedmiocie, wystarczające jest „porozumienie między zarządcami obecnymi na zgromadzeniu odnośnie do braku podstaw do odmowy udzielenia odpowiedzi oraz ustalenia, który członek zarządu udzieli odpowiedzi” (A. Opalski, op. cit.). Członkowie zarządu mogą korzystać z pracowników albo ekspertów, którzy udzielą odpowiedzi w ich imieniu. Nie dotyczy to jednak sytuacji nieobecności członków zarządu na walnym zgromadzeniu, ponieważ tylko członkowie zarządu mogą zdecydować, czy występują przesłanki do odmowy udzielenia informacji ze względu na możliwość wystąpienia szkody. W doktrynie wskazuje się, że dla właściwej realizacji prawa do informacji należy umożliwić zadawanie pytań przed poddaniem pod głosowanie uchwały przewidywanej w ramach danego punktu porządku obrad (A. Opalski, op.cit.).

Zgodnie z art. 428 § 2 k.s.h. zarząd odmawia udzielenia informacji, jeżeli mogłoby to wyrządzić szkodę spółce, spółce z nią powiązanej albo spółce lub spółdzielni zależnej w szczególności przez ujawnienie tajemnic technicznych, handlowych lub organizacyjnych przedsiębiorstwa. W doktrynie podnosi się, że użycie w przepisie sformułowania „mogłoby” oznacza, że nawet niewielkie prawdopodobieństwo wystąpienia szkody stanowi podstawę odmowy udzielenia informacji przez zarząd (D. Kupryjańczyk, op. cit). Regulacja art. 428 k.s.h. przewiduje również możliwość odmowy udzielenia informacji przez członka zarządu, jeżeli udzielenie informacji mogłoby stanowić podstawę jego odpowiedzialności karnej, cywilnoprawnej bądź administracyjnej. W uzasadnieniu projektu ustawy zmieniającej brzmienie tego przepisu wyraźnie wskazano, że chodzi o sytuacje, „gdy okoliczność udzielenia informacji jako taka mogłaby stanowić podstawę odpowiedzialności”. Przykładowo, w wypadku ujawnienia tajemnicy państwowej, tajemnicy służbowej, ujawnienia danych osobowych czy informacji poufnych. Członek zarządu nie może więc wykorzystywać tego przepisu w celu zatajenia podstaw własnej odpowiedzialności wynikającej z podejmowanych przez niego działań lub dokonywanych zaniechań.

Autor: Piotr Pawlak