Udział kobiet we władzach spółek - KE proponuje cel 40 % do 2020 roku

90% szefów to mężczyźni

Na dzień dzisiejszy organy spółek zdominowane są przez jedną płeć: 85 % członków rad nadzorczych i 91,1 % członków zarządów to mężczyźni, podczas gdy kobiety to tylko odpowiednio 15 % i 8,9 %.

Mimo intensywnej debaty publicznej oraz dobrowolnych inicjatyw na poziomie krajowym i europejskim, w ciągu ostatnich lat sytuacja nie uległa poważniejszym zmianom. Od 2003 r. zanotowano jedynie nieznaczny wzrost liczby kobiet we władzach spółek, wynoszący jedynie 0,6 punktu procentowego.

Z tego właśnie powodu Komisja Europejska zaproponowała nowe unijne przepisy, których celem jest doprowadzenie do większej równowagi płci w organach spółek w UE.

Wniosek ten wspólnie przedstawili wiceprzewodnicząca Viviane Reding (komisarz ds. sprawiedliwości, praw podstawowych i obywatelstwa), wiceprzewodniczący Antonio Tajani (komisarz ds. przemysłu i przedsiębiorczości), wiceprzewodniczący Joaquín Almunia (komisarz ds. konkurencyjności), wiceprzewodniczący Olli Rehn (komisarz ds. gospodarczych i walutowych), komisarz Michel Barnier (komisarz ds. rynku wewnętrznego i usług) oraz komisarz László Andor (komisarz ds. zatrudnienia i spraw społecznych).

Tym samym Komisja odpowiada na wezwania Parlamentu Europejskiego, który przeważającą większością głosów wielokrotnie wzywał do przyjęcia przepisów w zakresie równouprawnienia kobiet i mężczyzn w kadrach zarządzających przedsiębiorstw, szczególnie w rozporządzeniach z dnia 6 lipca 2011 r. i 13 marca 2012 r.

Cel: 40% kobiet we władzach spółek

Autorzy dyrektywy wprowadzają prawnie wiążący cel, polegający na osiągnięciu 40% udziału kobiet wśród członków rad nadzorczych spółek giełdowych.

Spółki, w których płeć reprezentowana w niewystarczającym stopniu (kobiety) ma mniejszy udział (poniżej 40 %) w obsadzeniu stanowisk w radach nadzorczych, będą zobowiązane do powoływania kandydatów na te stanowiska na podstawie analizy porównawczej kwalifikacji każdego z nich, przy zastosowaniu jasnych, neutralnych pod względem płci i jednoznacznych kryteriów. W przypadku równych kwalifikacji pierwszeństwo będzie przypadać przedstawicielowi niedostatecznie reprezentowanej płci.

Na realizację celu, polegającego na obsadzeniu przynajmniej 40 % stanowisk niewykonawczych przedstawicielami płci reprezentowanej w niewystarczającym stopniu spółki powinny mieć zatem czas do 2020 r., natomiast przedsiębiorstwa publiczne, na które organy publiczne będą miały możliwość wywierania dominującego wpływu, o dwa lata mniej, tj. do 2018 r.

Szacuje się, że wniosek będzie dotyczyć około pięciu tysięcy spółek giełdowych w Unii Europejskiej. Małe i średnie przedsiębiorstwa (zatrudniające poniżej 250 pracowników oraz odnotowujące roczne światowe obroty nieprzekraczające 50 mln euro) oraz spółki nienotowane na giełdzie nie zostaną objęte przepisami dyrektywy.

José Manuel Barroso, przewodniczący Komisji Europejskiej, powiedział: „Dzisiaj, przedstawiając ten wniosek, Komisja Europejska odpowiada na skierowane do UE wezwanie Parlamentu Europejskiego do działania na rzecz wprowadzenia równości płci w organach spółek. Z mojej inicjatywy Komisja znacząco zwiększyła liczbę kobiet komisarzy − jedna trzecia komisarzy to kobiety”.

Wiceprzewodnicząca Komisji Europejskiej Viviane Reding, komisarz UE ds. sprawiedliwości dodała: „Unia Europejska z powodzeniem propaguje równość płci od ponad 50 lat. Jednakże zostało jeszcze jedno miejsce, gdzie nie odnotowaliśmy w tej dziedzinie żadnego postępu: są to władze spółek. Przykład, jaki dają nam Belgia, Francja i Włochy, które ostatnio przyjęły ustawodawstwo i zaczęły wykazywać postęp, w jasny sposób ukazuje, że interwencja za pomocą regulacji z wyznaczonym terminem może spowodować znaczącą zmianę. We wniosku Komisji zagwarantowano pierwszeństwo dla kobiet w procesie wyboru na stanowiska członków rad nadzorczych – o ile są reprezentowane w niewystarczającym stopniu i równie dobrze wykwalifikowane jak mężczyźni starający się o to samo stanowisko”.

„Mam dług wdzięczności wobec licznych członków Parlamentu Europejskiego, którzy niestrudzenie walczyli o tę sprawę i którzy tak bardzo pomogli mi w przygotowaniu wniosku”.

Powolny postęp wpłynął na brak spójności działań w jedenastu państwach członkowskich

Zaledwie co siódmy członek organów (13,7 %) największych europejskich spółek to kobieta. W porównaniu ze stanem z 2010 r. (11,8 %) oznacza to niewielką poprawę sytuacji. Gdyby postęp miał dokonywać się przez cały czas w tak powolnym tempie, osiągnięcie równowagi płci we władzach spółek (przynajmniej 40 % przedstawicieli obydwu płci) zajęłoby jeszcze 40 lat.

W tej sytuacji kilka państw członkowskich UE zaczęło wprowadzać różne przepisy prawa obowiązujące organy spółek. 11 państw członkowskich (Belgia, Francja, Włochy, Niderlandy, Hiszpania, Portugalia, Dania, Finlandia, Grecja, Austria i Słowenia) wprowadziły instrumenty prawne umożliwiające promowanie równości płci we władzach spółek. W ośmiu z tych krajów ustawodawstwo obejmuje przedsiębiorstwa publiczne (por. tabela z danymi z poszczególnych krajów). Natomiast w pozostałych 11 państwach członkowskich UE nie przyjęto ani środków samoregulujących, ani odpowiedniego ustawodawstwa.

Z punktu widzenia prawa takie niejednolite podejście powoduje ryzyko zakłócenia funkcjonowania jednolitego rynku, ponieważ różne przepisy i różne sankcje wynikające z prawa spółek za niedostosowanie się do przepisów o równości płci mogą spowodować komplikacje w działalności przedsiębiorstw i zniechęcić je do prowadzenie inwestycji transgranicznych. Dlatego właśnie celem przedstawionego wniosku jest stworzenie ram unijnych dla tego rodzaju działań.

Od 2013 roku urlop wychowawczy dla przedsiębiorców i osób na umowie zlecenie

Dłuższy urlop macierzyński od września 2013 roku

Podatek VAT - zmiany 2013 / 2014

Główne elementy wniosku Komisji:

Zgodnie z dyrektywą, cel minimalny to objęcie, do 2020 r., 40 % stanowisk w radach nadzorczych spółek giełdowych przez przedstawicieli płci reprezentowanej obecnie w niewystarczającym stopniu. W przypadku spółek będących przedsiębiorstwami publicznymi termin realizacji tego celu to rok 2018.

Wniosek obejmuje również, jako środek uzupełniający, tzw. „kwotę elastyczną”: spółki giełdowe będą przyjmować własne, samoregulujące wartości docelowe w zakresie reprezentacji obu płci wśród członków zarządów, które należy osiągnąć do 2020 r. (lub do 2018 r. w przypadku przedsiębiorstw publicznych). Spółki będą zobowiązane do składania rocznych sprawozdań z osiągniętych postępów.

Kwalifikacje i doświadczenie zawodowe pozostaną głównymi kryteriami przyznawania stanowisk w organach spółek. W dyrektywie przyjęto minimalną harmonizację wymogów w zakresie ładu korporacyjnego, ponieważ decyzje w sprawie powołania będą oparte na obiektywnych kryteriach kwalifikacji. Odpowiednie zabezpieczenia zawarte w dyrektywie pozwolą zagwarantować, że nie dojdzie do bezwarunkowego i automatycznego promowania przedstawicieli płci reprezentowanej w niewystarczającym stopniu. Zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w zakresie równości płci, preferencyjnie zostanie potraktowany przedstawiciel płci reprezentowanej w niewystarczającym stopniu posiadający takie same kwalifikacje – o ile obiektywna ocena uwzględniająca wszystkie kryteria obejmująca poszczególnych kandydatów nie przechyli szali na korzyść kandydata przeciwnej płci. Państwa członkowskie, które wprowadziły już skuteczny system, będą mogły go zachować, o ile jest równie skuteczny jak zaproponowany system w osiąganiu celu minimalnego w wysokości 40 % udziału niedostatecznie reprezentowanej płci wśród członków rad nadzorczych do 2020 r. Państwa członkowskie mogą wprowadzić środki wybiegające poza zaproponowany system.

Państwa członkowskie będą musiały ustanowić odpowiednie i odstraszające sankcje, które będą nakładane na spółki naruszające przepisy dyrektywy.

Zasada pomocniczości i proporcjonalności: wymóg 40 % udziału obowiązuje spółki notowane na giełdzie z uwagi na ich znaczenie gospodarcze i dużą widoczność. Wniosek nie dotyczy małych i średnich przedsiębiorstw. Wymóg 40 % udziału dotyczy stanowisk członków organów spółek, pełniących funkcje niewykonawcze. Zgodnie z zasadami lepszego stanowienia prawa, dyrektywa jest środkiem o charakterze tymczasowym i ma przestać obowiązywać w 2028 r.

„Jest to środek, który ma szybko zapewnić równość płci w organach europejskich spółek. Kiedy już w tym obszarze dokonamy znaczących postępów, nie będzie on potrzebny”, dodała wiceprzewodnicząca Viviane Reding.

---

Równouprawnienie płci - także we władzach spółek

Kompetencje UE w zakresie stanowienia prawa w dziedzinie równouprawnienia płci sięgają roku 1957 (zob. SPEECH/12/702). Z kolei zalecenia Rady w sprawie promowania zrównoważonego uczestnictwa mężczyzn i kobiet w procesie decyzyjnym zostały przyjęte w 1984 i 1996 roku. Również Parlament Europejski w kilku swoich rezolucjach wezwał do wprowadzenia prawnie wiążących kwot w tej dziedzinie na poziomie UE.

Wspieranie równości kobiet i mężczyzn w procesie decyzyjnym jest jednym z celów wymienionych w europejskiej Karcie kobiet (zob. IP/10/237), którą w marcu 2010 r. ogłosili przewodniczący José Manuel Barroso i wiceprzewodnicząca Viviane Reding. Komisja wypełniła te zobowiązania, przyjmując we wrześniu 2010 r. strategię na rzecz równości płci na kolejne pięć lat (zob. IP/10/1149 i MEMO/10/430).

Sprawozdanie Komisji z marca 2012 r. wykazało, że władze spółek w całej UE są obecnie zdominowane przez jedną płeć. Istnieją również znaczne różnice między poszczególnymi krajami, np. w dużych spółkach fińskich i łotewskich kobiety stanowią odpowiednio 27 i 26 % członków władz, podczas gdy na Malcie i Cyprze − jedynie 3 i 4 %.

W ujęciu długoterminowym w ciągu ostatniego roku odnotowano największe postępy w zakresie poprawy równowagi płci we władzach europejskich spółek (wzrost o 1,9 % w okresie od października 2010 r. do stycznia 2012 r., podczas gdy długoterminowy średni wzrost w ciągu ostatniego dziesięciolecia wynosił 0,6 % rocznie). Wzrost ten można przypisać wezwaniom ze strony Komisji i Parlamentu Europejskiego (MEMO/11/487) oraz szeregowi krajowych inicjatyw ustawodawczych w państwach członkowskich. Jednak w ogólnym ujęciu zmiany następują niezwykle powoli. Liczba kobiet na stanowiskach prezesów dużych spółek wręcz spadła do 3,2 % w styczniu 2012 r. z 3,4 % w 2010 r.

Wymierne postępy są w tej dziedzinie wyjątkiem, a nie regułą. Są one widoczne tylko w tych państwach, w których wprowadzono prawnie wiążące przepisy dotyczące zarządów spółek. Ponad 40 % łączna zmiana odnotowana w całej UE w okresie od października 2010 r. do stycznia 2012 r. w całości wynika z przepisów prawnych przewidujących kwoty, jakie wprowadziła Francja w styczniu 2011 r.

W marcu 2011 r. unijna komisarz ds. sprawiedliwości Viviane Reding wezwała europejskie spółki notowane na giełdzie, by podpisały zobowiązanie do dobrowolnego zwiększenia liczby kobiet w swoich władzach„Kobiety w zarządzie – zobowiązanie dla Europy” (MEMO/11/124). Podpisując to zobowiązanie, spółki miały podjąć się zwiększenia reprezentacji kobiet zasiadających w ich władzach do 30 % do 2015 r. i do 40 % do 2020 r. Jednakże po roku okazało się, że zobowiązanie podpisały zaledwie 24 spółki w Europie.

Aby znaleźć właściwe środki rozwiązania problemu utrzymującego się braku równowagi płci we władzach europejskich spółek notowanych na giełdzie, Komisja ogłosiła konsultacje społeczne (zob. IP/12/213). Na podstawie nadesłanych odpowiedzi Komisja dokonała oceny różnych wariantów działania.

Z coraz większej liczby badań wynika, że równowaga kobiet i mężczyzn w składzie władz firm może mieć pozytywny wpływ na ich wyniki finansowe. Większa liczba kobiet na najwyższych stanowiskach może poprawić efektywność i innowacyjność środowiska pracy oraz ogólne wyniki spółki. Wynika to głównie z faktu, że im większa różnorodność sposobów myślenia, im szerszy wachlarz punktów widzenia, tym bardziej wyważone są wspólnie podejmowane decyzje. W dodatku kobiety stanowią 60 % absolwentów uczelni wyższych, a mimo to bardzo niewiele spośród nich trafia na najwyższe stanowiska. Możliwość obejmowania tego rodzaju stanowisk może być z punktu widzenia kobiet zachętą do wchodzenia na rynek pracy i pozostawania na nim, co przyczyni się do podniesienia stopy zatrudnienia wśród kobiet. Zwiększenie liczby kobiet na rynku pracy pomoże osiągnąć cel określony w unijnej strategii na rzecz wzrostu gospodarczego – „Europa 2020” – polegający na podwyższeniu stopy zatrudnienia kobiet i mężczyzn w wieku 20−64 lat do 75 %.

Badanie Eurobarometru dotyczące równości płci

Równość płci w Komisji Europejskiej

Równość płci w państwach członkowskich UE

Podstawa prawna inicjatywy europejskiej w sprawie równouprawnienia płci we władzach spółek

Uzasadnienie ekonomiczne dla prawodawstwa w zakresie równości płci

Baza danych Komisji Europejskiej dotycząca udziału kobiet i mężczyzn w procesie decyzyjnym

Źródło: Komisja Europejska