Czy wynagrodzenie wypłacane z tytułu umowy o pracę zawartej z jedynym udziałowcem spółki z o.o. będzie kosztem podatkowym spółki

Kwestia prawnej skuteczności umów o pracę zawieranych przez udziałowców jednoosobowych spółek z o.o. z tymi spółkami była wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów cywilnych i administracyjnych.

Na gruncie prawa podatkowego przepisem „zachęcającym” wspólników do nawiązywania stosunku pracy ze spółką jest art. 16 ust. 1 pkt 38 updop. Powołana norma wyłącza z katalogu kosztów uzyskania przychodów wszelkie wydatki związane z dokonywaniem jednostronnych świadczeń na rzecz udziałowców niebędących pracownikami w rozumieniu odrębnych przepisów.

Praktyka wskazuje, że podatnicy nie do końca rozumieją treść zacytowanego przepisu, a zwłaszcza sformułowanie „świadczenia jednostronne”, które to wyrażenie nie jest ani używane, ani tym bardziej definiowane przez prawo cywilne. Można jedynie domniemywać, że ustawodawca podatkowy miał na myśli świadczenia z umów jednostronnie zobowiązujących.

Interpretując art. 16 ust. 1 pkt 38 ustawy w tym kontekście, należy stwierdzić, iż kosztem podatkowym spółki będą, w każdym wypadku, te wydatki na rzecz udziałowców, które spotykają się z ekwiwalentnym świadczeniem wzajemnym.

W opisanym przez Państwa stanie faktycznym wynagrodzenie wypłacane wspólnikowi nie ma charakteru jednostronnego, jest to bowiem (bez względu na stosunek prawny łączący tę osobę ze spółką) zapłata za wykonywanie funkcji prezesa organu zarządzającego spółką.

Opinię tę podziela większość organów podatkowych. W piśmie wydanym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Krakowie 19 lipca 2005 r., nr DP3/423-7/05/57131) czytamy, że:

 

Warto nadmienić, że spółka i członkowie jej zarządu mogą - w zasadzie dowolnie - wybrać rodzaj stosunku prawnego, przy pomocy którego określą wzajemne relacje. I tak, obok więzi organizacyjnej wynikającej wprost z powołania, może to być umowa o pracę, zlecenie lub różnie nazywane umowy przypominające swą treścią zlecenie (np. kontrakt menedżerski, umowa o zarządzanie przedsiębiorstwem, umowa o świadczenie usług itp.). W odniesieniu jednak do udziałowców jednoosobowych spółek z o.o., którzy zamierzają jednocześnie zarządzać tym podmiotem, zawieranie umowy o pracę nie jest wskazane. Na temat przyczyn nieskuteczności tego typu umów wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 grudnia 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 1564/99, w którym czytamy, że:

 

Zaprezentowane stanowisko zostało powtórzone w wielu innych orzeczeniach wydawanych zarówno przez NSA, jak i Sąd Najwyższy.

Należy jednak zaznaczyć, że pojawiały się również stanowiska mniej rygorystyczne, nakazujące badać przede wszystkim cel umowy i charakter wykonywanej na jej podstawie pracy. W wyroku z 27 października 2000 r., sygn. akt SA/Bk 5/99, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, iż spełnienie warunku podporządkowania pracy nie jest bezwzględnie konieczne wobec osób kierujących danym podmiotem. Opinie te nie znajdują jednak akceptacji organów podatkowych, toteż ostrożność nakazuje nawiązać ze spółką inny stosunek prawny (np. zlecenie) lub poprzestać na powiązaniu wyłącznie organizacyjnym.

Zawarcie nieważnej umowy o pracę będzie miało negatywne skutki w wielu sferach funkcjonowania spółki, w tym także na gruncie prawa podatkowego. W głównej mierze chodzi o niemożność zaliczenia przez spółkę do kosztów kwot wypłaconych wynagrodzeń.

W kwestii tej wypowiadały się również organy podatkowe. W piśmie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Krakowie wydanym 19 lipca 2005 r., nr DP/3/423-6/05/57134, stwierdzono, że:

 

Pod koniec ubiegłego roku Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 października, sygn. akt II FSK 1352/05, stwierdził, że ważność umowy zawieranej z jedynym udziałowcem nie powinna mieć wpływu na możliwość zaliczania do kosztów wynagrodzenia wypłacanego na podstawie takiej umowy. Przyjęcie takiego stanowisku może jednak spowodować wejście w spór z organami podatkowymi (na stronie 81 prezentujemy treść powyższego wyroku - przyp. redakcji)