Zbieg tytułów do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym

Często występuje sytuacja, w której dana osoba spełnia warunki do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym z kilku tytułów. Wówczas mówimy o zbiegu ubezpieczenia zdrowotnego. W takiej sytuacji warto znać odpowiednie przepisy, aby wiedzieć, czy składkę zdrowotną odprowadzić należy od każdego tytułu czy tylko od niektórych z nich.

Przychody z kilku źródeł

W przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, składka opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie (art. 82 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych; zwanej dalej ustawą zdrowotną).

Wśród tytułów do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, a w konsekwencji wśród osób podlegających obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu są:

• pracownicy i zleceniobiorcy,

• osoby pobierające emeryturę lub rentę,

• członkowie rad nadzorczych,

• osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą.

Tym samym, jeżeli dana osoba jest pracownikiem i jednocześnie pobiera świadczenie emerytalne, to podlega obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu z tych dwóch tytułów. Warto zauważyć, że w przypadku uzależnienia odprowadzania składki na ubezpieczenie zdrowotne od spełniania warunków do objęcia ubezpieczeniami społecznymi z danego tytułu - składka na ubezpieczenie zdrowotne jest odprowadzana, zarówno gdy ubezpieczenia społeczne z danego tytułu są obowiązkowe, jak i wtedy, gdy ustawodawca przewiduje podleganie z tego tytułu jedynie na zasadach dobrowolności.

Przykłady

Jan N., będąc pracownikiem, podlega obowiązkowo zarówno ubezpieczeniom społecznym, jak i ubezpieczeniu zdrowotnemu. Jego miesięczne wynagrodzenie przekracza kwotę minimalnego wynagrodzenia, czyli 1317 zł. Ponadto zawarł umowę-zlecenie z innym (niż macierzysty) podmiotem gospodarczym. Z tytułu wykonywania tej umowy ubezpieczenia społeczne są dla niego dobrowolne, a ubezpieczenie zdrowotne - obowiązkowe. Nawet jeśli nie zdecyduje się skorzystać z możliwości objęcia dobrowolnymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, to i tak jako zleceniobiorca - podlega obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu. Dlatego też składki na ubezpieczenie zdrowotne za ubezpieczonego muszą być opłacone z tych dwóch tytułów

***

Janina K. pobiera z ZUS świadczenie emerytalne i jednocześnie pracuje na 1/4 etatu w agencji ochrony mienia. Obowiązkowo podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu umowy o pracę, jak też pobierania emerytury.

***

Józef S. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie handlu. Z tego tytułu podlega obowiązkowo zarówno ubezpieczeniom społecznym, jak i ubezpieczeniu zdrowotnemu. Jednocześnie osoba ta jest członkiem rady nadzorczej w spółce akcyjnej, w której za pełnienie tej funkcji otrzymuje świadczenie pieniężne. Dlatego odprowadza składkę na ubezpieczenie zdrowotne jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, a także jako członek rady nadzorczej.

Kilka przychodów z tego samego tytułu

W sytuacji gdy w ramach jednego z tytułów do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, wyszczególnionych w art. 66 ust. 1 ustawy zdrowotnej, ubezpieczony uzyskuje więcej niż jeden przychód, składka na ubezpieczenie zdrowotne jest należna od każdego z uzyskanych przychodów odrębnie. Oznacza to, że pracownik, który jest zatrudniony u dwóch pracodawców (i z tego tytułu obowiązkowo podlega ubezpieczeniom społecznym u tych pracodawców), opłaca składkę na ubezpieczenie zdrowotne z każdego stosunku pracy. Podobnie jest w przypadku zleceniobiorców, którzy mają równocześnie zawartych kilka umów-zleceń z różnymi podmiotami. Osoby te uzyskują przychody z kilku źródeł, ale w ramach tego samego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego. Składkę na ubezpieczenie zdrowotne zobowiązani są oni odprowadzać od każdego przychodu osiągniętego z tytułu każdej umowy-zlecenia.

Osiąganie przychodów z kilku rodzajów działalności pozarolniczej

Jeżeli ubezpieczony prowadzący działalność pozarolniczą uzyskuje przychody z więcej niż jednego rodzaju działalności, to składkę na ubezpieczenie zdrowotne opłaca odrębnie od każdego z nich.

Rodzajami działalności są natomiast:

• działalność gospodarcza prowadzona w formie spółki cywilnej,

• działalność gospodarcza prowadzona w formie jednoosobowej spółki z ograniczoną działalnością,

• działalność gospodarcza w formie spółki jawnej,

• działalność gospodarcza prowadzona w formie spółki komandytowej,

• działalność gospodarcza prowadzona w formie spółki partnerskiej,

• wykonywanie działalności twórczej lub artystycznej jako twórca lub artysta,

• wykonywanie wolnego zawodu w rozumieniu przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne,

• wykonywanie wolnego zawodu, z którego przychody są przychodami z działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych,

• inna niż określona wyżej pozarolnicza działalność prowadzona na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych.

Jeżeli np. ubezpieczony prowadzi jednocześnie działalność pozarolniczą w formie spółki cywilnej i w formie spółki jawnej, to składkę na ubezpieczenie zdrowotne odprowadza zarówno z tytułu prowadzenia spółki cywilnej, jak i spółki jawnej. Z kolei, jeżeli dana osoba fizyczna prowadzi działalność na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej i jednocześnie jest wspólnikiem spółki jawnej, to składkę na ubezpieczenie zdrowotne odprowadza z tych dwóch tytułów. Podobnie wspólnik jednoosobowej spółki z o.o., który jednocześnie prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą jako osoba wpisana do ewidencji działalności gospodarczej - podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu jako wspólnik tejże spółki oraz jako osoba fizyczna prowadząca działalność na podstawie wpisu do ewidencji.

 

Składka finansowana z budżetu państwa

W przypadku zbiegu tytułów do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego składka finansowana z budżetu państwa jest opłacana tylko wtedy, gdy nie ma innego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego. W takiej sytuacji ubezpieczony ma jednak obowiązek poinformować płatnika składek o opłacaniu ich z innego tytułu. A zatem, jeśli np. osoba pobierająca rentę będzie jednocześnie spełniała warunki do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, z tytułu, z którego opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne obciąża budżet państwa, to obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlega jedynie jako osoba pobierająca rentę.

Z kolei w przypadku zbiegu tytułów do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, gdy w ramach każdego z tych tytułów składka finansowana jest z budżetu państwa, składka opłacana jest wyłącznie z tytułu, który powstał najwcześniej. Jeżeli tytuły powstały równocześnie, składka jest opłacana z pierwszego zgłoszonego tytułu do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym.

Przykład

Iwona K. (28 lat) w trakcie urlopu wychowawczego podjęła studia. Obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlega jednak nadal jako osoba przebywająca na urlopie wychowawczym. Za osoby przebywające na urlopie wychowawczym, jak również za studentów (niespełniających warunków do zgłoszenia jako członkowie rodziny, czyli np. z tego powodu, że ukończyli 26 lat) składka na ubezpieczenie zdrowotne jest finansowana ze środków budżetu państwa. Skoro jednak ubezpieczona została najpierw zgłoszona do ubezpieczenia z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym, to składka jest opłacana wyłącznie z tego tytułu (tytuł ten powstał jako pierwszy).

Składka emeryta (rencisty) prowadzącego działalność gospodarczą

Składka na ubezpieczenie zdrowotne nie jest opłacana z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej przez osoby, których świadczenie emerytalne lub rentowe nie przekracza miesięcznie kwoty minimalnego wynagrodzenia (tj. 1317 zł w 2010 r.), w przypadku gdy osoby te:

• uzyskują dodatkowe przychody z tej działalności w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 50% kwoty najniższej emerytury (od 1 marca 2009 r. najniższa emerytura wynosi 675,10 zł, czyli połowa tej kwoty to 337,55),

• opłacają podatek dochodowy w formie karty podatkowej.

Wystarczy spełnienie jednego ze wskazanych warunków, aby składka zdrowotna nie była opłacana.

Przykłady

Tadeusz N. pobiera rentę w wysokości 900 zł. Jednocześnie prowadzi pozarolniczą działalność, z tytułu której osiąga przychód w wysokości od 100 zł do 2000 zł miesięcznie. Dlatego w miesiącu, w którym przychód osiągnięty przez zainteresowanego z tytułu ww. działalności jest wyższy od 50% najniższej emerytury (czyli wyższy od 337,55 zł) - ma on obowiązek opłacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości należnej od osób prowadzących działalność pozarolniczą. Natomiast nie ma takiego obowiązku, gdy wspomniany przychód uzyskany w określonym miesiącu jest niższy od 50% kwoty najniższej emerytury w tymże miesiącu.

***

Zofia P. pobiera emeryturę w wysokości 900 zł (czyli w wysokości niższej od minimalnego wynagrodzenia). Dodatkowo prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą. Z tytułu tej działalności opłaca podatek w formie karty podatkowej. Nie opłaca zatem składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzenia działalności.

***

Kazimierz K. pobiera emeryturę w wysokości 1800 zł. Miesięczna kwota minimalnego wynagrodzenia w 2010 r. wynosi 1317 zł. A zatem ubezpieczony, uzyskując nawet dodatkowe przychody z tytułu działalności pozarolniczej w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 50% kwoty najniższej emerytury czy opłacając podatek z tytułu tej działalności w formie karty podatkowej - nie może skorzystać z ww. zwolnienia w opłacaniu składki na ubezpieczenie zdrowotne. Pobiera bowiem emeryturę w wysokości przekraczającej minimalne miesięczne wynagrodzenie.

Należy podkreślić, że wskazane wyżej osoby, mimo zwolnienia z opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne, nadal podlegają ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzonej działalności. Dlatego mają obowiązek dokonania za pośrednictwem ZUS zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego z ww. tytułu. Muszą także wykazywać w ZUS (za pośrednictwem dokumentów rozliczeniowych) podstawę wymiaru należnej od nich składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz składkę zerową, jeżeli w danym miesiącu spełnione zostały przedstawione powyżej warunki do zwolnienia z opłacania składki, bądź składkę w wysokości wynikającej z przemnożenia podstawy wymiaru przez stawkę procentową składki na ubezpieczenie zdrowotne, gdy w danym miesiącu nie zostały spełnione warunki do zastosowania ww. zwolnienia.

Barbara Zabieglińska

specjalista ds. ubezpieczeń społecznych

Podstawa prawna:

• ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (DzU z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).