Wachlarz pieniędzy pomocowych

99% wszystkich firm w całej UE (od 99,4% do 99,9% w poszczególnych państwach członkowskich), tworzących prawie 60% miejsc pracy, to przedsiębiorstwa mikro, małe i średnie. Te bardzo wysokie wartości udziału, od początku lat 90. utrzymujące się na niezmienionym poziomie, są jednoznaczne z dużym znaczeniem tej grupy przedsiębiorstw w gospodarce Unii Europejskiej. To z kolei powoduje wciąż rosnące zainteresowanie ze strony instytucji unijnych, wyrażające się m.in. tworzeniem coraz większej liczby zróżnicowanych form pomocy finansowej i pozafinansowej dla MŚP, takich jak: granty, pożyczki i zabezpieczenia oraz niefinansowe programy i usługi wsparcia dostępne bezpośrednio lub za pośrednictwem programów zarządzanych na szczeblu krajowym i regionalnym.

W celu lepszej organizacji pomocy dla MŚP w Unii Europejskiej 1 stycznia 2008 r. rozpoczęła działalność Sieć Przedsiębiorstw Europejskich - Enterprise Europe Network -łącząca w sobie dorobek i zalety dwóch poprzednio działających na rzecz sektora MŚP sieci Euro Info Centres i Innovation Relay Centres. „Sieć oferuje małym i średnim przedsiębiorstwom dostęp do informacji oraz kompleksowe, zindywidualizowane usługi, które mają im pomóc w pełni rozwinąć ich potencjał i zdolności innowacyjne. Sieć Enterprise Europe Network jest także pośrednikiem umożliwiającym instytucjom Unii Europejskiej pełniejszą orientację w potrzebach małych i średnich przedsiębiorstw”. W Polsce działa 30 ośrodków tej sieci, zgrupowanych w czterech konsorcjach:

1. CP-BSN (Central Poland - Business Support Network) - 6 ośrodków na terenie 4 województw (mazowieckie, łódzkie, kujawsko-pomorskie, pomorskie), koordynator: Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości; biuro@parp.gov.pl; www.parp.gov.pl.

2. BISNEP (Business and Innovation Support for North-East Poland) - 6 ośrodków na terenie 3 województw (podlaskie, warmińsko-mazurskie, lubelskie), koordynator: Uniwersytecki Ośrodek Transferu Technologii Uniwersytetu Warszawskiego); uott@uott.uw.edu.pl; http://www.uott.uw.edu.pl.

3. B2Europe West Poland - 9 ośrodków na terenie 5 województw (zachodniopomorskie, lubuskie, wielkopolskie, dolnośląskie, opolskie), koordynator: Wrocławskie Centrum Transferu Technologii Politechniki Wrocławskiej; wctt@wctt.pl http://www.wctt.pl/.

4. BSN South Poland - 9 ośrodków na terenie 4 województw (śląskie, małopolskie, świętokrzyskie, podkarpackie), koordynator: Centrum Transferu Technologii Politechniki Krakowskiej; ctt@transfer.edu.pl; http://www.transfer.edu.pl.

Programy wsparcia dla MŚP dzielą się na cztery kategorie:

1. Finansowanie tematyczne - skierowane do działań związanych ze środowiskiem, badaniami i edukacją. MŚP lub inne organizacje mogą zazwyczaj składać wnioski o uczestnictwo w programie bezpośrednio, pod warunkiem że przedstawią zrównoważone, międzynarodowe projekty o wartości dodanej. W zależności od programu, o wsparcie mogą ubiegać się również grupy przemysłowe, związki przedsiębiorców oraz specjaliści do spraw wsparcia biznesowego.

2. Fundusze strukturalne - największe spośród wspólnotowych instrumentów finansowania wspierających MŚP poprzez operacyjne programy tematyczne oraz inicjatywy wspólnotowe wdrażane na poziomie regionów. Wybór projektów współfinansowanych z funduszy strukturalnych odbywa się na poziomie krajowym lub regionalnym.

3. Instrumenty finansowe - instrumenty dostępne pośrednio, poprzez krajowe instytucje pośrednictwa finansowego.

4. Wspieranie internacjonalizacji MŚP - polegające na pomocy średniej wielkości organizacjom lub władzom publicznym pomagającym MŚP w wejściu na rynki poza granicami UE.

Zakres pomocy bezpośredniej i pośredniej w ramach czterech powyższych kategorii, poza pomocą w zakresie objętym programami operacyjnymi, jest bardzo szeroki. Według Europejskiego Portalu MŚP obejmuje on m.in. następujące tematy:

Wsparcie działalności poza Unią Europejską, w tym programy:

• Al-Invest IV - ułatwienie współpracy unijnych MŚP z przedsiębiorstwami państw Ameryki Południowej. Organizowane są spotkania firm działających w tym samym sektorze po obu stronach Atlantyku. Uczestnicy otrzymują program bezpośrednich spotkań, uzgodnionych tak, aby odpowiadały profilowi przedsiębiorcy oraz produktom, którymi się zajmuje. Finansowanie przysługuje organizacjom non-profit, takim jak izby handlowe, zajmującym się organizacją wydarzeń mających na celu ułatwianie współpracy. Koordynatorem projektu w Polsce jest Krajowa Izba Gospodarcza.

• EU Gateway - prezentacja i promocja produktów unijnych eksportowanych na rynki Japonii i Korei. W trakcie tygodniowych misji biznesowych polskie firmy zakwalifikowane do programu EU-Gateway mają możliwość zaprezentowania swojej oferty oraz rozwiązań technologicznych podczas spotkań z potencjalnymi partnerami w Japonii i Korei Południowej. Formularz aplikacyjny uczestnictwa w projekcie dostępny jest na stronie EU-Gateway: www.eu-gateway.eu. Szczegółowe informacje uzyskać można w EU-Gateway Coaching Network Cluster Coordinator Central & East Europe w Warszawie: czielonka@eu-gateway.eu.

• Program szkolenia menedżerów (ETP), programy współpracy przemysłowej UE - Japonia - szkolenia dla menedżerów firm działających na rynkach Japonii i Korei. Firmy europejskie, które mają zamiar zgłosić swoich kandydatów, powinny wykazać, że Japonia i Korea są czołowymi rynkami w ich eksporcie i strategii inwestycyjnej oraz że ich kandydaci odgrywają istotną rolę w programie internalizacji firmy w odniesieniu do tych krajów. Firma macierzysta kandydata musi m.in. spełniać następujące warunki:

- eksportować do Japonii lub Korei, inwestować lub mieć plany rozwoju eksportu lub inwestycji w tych krajach;

- posiadać siedzibę na obszarze Unii Europejskiej;

- zatrudniać minimum 5 osób lub mieć co najmniej 1 mln euro obrotów rocznie;

- być gotowa do udziału w kosztach utrzymania swojego uczestnika podczas trwania programu;

- być gotowa do utrzymywania stosunku zatrudnienia z uczestnikiem podczas trwania programu.

Wnioski należy składać na stronie: www.etp.org. Koordynatorami programu w Polsce są Krajowa oraz Dolnośląska Izba Gospodarcza.

Wsparcie dla MŚP w ramach ww. form pomocy udzielane jest w formie bezpośredniej i pośredniej. Przedsiębiorstwa mogą uczestniczyć w wydarzeniach (spotkaniach, konferencjach, misjach handlowych) i szkoleniach darmowych lub częściowo odpłatnych. W przypadku niektórych szkoleń możliwe jest również przyznawanie stypendiów ich uczestnikom.

Energia, w tym programy:

• LIFE+ - program wspierający działania w dziedzinie ochrony środowiska, składający się z trzech komponentów:

• przyroda i różnorodność biologiczna,

• polityka i zarządzanie w zakresie ochrony środowiska,

• informacja i komunikacja.

MŚP mogą skorzystać zarówno z części funduszu LIFE+ zarządzanej bezpośrednio przez Komisję Europejską, jak i z części zarządzanej przez agencje krajowe. Krajowymi punktami kontaktowymi programu są: Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Departament Edukacji i Ochrony Przyrody, Wydział ds. V Osi PO IiŚ i LIFE+, http://www.nfosigw.gov.pl/site/. Kolejny termin składania wniosków: maj 2010 r.

• Program Inteligentna Energia dla Europy (IEE), funkcjonujący w ramach Programu Ramowego na Rzecz Konkurencyjności i Innowacji (CIP). W ramach tego programu dofinansowane mogą być projekty służące promocji i rozpowszechnianiu działań związanych z OŹE (odnawialne źródła energii) i efektywnością energetyczną oraz projekty dotyczące upowszechniania najlepszych technik, procesów, produktów i praktyk z tych dwóch obszarów. IEE nie jest programem inwestycyjnym, chociaż Komisja Europejska przewiduje uruchomienie tzw. projektów powielania, które mogą uwzględniać finansowanie inwestycji o dużym znaczeniu promocyjnym.

Wsparcie dla MŚP w ramach tematu 'Energia' polega na (współ)finansowaniu projektów.

 

Finansowanie

W ramach pośredniej pomocy dla MŚP uruchamiane są również szczególne programy mające na celu zwiększenie liczby kredytów dostępnych dla MŚP oraz zachęcenie instytucji pośredniczących do rozwijania ich zdolności kredytowych wobec MŚP. Programy te nie zapewniają więc MŚP bezpośredniego finansowania. Finansowaniem zajmują się instytucje pośrednictwa finansowego, takie jak banki, instytucje kredytowe lub fundusze inwestycyjne. Do programów takich należą np.:

• JEREMIE - wspólna inicjatywa Komisji Europejskiej, Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego oraz Europejskiego Banku Inwestycyjnego. Jej celem jest poprawa dostępu do finansowania, a w szczególności zapewnienie mikrokredytów na rozpoczęcie działalności, kapitału podwyższonego ryzyka, kredytów i gwarancji, a także innych innowacyjnych form finansowania dla mikro, małych i średnich przedsiębiorstw, np. finansowanie transferu technologii. Pomoc udzielana będzie MŚP, które nie mogą uzyskać tradycyjnego finansowania bankowego lub mają do niego ograniczony dostęp. Środki finansowe przekazywane będą przedsiębiorcom przez wybrane banki i inne instytucje finansowe, np. fundusze pożyczkowe. Działania w kierunku uruchomienia inicjatywy JEREMIE w Polsce podjęły województwa: wielkopolskie, pomorskie, zachodniopomorskie, łódzkie i dolnośląskie. Środki finansowe dostępne będą w woj. wielkopolskim i zachodniopomorskim w pierwszej połowie (II kwartał) 2010 r. Informacje dotyczące JEREMIE uzyskać można w urzędach marszałkowskich ww. województw oraz w Banku Gospodarstwa Krajowego pełniącym funkcję menedżera funduszy powierniczych.

• JASMINE (Joint Action to Support Microfinance Institutions in Europe - Wspólne Działania na Rzecz Wspierania Instytucji Mikrokredytowych w Europie) - trzyletni (rozpoczęty w 2009 r.) program pilotażowy uzupełniający inicjatywę JEREMIE. Celem inicjatywy JASMINE jest, poprzez dostarczanie pomocy technicznej instytucjom udzielającym mikrokredytów, ułatwianie dostępu do źródeł finansowania dla małych przedsiębiorstw. Inicjatywa, zgodnie ze strategią lizbońską na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia, ma na celu zaspokojenie popytu na małe pożyczki i mikrokredyty poprzez rozszerzenie ich dostępności. Obecnie inicjatywa jest nadal w fazie wdrażania.

• Program Ramowy na Rzecz Konkurencyjności i Innowacji 2007-2013 (CIP). Jednym z najważniejszych komponentów tego programu jest komponent 'Instrumenty finansowe dla małych i średnich przedsiębiorstw'. Głównym zadaniem programu jest zwiększenie konkurencyjności przedsiębiorstw, szczególnie małych i średnich (MŚP), poprzez ułatwienie im dostępu do finansowania zewnętrznego na każdym etapie ich rozwoju (w fazie zalążkowej, na etapie zakładania, w fazie startu i dalszej ekspansji firmy). Ze środków tego programu finansowane są gwarancje kredytów dla MŚP, których będą udzielać odpowiednie instytucje finansowe zaangażowane w kredytowanie MŚP. Dostęp do finansowania możliwy będzie w 2010 r. Informacje o uruchomieniu kredytów można będzie znaleźć na stronie: http://www.access2finance.eu/pl/Poland/cip/index.htm.

Edukacja i szkolenia, w tym programy:

• Erasmus dla młodych przedsiębiorców - program skierowany do osób, które chcą założyć firmę lub prowadzących działalność gospodarczą nie dłużej niż 3 lata (ograniczenie to nie dotyczy firm rodzinnych), jak również przedsiębiorców doświadczonych. Z programu skorzystać mogą osoby, które chcą wyjechać za granicę (okres pobytu: od 1 do 6 miesięcy), aby zasięgnąć wiedzy od doświadczonych przedsiębiorców z innych krajów UE, oraz przedsiębiorcy, którzy chcą przyjąć przedsiębiorców z innych państw członkowskich. Założeniem programu jest wymiana poglądów, doświadczeń oraz informacji między przedsiębiorcami, w celu zwiększenia dostępności rynku, a także znalezienia potencjalnych partnerów do nowych przedsięwzięć rozpoczynanych w innych krajach UE. W ramach programu pokrywane są koszty podróży oraz zakwaterowania. Nowi i doświadczeni przedsiębiorcy powinni składać aplikacje do udziału w programie poprzez stronę internetową projektu: www.erasmus-entrepreneurs.eu. Po zarejestrowaniu odpowiednia instytucja pośrednicząca, którą jest Akademia Leona Koźmińskiego w Warszawie oraz Polska Izba Gospodarcza Importerów, Eksporterów i Kooperacji w Poznaniu, kwalifikuje zgłoszenie. Po przyjęciu zgłoszenia poszukuje odpowiedniego dla zgłaszającej osoby partnera i powiadamia ją o tym w celu podjęcia dalszych działań.

Transport

• Program Marco Polo II (2007-2013). Jego celem jest przeniesienie części drogowego transportu towarowego na krótkodystansowy transport morski, kolejowy lub wodny śródlądowy. Program przewiduje udzielanie pomocy przedsiębiorstwom transportowym i logistycznym. Wnioskodawcami mogą być m.in. konsorcja dwóch lub więcej przedsiębiorstw, utworzonych w przynajmniej dwóch różnych państwach członkowskich UE, bądź w jednym państwie członkowskim i jednym państwie trzecim o bliskim położeniu geograficznym. Do finansowania w ramach programu kwalifikują się następujące działania:

• działania katalityczne; takie, których celem jest poprawa synergii w sektorach kolejowym, śródlądowych dróg wodnych, krótkodystansowego transportu morskiego, w tym autostrad morskich;

• działania związane z autostradami morskimi; w ramach Unii Europejskiej działania takie wykorzystują sieci transeuropejskie określone w decyzji nr 1692/96/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 lipca 1996 r. w sprawie wspólnotowych wytycznych dotyczących rozwoju transeuropejskiej sieci transportowej;

• działania związane z przesunięciem modalnym;

• działania związane z unikaniem ruchu;

• działania związane ze wspólnym uczeniem się.

Kolejny termin składania wniosków: luty 2010 r. Koordynatorem programu w Polsce, podobnie jak w przypadku innych programów, jest Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości.

Kultura i media

• Media 2007-2013 - program wspierający sektor audiowizualny i kinematografię, skierowany jest do niezależnych producentów, dystrybutorów, organizatorów festiwali filmowych i targów branżowych, centrów szkoleniowych, szkół filmowych, kin promujących filmy europejskie oraz projekty mające na celu zachowanie europejskiego dziedzictwa audiowizualnego. Wszystkie projekty muszą spełniać kryterium europejskości, tzn. posiadać potencjał do znalezienia odbiorców oraz rynków dystrybucji na obszarze całej Europy. W ramach programu działają:

• Media Development - przygotowanie i rozwój projektu filmowego (filmy fabularne, kreatywne dokumenty, animacje oraz projekty interaktywne), termin składania aplikacji: 12 kwietnia 2010;

• Media TV Broadcasting - produkcja filmów i programów przeznaczonych do rozpowszechniania w europejskich stacjach nadawczych, terminy składania aplikacji: 5 marca 2010, 28 czerwca 2010;

• Media I2I Audiovisual - dostęp do finansowania produkcji filmowej przez instytucje finansowe, przewidywany termin ogłoszenia kolejnego wezwania do składania aplikacji: czerwiec/lipiec 2010;

• Media Dystrybucja - dystrybucja filmów europejskich, terminy składania aplikacji, w zależności od wybranego schematu: styczeń, kwiecień, czerwiec i lipiec 2010;

• Media Dostęp do rynków - promocja, terminy składania aplikacji dla projektów organizowanych w terminie 01.01.2011-31.05.2011 upływa 30 czerwca 2010;

• Media Festiwale Europejskie - organizacja festiwali, termin dla projektów organizowanych między 01.11.2010 a 30.04.2011 upływa 30 kwietnia 2010;

• Media Szkolenia i Sieci Szkół - organizacja międzynarodowych programów szkoleniowych, termin składania aplikacji: kwiecień 2010

• Media Projekty Pilotażowe - wdrażanie nowych technologii, przewidywany termin składania aplikacji lipiec 2010.

Szczegółowe informacje dotyczące programów Media oraz wnioski zgłoszeniowe znajdują się na stronach MEDIA Desk Polska: http://www.mediadeskpoland.eu/kontakt oraz www.mediadeskpoland.eu/dofinansowania.

• Kultura 2007-2013 - celem programu jest wzmocnienie świadomości istnienia jednej, europejskiej przestrzeni kulturowej, opartej na wspólnym dziedzictwie kulturowym oraz rozwój współpracy pomiędzy twórcami, uczestnikami życia kulturalnego i instytucjami kulturalnymi krajów w nim uczestniczących. Program wspiera działania o charakterze europejskim:

• non-profit;

• ze wszystkich dziedzin kultury - wieloelementowe (brak podziału na sektory);

• projekty miękkie (tj. nieinwestycyjne, brak zakupów dóbr trwałych);

• realizowane z udziałem jak największej liczby i jak najbardziej geograficznie rozprzestrzenionych partnerów zagranicznych.

Priorytetami programu są:

• wspieranie ponadnarodowej mobilności osób działających w sektorze kultury;

• wspieranie ponadnarodowego obiegu dzieł oraz wyrobów artystycznych i kulturalnych;

• wspieranie dialogu międzykulturowego.

Program jest zarządzany centralnie w Brukseli przez Komisję Europejską oraz Agencję Wykonawczą ds. Edukacji, Kultury i Spraw Audiowizualnych. Za informację i promocję programu na poziomie narodowym odpowiadają Punkty Kontaktowe ds. Kultury, informujące potencjalnych beneficjentów o możliwościach pozyskiwania funduszy wspólnotowych na przedsięwzięcia kulturalne. Punktem kontaktowym w Polsce jest Instytut Adama Mickiewicza w Warszawie: azajac@iam.pl. Konkursy ogłaszane są m.in. na stronach internetowych Agencji Wykonawczej ds. Edukacji, Kultury i Sektora Audiowizualnego Komisji Europejskiej. Informacje o terminach składania wniosków znajdują się na stronie: http://ec.europa.eu/culture/calls-for-proposals/call2448_en.htm.

prof. Ewa Małuszyńska

Kierownik Katedry Europeistyki UEP i studiów podyplomowych z zakresu Strategii Pozyskiwania i Zarządzanie Funduszami Unijnymi oraz Integracji Europejskiej