Firmy skarżą się na obowiązek przedstawienia dowodów

Trybunał Konstytucyjny miał rozstrzygnąć, czy nałożenie na przedsiębiorcę dochodzącego roszczeń przed sądem gospodarczym obowiązku przedstawienia w pozwie od razu wszystkich dowodów, nawet na okoliczności, które pozwany może zgłosić dopiero w odpowiedzi na pozew, nie narusza jego prawa do sądu i przez to nie jest konstytucyjne. Chodzi o przepis art. 479¹² kodeksu postępowania cywilnego w wersji obowiązującej aż do 20 marca 2007 r. Do tej pory w sądach do wielu spraw wniesionych przed tą datą stosuje się jeszcze tę wersje przepisu.

Artykuł 479¹² zobowiązywał powoda do podania wszystkich twierdzeń oraz dowodów na ich poparcie pod rygorem utraty prawa powoływania ich później w toku postępowania Wyjątek od tej zasady mógł mieć miejsce tylko wówczas, gdyby powód wykazał, że powołanie dowodu w pozwie nie było możliwe, albo że potrzeba powołania go wynikła później.

Trybunał Konstytucyjny odroczył bezterminowo rozprawę. Postanowił zwrócić się do Sądu Najwyższego o udzielenie wykładni przepisów w związku z wątpliwościami dotyczącymi terminów składania dowodów. Chodzi szczególnie o wykładnię dotyczącą postępowania przed sądami apelacyjnymi.

Nie można przewidzieć

Trybunał miał rozstrzygnąć o konstytucyjności przepisu rozpoznając połączone skargi konstytucyjne spółki Cyklon oraz przedsiębiorcy Pawła M. Spółka Cyklon przegrała sprawę w sądzie okręgowym o zwrot ceny za zakupione felgi, których wadliwość ujawniła się dopiero w toku eksploatacji oraz o wynagrodzenie szkody. Wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego został zgłoszony dopiero podczas trwającego postępowania w sądzie. Strona chciała w ten sposób udowodnić, że wada tkwiła w felgach i w niewłaściwym montażu. Z opinii biegłego wynikało, że felgi powinny być zamontowane w inny sposób, czyli przy użyciu pierścieni centrujących.

Natomiast sąd I instancji uznał wniosek za spóźniony twierdząc, że powód powinien wnieść go już w pozwie i oddalił powództwo. Natomiast sąd okręgowy oddalił apelację skarżącego. Dla obu sądów bez znaczenia pozostawał fakt, iż dowód z opinii biegłego jest dowodem szczególnego rodzaju, przeprowadzanym jedynie wówczas, gdy trzeba oprzeć się na wiadomościach specjalnych. W dodatku spółka twierdziła, że w chwili wnoszenia pozwu nie sposób było nawet przewidzieć, jakie okoliczności ostatecznie będą sporne, jakiego rodzaju twierdzenia i zarzuty podniesie strona przeciwna, z jakich środków dowodowych skorzysta.

W skardze do Trybunału spółka Cyklon zwróciła też uwagę na to, że ograniczenie prekluzją dowodową nie dotyczy przedsiębiorcy, który występuje w sprawach przeciwko innym osobom niż drugi przedsiębiorca. Są to często sprawy o znacznie mniejszej wadze i znaczeniu dla działalności firmy. Jej zdaniem wystąpił brak poszanowania dla istoty prawa do sądu i merytorycznego rozpoznania sprawy.

Ograniczenia czasowe

Podczas rozprawy w Trybunale Konstytucyjnym strony były zgodne co do tego, że sprawy w sądach gospodarczych powinny toczyć się szybko, a nawet kończyć się na pierwszej rozprawie. Pełnomocnik Piotra M. adwokat Krzysztof Kamalski zaproponował jednak, aby zamiast wprowadzania ograniczeń przy składaniu dowodów znowelizować przepisy w taki sposób, aby określić czas rozpoznawania ich przez sądy. Natomiast zasadę nie dopuszczania przez sąd dowodów zgłaszanych już w trakcie rozprawy można byłoby utrzymać tylko w tych przypadkach, gdy sporządzając pozew powód specjalnie zataił dowód.

Jego zdaniem ograniczenia przewidziane w art. 479¹² k.p.c. naruszają zasadę zaufania obywatela do sądów, skoro zgłoszony dowód zostaje przy rozpoznawaniu sprawy pominięty dlatego, bo nie został ujęty w pozwie. W dodatku mają też minimalny wpływ na usprawnienie procedury, skoro sprawa Pawła M. w pierwszej instancji toczyła się rok, a w drugiej pół roku.

Formalności ważniejsze

- Powód nie może przewidzieć w pozwie wszystkich możliwych sytuacji, jakie wystąpią w przyszłości i przedstawić nawet alternatywnych wniosków dowodowych dotyczących przewidzianych twierdzeń pozwanego - uważa radca prawny Jacek Siński z kancelarii Sołtysiński Kawecki & Szlęzak. Natomiast niektóre sądy wymagają, aby powód w pozwie wskazywał argumenty przeciwko zarzutom, które dopiero w przyszłości pozwany ewentualnie podniesie w odpowiedzi na pozew. Jego zdaniem, nawet w orzecznictwie Izby Cywilnej Sądu Najwyższego dominuje nurt formalistyczny, zgodnie z którym powód powinien przewidzieć w pozwie, jakie argumenty przedstawi pozwany w swojej odpowiedzi.

- W ten sposób dochodzi do procesu formułkowego, bo dla sądu najważniejsza staje się zawartość dokumentów i treść zeznań świadków, a nie dążenie do prawdy materialnej - dodaje radca prawny Wojciech Biernacki z Kancelarii Radców Prawnych Biernaccy.

Profesjonalni pełnomocnicy uważają, że zasada koncentracji materiału dowodowego wprowadzona od razu na początku do postępowania przed sądami gospodarczymi często wręcz wydłuża proces.

- Wymusza też korzystanie przez przedsiębiorców z pomocy adwokatów albo radców prawnych i ponoszenie dodatkowych kosztów - tłumaczy radca prawny Piotr Czachorowski z Kancelarii Radców Prawnych Czachorowscy. Dlatego mały przedsiębiorca często rezygnuje z procesu, bo nie stać go na pełnomocnika, a sam nie zna przepisów - dodaje Piotr Czachorowski.

Pozew w sprawie gospodarczej

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

MAŁGORZATA PIASECKA-SOBKIEWICZ

malgorzata.piasecka@infor.pl