Prawa autorskie do utworu stworzonego przez pracownika

• Czym jest utwór?
• Do kogo należą majątkowe prawa autorskie do utworu?
• Utwór wykonany w zakładzie pracy
• Utwór wykonany w godzinach pracy
• Jak rozpoznać utwór pracowniczy

Czym jest utwór?

Utworem w rozumieniu prawa autorskiego może być każdy przejaw działalności twórczej,  ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. Ilość pracowników, którzy w pracy zawodowej tworzą dzieła wzrasta. Już nie tylko artyści, graficy, programiści komputerowi, czy dziennikarze, ale nawet florystyki wykonują pracę o charakterze twórczym. Dlatego pytanie czy autorskie prawa majątkowe takich utworów należą do pracodawcy czy do pracownika wydaje się istotne.

Wyniki pracy programisty komputerowego, lub pomysł danego rozwiązania powstały przy okazji wykonywania zleconej pracy potrafią być warte miliony złotych, dlatego kwestia ta powinna być jasno rozstrzygnięta.

Do kogo należą majątkowe prawa autorskie do utworu?

Zasadą jest, iż pracodawca nabywa majątkowe prawa autorskie do utworów stworzonych przez pracownika, w ramach wykonywania obowiązków ze stosunku pracy. Zgodnie z przepisami prawa pracy pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, mianowania, wyboru, powołania lub spółdzielczej umowy o pracę. Jeżeli chodzi o osoby świadczące pracę na podstawie innych umów, jak umowy zlecenia czy umowy o dzieło sytuacja nie wygląda jasno. W umowie powinno być określone, że majątkowe prawa autorskie do utworów wykonanych przez pracownika przechodzą na pracodawcę. Biorąc jednak pod uwagę cel regulacji należy uznać, iż nawet jeżeli w umowie nie ma jasnej regulacji na ten temat, pracownik zatrudniony do pracy której istota polega na działaniach twórczych, nie nabędzie majątkowych praw autorskich do rezultatów tej pracy.

Zobacz: Prawo autorskie a prawo pracy

Utwór wykonany w zakładzie pracy

Istotnym problemem jest również kwestia tego, na kogo przejdą prawa autorskie jeżeli wykonamy utwór na terenie zakładu pracy, na pracodawcę czy na pracownika? Otóż kiedy wykonanie utworu wynika z obowiązków ze stosunku pracy, jeżeli obowiązki takie są określone w umowie, lub jasno zostało nam polecone, że taką właśnie pracę mamy wykonać majątkowe prawa autorskie należeć będą do pracodawcy. Jeżeli z istoty naszego zawodu lub określenia naszego stanowiska wynika, iż wiąże się ono z wykonywaniem pracy twórczej (jak w przypadku architektów) majątkowe prawa autorskie zawsze należeć będą do pracodawcy.

Natomiast kiedy wykonamy utwór w zakładzie pracy, na urządzeniach należących do pracodawcy, jednak nie związanych z naszą pracą majątkowe prawa autorskie należeć będą do pracownika.

Chemik odkryje jakąś substancję w zakładzie pracy, na sprzęcie należącym do pracodawcy, ale poza obowiązkami wynikającymi ze stosunku pracy.  Grafik wykona jakieś dzieło na komputerze pracodawcy, lecz nie w ramach zleconych mu zadań.

Utwór wykonany w godzinach pracy

Faktu iż to pracownikowi należą się prawa autorskie do stworzonego na terenie zakładu pracy dzieła nie zmienia nawet to, że pracownik posłużył się przy jego tworzeniu wspomnianymi już urządzeniami i materiałami należącymi do zakładu pracy, wykonanie utworu w czasie pracy, udział w procesie twórczym innych osób zatrudnionych przez pracodawcę, a nawet wykorzystywanie przez zakład pracy dzieła bez porozumienia z twórcą, które ten jednak toleruje.  

Osobną kwestią jest to, iż pracodawca może nas ukarać za nie wywiązywanie się z zadań zleconych i wykonywanie w czasie pracy czynności innych niż należą do naszych obowiązków.

Utwór w znaczeniu prawa autorskiego, stworzony przez pracownika przez przypadek lub przy okazji wykonywania powierzonych obowiązków, w pracy która ze swej istoty ma charakter odtwórczy nie może być traktowany jako utwór pracowniczy.

Zobacz: Kto może korzystać z prawa przedruków w Internecie

Jak rozpoznać utwór pracowniczy

Istnieją różne metody pomocne przy badaniu czy wykonane dzieło jest utworem pracowniczym. Podstawowym wyznacznikiem jest to czy praca pracownika miała charakter twórczy. Jeżeli rezultat takiej pracy można z góry przewidzieć to nigdy nie będzie jej można uznać za utwór. Jeżeli pracownik przy pracy stosował się do wskazówek pracodawcy,  kolejne etapy pracy były nadzorowane i kierowane  przez pracodawcę, lub osobę przez niego zatrudnioną, jeżeli pracownik zobowiązany jest do wprowadzania zmian narzuconych przez pracodawcę, lub akceptuje inne ingerencje w efekt pracy twórcze to rezultatu tej pracy
nie można uznać za utwór.

Podsumowując, sam fakt stworzenia utworu przez pracownika w zakładzie pracy, nie przesądza, iż to pracodawca nabywa majątkowe prawa autorskie do tego utworu.