Co grozi pracodawcy za odmowę zawarcia przyrzeczonej umowy o pracę

RADA

Niedoszły pracownik może żądać od Państwa zapłaty odszkodowania albo zawarcia umowy o pracę, która została przyrzeczona. Swoich praw może dochodzić przed sądem pracy.

UZASADNIENIE

W Kodeksie pracy nie ma przepisów, które przewidują możliwość zawarcia umowy przedwstępnej zobowiązującej do nawiązania w przyszłości stosunku pracy. Umowy przedwstępne mogą być jednak zawierane na podstawie Kodeksu cywilnego, który jest stosowany posiłkowo w sprawach nieuregulowanych przez Kodeks pracy (art. 300 k.p.).

1. Żądanie naprawienia szkody

Gdy jedna ze stron umowy przedwstępnej uchyla się od zawarcia przyrzeczonej umowy o pracę, druga strona może żądać naprawienia szkody (art. 390 § 1 Kodeksu cywilnego). W przedstawionej sytuacji nie ma więc znaczenia, z jakiego powodu odmawiają Państwo zawarcia umowy o pracę. Przez szkodę należy rozumieć straty, które niedoszły pracownik poniósł w związku z niezawarciem umowy, oraz utracone korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby umowa została zawarta (np. zarobki utracone z powodu pozostawania bez pracy). Odszkodowanie to obejmuje również poniesione przez niedoszłego pracownika wydatki i nakłady potrzebne dla zawarcia umowy przyrzeczonej, jak np. koszty ewentualnych szkoleń, dojazdu do pracodawcy w celu zawarcia umowy przyrzeczonej. Ani minimalna, ani maksymalna wysokość odszkodowania nie jest określona. Zależy ona od okoliczności konkretnego przypadku i od rozmiaru szkody. To niedoszły pracownik jest zobowiązany udowodnić, że szkoda wystąpiła i jaka jest jej wysokość.

Pomimo że wysokość odszkodowania nie została określona, warto mieć na uwadze pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uchwale z 22 kwietnia 1977 r. (sygn. akt I PZP 5/77, OSNC 1977/10/180). Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że w razie odmowy przez zakład pracy zawarcia przyrzeczonej umowy o pracę na czas nieokreślony, poszkodowanemu przysługuje roszczenie o odszkodowanie. Jego wysokość z reguły nie powinna przekraczać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę na stanowisku objętym umową przedwstępną.

Rozszerzenie zakresu odszkodowania może nastąpić również poprzez zamieszczenie w umowie przedwstępnej zapisu o karze umownej. Kara ta będzie wówczas przysługiwała w razie uchylania się jednej ze stron od zawarcia umowy przyrzeczonej.

2. Żądanie zawarcia umowy

Osoba, która miała być pracownikiem, może, pod pewnymi warunkami, domagać się zawarcia przyrzeczonej umowy o pracę. Ma ona takie prawo, gdy w umowie przedwstępnej są określone istotne postanowienia umowy o pracę, a więc rodzaj umowy, rodzaj pracy, termin jej rozpoczęcia, miejsce jej wykonywania, wynagrodzenie odpowiadające rodzajowi pracy.

WAŻNE!

Osoba, której odmówiono zawarcia umowy przyrzeczonej, może domagać się od niedoszłego pracodawcy naprawienia szkody lub żądać zawarcia umowy przyrzeczonej.

3. Terminy dochodzenia roszczeń

Czas na wystąpienie do sądu pracy o odszkodowanie albo o zawarcie umowy o pracę jest dość krótki. Roszczenia z umowy przedwstępnej przedawniają się z upływem roku od dnia, w którym przyrzeczona umowa o pracę miała być zawarta. Gdy sąd oddali żądanie zawarcia umowy o pracę, można jeszcze dochodzić odszkodowania w ciągu roku od dnia, w którym stało się prawomocne orzeczenie sądu oddalające to żądanie (art. 390 § 3 k.c.).

4. Umowa przedwstępna tylko przed umową o pracę

Umowa przedwstępna może dotyczyć jedynie zawarcia umowy o pracę. Wykluczone są inne podstawy nawiązania stosunku pracy (powołanie, mianowanie, wybór). Roszczenia z umowy przedwstępnej nie przysługują więc osobie, która miała być zatrudniona na podstawie np. powołania. Stanowisko to zostało potwierdzone w uchwale Sądu Najwyższego z 4 maja 1979 r. (sygn. akt I PZP 5/79, OSP 1980/2/20).

Pracownik może dochodzić zawarcia przyrzeczonej umowy o pracę także wtedy, gdy zawarto z nim umowę o pracę, jednak warunki tej umowy (np. rodzaj pracy i wysokość wynagrodzenia) różnią się od warunków ustalonych w umowie przedwstępnej (orzeczenie Sądu Najwyższego z 3 października 1979 r., sygn. akt I PRN 128/79, OSNCP 1980/20/39).

PRZYKŁAD

Agencja reklamowa zawarła z Mariuszem W. umowę przedwstępną. Określono w niej najważniejsze postanowienia przyszłej umowy o pracę, w tym m.in. rodzaj przyszłej umowy, wynagrodzenie, stanowisko pracy, termin rozpoczęcia umowy. Gdy umowa o pracę została przygotowana przez agencję, Mariusz W. odmówił jednak jej podpisania. Zrobił tak, gdyż treść umowy odbiegała od tego, co zostało ustalone w umowie przedwstępnej. Mariuszowi W. zaproponowano wynagrodzenie w wysokości 5000 zł, tj. o 500 zł niższe niż w umowie przedwstępnej. Mariusz W. nie zgodził się na taką zmianę. Kwota wynagrodzenia została więc podwyższona. Agencja zdawała sobie sprawę, że ewentualny spór sądowy o to wynagrodzenie byłby zapewne przegrany. Pracownik ma bowiem prawo dochodzić przed sądem pracy zawarcia umowy o pracę takiej treści, jaka została mu przyrzeczona.

• art. 300 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - j.t. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. Nr 6, poz. 33

• art. 389-390 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - j.t. Dz.U. Nr 16, poz. 93; ost.zm. Dz.U. z 2008 r. Nr 228, poz. 1506

Marta Frelas

specjalista w zakresie prawa pracy