Odwołanie z urlopu - zwrot kosztów

Przyczyny uzasadniające przerwanie urlopu muszą być ważne dla firmy. Przykładowe sytuacje, w których urlopowany pracownik jest niezastąpiony, to: awaria urządzenia, choroba innego pracownika, kontrola ZUS lub urzędu skarbowego, nagłe, duże zlecenie itp.

Decyzja o odwołaniu pracownika z urlopu powinna nastąpić na piśmie. Kodeks pracy nie wymaga takiej formy, to jednak lepiej zachować ją do celów dowodowych.

Pracownik nie może przeciwstawić się decyzji pracodawcy i nie wrócić do pracy. Aby nie narazić się na zarzut ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, polegającego na odmowie wykonania polecenia służbowego, a w konsekwencji na karę porządkową lub nawet dyscyplinarne zwolnienie, powinien pojawić się w pracy. Niewykorzystana w wyniku odwołania część urlopu powinna być udzielona do końca pierwszego kwartału następnego roku. Na wniosek pracownika może być udzielona po wygaśnięciu okoliczności, przez które jego obecność w firmie była niezbędna.

Jakie koszty odwołania podlegają zwrotowi

Pracownik planując urlop zazwyczaj nie zakłada, że będzie musiał wrócić do pracy i nie spędza urlopu w domu. Najczęściej odpoczywa w kraju bądź za granicą, a z tym wiąże się konieczność poniesienia wydatków na rezerwację, pobyt itp. Kodeks pracy zobowiązuje pracodawcę do pokrycia kosztów poniesionych przez pracownika w bezpośrednim związku z odwołaniem go z urlopu. Chodzi tu o sytuacje, w których pracownik dokonał wpłaty do biura podróży, hotelu, domu wczasowego czy gospodarstwa agroturystycznego, poniósł koszty przejazdu i musi zrezygnować z wakacji lub je przerwać z powodu zawiadomienia przez pracodawcę o odwołaniu z urlopu. Zatem nie wszystkie wydatki poczynione w związku z urlopem pracodawca musi zwrócić.

Do zwrotu kwalifikują się np.:

1) opłaty za niedokończony pobyt w ośrodku wczasowym, hotelu, na kwaterze prywatnej, jeśli organizator wypoczynku lub właściciel kwatery ich nie zwraca,

2) wykupione wycieczki, z których pracownik nie skorzystał,

3) koszty podróży powrotnej z miejsca pobytu w czasie urlopu do siedziby firmy, jeżeli stanowią one dla pracownika dodatkowy wydatek - np. koszty podróży były w cenie imprezy, a pracownik skracając wyjazd musi sam zapłacić za bilet powrotny.

Jeśli okaże się, że razem z pracownikiem musi wrócić również rodzina (pracownik nie może zostawić ich na miejscu), to pracodawca ma obowiązek zapłacić także za nich.

Pracownik wykupił tygodniowe wczasy na Krecie dla siebie, żony i dwojga małych dzieci. Jedno z dzieci jest niepełnosprawne. Trzeciego dnia pobytu zadzwonił pracodawca i odwołał pracownika z urlopu ze względu na awarię serwera. Bez jego naprawy firma nie mogłaby funkcjonować. Rodzina zdecydowała, że wszyscy wrócą do Polski, bo żona pracownika nie poradzi sobie sama z opieką nad dziećmi. Pracodawca musi w tej sytuacji zwrócić koszt wczasów całej rodziny, dzieląc całkowity koszt przez liczbę dni pobytu i mnożąc przez liczbę dni niewykorzystanych. Do tego dochodzi jeszcze zwrot ceny biletów lotniczych dla wszystkich członków rodziny.

Poczynione wydatki powinny być udokumentowane - potrzebne więc będą bilety komunikacji, umowy, pokwitowania, dowody wpłat itp. W przypadku niewywiązania się pracodawcy z obowiązku zwrotu kosztów pracownik może wystąpić z roszczeniem do sądu pracy.

W piśmiennictwie często prezentowany jest pogląd, że pracownikowi, który nie przedłoży rachunków związanych z kosztami odwołania go z urlopu, pracodawca powinien zwrócić koszty podróży jak w przypadku podróży służbowych.

Pracodawca nie musi rekompensować pracownikowi wszystkich wydatków, które są związane z urlopem. Obowiązek zrekompensowania dotyczy tylko tych, które bezpośrednio wiążą się z odwołaniem. Nie będzie więc dotyczył np. utraconego zarobku, jaki pracownik planował uzyskać będąc na urlopie, czy zakupów związanych z przygotowaniami do wyjazdu (sprzęt do uprawiania sportów, kamera, aparat cyfrowy, komplet biwakowy itp.).

Zwrot kosztów a przychód u pracownika

Zwrot kosztów otrzymany w związku z odwołaniem pracownika z urlopu wypoczynkowego nie jest przychodem podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym.

Taka teza jest poparta przepisami ustawy podatkowej, zgodnie z którą wolne od podatku dochodowego są otrzymane odszkodowania, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw.

Taki zwrot jest pewną rekompensatą za utraconą możliwość wypoczynku, wyrównaniem strat, jakie pracownik poniósł w związku z rezygnacją z urlopu. Wypłata ma charakter odszkodowawczy i jest zagwarantowana przez przepisy kodeksu pracy.

Zwolnienie dotyczy jednak zwrotu wydatków w wysokości faktycznie poniesionej przez pracownika i udokumentowanej. „Pracodawca może jednak zrekompensować pracownikowi odwołanie z urlopu wypłacając mu określone świadczenie pieniężne ponad kwotę rzeczywiście poniesionych przez pracownika wydatków. Wszelkie kwoty otrzymane ponad koszty faktycznie poniesione będą jednak stanowić dla niego przychód podlegający opodatkowaniu” (pismo Pierwszego Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy z 29 września 2006 r., PD2.2-415-35/06).

Zwrot kosztów bezpośrednio związanych z odwołaniem pracownika z urlopu jest zwolniony z opodatkowania.

Pomijając jednak wynikającą z przepisów kwestię zwolnienia i kierując się istotą i definicją przychodu podatnika, można dojść do wniosku, że omawiany zwrot kosztów nie jest przychodem. Nie powoduje bowiem przysporzenia majątkowego u pracownika. Nie został wypłacony w zamian za wykonanie jakiegoś zadania czy usługi przez pracownika w ramach umowy o pracę ani z tytułu innych działań służbowych, np. używania prywatnego sprzętu czy narzędzi na potrzeby firmy, podróży służbowej czy prania odzieży roboczej. Ponadto nie mieści się w pojęciu świadczeń pieniężnych ponoszonych za pracownika oraz innych nieodpłatnych świadczeń, o których mowa w przepisach ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Taki pogląd zaprezentowała Izba Skarbowa w Rzeszowie w piśmie z 28 października 2004 r. (IS.I/24 15/196/04).

W takim rozumieniu przychodu zwrot kosztów odwołania z urlopu nie stanowi również podstawy wymiaru składek na ZUS.

Izabela Nowacka

Podstawa prawna:

• art. 167 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (j.t. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn.zm.),

• art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 z późn.zm.),

• § 1 rozporządzenia z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. Nr 161, poz. 1106 z późn.zm.).