Czy opłaty sądowe mogą być zaliczane do kosztów

Zgodnie z ustawami o podatku dochodowym, aby dany wydatek uznać za koszt podatkowy, musi być on poniesiony w celu uzyskania przychodu, zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów. Jednocześnie dany wydatek nie może znajdować się w katalogu wydatków nieuznawanych za koszty uzyskania przychodu. W konsekwencji można uznać za koszt uzyskania przychodu nie tylko taki wydatek, który przynosi konkretny dochód, ale również i taki, który stwarza możliwość uzyskania przychodu w przyszłości, jego zachowania lub zabezpieczenia. Dodatkowo do kategorii kosztów uzyskania przychodu można zaliczyć wydatki pośrednio wpływające na możliwość uzyskania przychodu lub wiążące się z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa.

W konsekwencji firmy mają możliwość zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wszelkich kosztów, pod warunkiem że wykażą ich związek z prowadzoną działalnością gospodarczą, a ich poniesienie ma lub może mieć wpływ na wielkość osiągniętego przychodu. Wydatki na koszty sądowe są związane z prawidłowym funkcjonowaniem firm jako podmiotu gospodarczego i należy je uznać za koszty uzyskania przychodu.

Związek pośredni

Co prawda wydatki takie nie wiążą się w sposób bezpośredni z uzyskaniem konkretnego przychodu, ale stanowią wydatki mające na celu zapewnienie prawidłowego i nieprzerwanego funkcjonowania przedsiębiorstwa, chroniąc jego interesy prawne oraz majątek. W przypadku poniesionych kosztów sądów warunek ten w mojej opinii jest spełniony zarówno w przypadku wierzyciela, jak i dłużnika.

Bowiem, podczas gdy celem wierzyciela jest wyegzekwowanie na drodze sądowej spornych należności, to w interesie dłużnika leży ochrona przed nienależnymi roszczeniami ze strony wierzyciela. W obu przypadkach koszty związane z wystąpieniem na drogę sądową mają na celu ochronę przedsiębiorcy przed uszczupleniem jego majątku, wykorzystywanego w działalności gospodarczej prowadzonej w celu osiągania przychodów.

Nie ma bowiem wątpliwości, że wydatki związane z dochodzeniem roszczeń są kosztami związanymi z działalnością. Potwierdził to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 czerwca 1999 r., sygn. I SA/Gd 1238/97.

WAŻNE

Poniesione wydatki związane z procesem sądowym są kosztem podatkowym jako koszt pośredni. Należy je zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów w momencie poniesienia

Tego związku nie kwestionują też organy podatkowe. Przykładowo Pierwszy Urząd Skarbowy Łódź Bałuty w interpretacji z 26 marca br. (I USB II/423/3/06) uznał, że podejmowane przez podatnika działania w postaci wynajęcia firmy windykacyjnej, skierowanie sprawy na drogę postępowania sądowego i poniesienie z tego tytułu kosztów procesowych było uzasadnione i celowe. Wydatki te zostały poniesione dla ochrony interesów prawnych podatnika i zmierzały do odzyskania należnych mu pieniędzy.

Różne interpretacje

Jednak generalnie organy podatkowe zajmują niekorzystne stanowisko w sytuacji gdy podatnik występuje w roli dłużnika, przyjmując, iż koszty poniesione w związku z toczącym się procesem nie mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. Organy podatkowe argumentują, iż takie wydatki nie wykazują związku z osiąganiem przychodu lub zachowaniem albo zabezpieczeniem źródła tego przychodu.

Takie niekorzystne stanowisko prezentowane przez ministra finansów w piśmie z 23 października 1995 r., nr PO 3/722-459/95, w którym czytamy, że u dłużnika koszty procesu (wpis, opłata kancelaryjna, koszty zastępstwa procesowego, jak i inne koszty procesu), zarówno poniesione przez samego dłużnika, jak i zwrócone wierzycielowi w wyniku zasądzenia ich przez sąd, nie stanowią kosztów uzyskania przychodów, ponieważ nie są związane z osiągnięciem przychodów (...).

Jednak organy podatkowe zajmują również korzystne stanowiska dla podatników. Przykładowo w piś- mie naczelnika Pomorskiego Urzędu Skarbowego w Gdańsku z 12 czerwca 2006 r., nr DP/423-0045/06/AK możemy przeczytać, że u dłużnika koszty procesu nie stanowią kosztów uzyskania przychodów ze względu na brak związku pomiędzy ich poniesieniem a przychodem. Jak wynika z wyroku NSA z 26 października 2001 r., sygn. akt III SA 1266/00, wydatki dłużnika związane z obroną przed roszczeniami wierzyciela nie są kosztem uzyskania przychodów nie na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 17, lecz na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (...).

Również korzystne dla podatników stanowisko zajął NSA. W wyroku z 3 lipca 2003 r. sygn. ISA/Wr 709/02, podkreślono, że koszty związane z obroną przed roszczeniami wierzyciela mogą się mieścić w art. 15 ust. 1 ustawy o CIT. Sąd uznał, że działania podejmowane przez pozwanego w procesie zmierzały do wykazania, że wykonał należycie zobowiązanie, a to ma niewątpliwie wpływ na wysokość przychodów, które byłyby niższe w razie biernego zachowania w trakcie postępowania.

WAŻNE

Koszty zasądzone w wyniku uwzględnienia firmowego roszczenia nie stanowią przychodu związanego z prowadzeniem działalności w rozumieniu art. 12 ust. 3 ustawy o CIT (czyli przychodu należnego). Opodatkowane będą dopiero w momencie otrzymania należności

Dlatego też w mojej opinii nie można automatycznie przyznawać prawa do zaliczenia do kosztów uzyskania przychodu wydatków poniesionych przez wierzyciela, jeśli przepisy odmawiają takiego uprawnienia dłużnikowi. Jeżeli dłużnik broni się przed zarzutami wierzyciela, to ma na celu interes swojej firmy.

W przypadku wygranej w procesie przychodem podatkowym będą zwrócone koszty sądowe. Wskazuje na to art. 12 ust. 4 pkt 6a ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, który stanowi, iż do przychodów nie zalicza się zwróconych wydatków niezaliczonych do kosztów uzyskania przychodów. Skoro wydatki takie zostają zaliczone do kosztów uzyskania przychodów i stanowią w momencie zwrotu faktyczne przysporzenie majątkowe podatnika, będzie on również zobowiązany do uznania ich zwrotu za przychód podatkowy.

Reasumują, koszty sądowe stanowią wydatki mające na celu zapewnienie prawidłowego funkcjonowania firmy oraz stanowią formę zabezpieczenia wierzytelności (w przypadku wierzyciela występującego na drogę sądową w celu odzyskania wierzytelności), lub zabezpieczenia przed wygórowanymi żądaniami (w przypadku dłużnika). W obu przypadkach ponoszone koszty postępowania sądowego mają zapewnić ochronę mienia i zapobiegają przed utratą aktywów służących do wypracowywania przychodów.

PRZYKŁAD

ROZLICZENIE WYDATKÓW SĄDOWYCH

Spółka A dokonała sprzedaży na kwotę 24 400 zł brutto, spółce B. Kontrahent nie uregulował należności, w związku z czym spółka Alfa wystąpiła do sądu. Wpis sądowy wyniósł 1000 zł, który został uznany za koszt uzyskania przychodu. Następnie sąd wydał wyrok, w którym nakazał spółce B uiścić kwotę 24 400 zł plus 1000 zł tytułem wpisu sądowego i dodatkowo zostało zasądzone 600 zł tytułem odsetek ustawowych. W tej sytuacji spółka A, która uzyskała łączną kwotę 26 000 zł (na kwotę tę składa się zobowiązanie główne w kwocie 24400, 600 zł odsetek ustawowych oraz 1000 zł wpis sądowy).

RafaŁ Styczyński

ksiegowosc@infor.pl

PODSTAWA PRAWNA

• Art. 15 i 16 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.).