Susza 2026. Jak wygląda pomoc dla rolników?

• Susza rolnicza 2026
• Podstawowa ścieżka: aplikacja online
• Etap roboczy i moment bez odwrotu
• Upał jako klęska nienazwana
• Ile realnie wypłaci państwo
• Rekomendacje samorządu rolniczego
• Co powinien zrobić rolnik już teraz

Susza rolnicza 2026

Sezon wegetacyjny 2026 r. przyniósł rolnictwu poważny deficyt wody w wielu regionach kraju. Według Systemu Monitoringu Suszy Rolniczej IUNG-PIB, w aktualizacji z 23 czerwca 2026 r. zagrożenie suszą stwierdzono już dla dziewięciu grup upraw, w tym zbóż jarych i ozimych, rzepaku i rzepiku, kukurydzy, roślin strączkowych oraz wybranych upraw sadowniczych. Skala zjawiska jest zróżnicowana w zależności od uprawy: susza w zbożach jarych objęła 1547 gmin, czyli około 63 proc. wszystkich gmin w Polsce, w zbożach ozimych – 1388 gmin, w krzewach owocowych – 809 gmin, natomiast w drzewach owocowych zagrożenie stwierdzono dotychczas jedynie w 14 gminach. Lokalne opady z drugiej połowy czerwca nie odwróciły sytuacji, zwłaszcza tam, gdzie wcześniejszy deficyt wody i utrzymujące się wysokie temperatury pogorszyły stan upraw.

Podstawowa ścieżka: aplikacja online

W obecnym stanie prawnym podstawową i konieczną ścieżką uzyskania dokumentu potwierdzającego straty suszowe pozostaje aplikacja publiczna dostępna pod adresem aplikacje.gov.pl. Resort rolnictwa wskazuje, że w przypadku suszy producenci rolni korzystają z aplikacji suszowej, natomiast komisje gminne powoływane przez wójtów nadal szacują szkody po innych zjawiskach – gradzie, deszczu nawalnym, przymrozkach wiosennych, powodzi czy huraganie.

Dostęp do systemu obwarowany jest dwoma warunkami. Po pierwsze, wnioskodawca musiał złożyć wniosek o płatności bezpośrednie na 2026 r. – aplikacja czerpie dane o działkach i uprawach bezpośrednio z systemu eWniosekPlus, dlatego błędnie zadeklarowana uprawa lub pominięta działka mogą zaniżyć późniejsze oszacowanie szkód. Po drugie, konieczne jest posiadanie aktywnego Profilu Zaufanego, bo tylko nim można ostatecznie podpisać wniosek.

Etap roboczy i moment bez odwrotu

System działa w dwóch fazach. W fazie roboczej rolnik może wielokrotnie logować się do aplikacji, aktualizować zadeklarowany poziom strat i korygować dane w miarę pogarszania się sytuacji na polach. Sytuacja zmienia się jednak nieodwracalnie w chwili podpisania wniosku Profilem Zaufanym – od tego momentu jakiekolwiek korekty, w tym poprawki oczywistych pomyłek, nie są już możliwe. W zależności od wprowadzonych danych system generuje jeden z dwóch dokumentów: protokół oszacowania strat, jeśli szkody przekraczają 30 proc. średniej rocznej produkcji gospodarstwa, albo kalkulację oszacowania szkód, gdy próg ten nie został osiągnięty – ta druga nie otwiera drogi do głównych instrumentów wsparcia.

Samorząd rolniczy krytykuje obecny model za to, że wyniki generowane w oparciu o dane IUNG-PIB i aplikację mogą nie pokrywać się z obrazem strat widocznym na polach. Krajowa Rada Izb Rolniczych (KRIR) domaga się uwzględnienia oceny terenowej jako uzupełnienia systemu cyfrowego; Lubelska Izba Rolnicza relacjonowała w tej sprawie wystąpienie KRIR z 5 czerwca 2026 r., dotyczące aktualizacji systemu monitoringu właśnie z powodu takich rozbieżności. Ministerstwo odpowiedziało odmownie na postulat przywrócenia komisji dla suszy, wskazując na ryzyko paraliżu administracyjnego przy konieczności powołania w krótkim czasie tysięcy zespołów terenowych.

Upał jako klęska nienazwana

Odrębnym problemem, który ujawnił się w tym sezonie, jest brak w polskim prawie definicji ekstremalnie wysokiej temperatury jako samodzielnej klęski żywiołowej. W przeciwieństwie do suszy, gradu czy przymrozków, szkody spowodowane bezpośrednim przegrzaniem owoców – zjawisko określane w branży jako „ugotowanie na krzakach" – nie są obecnie podstawą do wygenerowania protokołu strat. Problem dotknął przede wszystkim plantacje porzeczek, agrestu i wczesnych odmian borówki amerykańskiej, głównie w województwie małopolskim. Zarząd KRIR w wystąpieniu z 2 lipca 2026 r. zażądał od ministra rolnictwa pilnej nowelizacji przepisów w celu objęcia szkód termicznych katalogiem uznawanych zdarzeń klęskowych.

Ile realnie wypłaci państwo

Samo uzyskanie protokołu z aplikacji nie oznacza jeszcze wypłaty środków – warunkiem uruchomienia pomocy jest odrębne rozporządzenie Rady Ministrów, a stawki obowiązujące dla strat z 2026 r. nie zostały jeszcze ustalone. Punktem odniesienia pozostają stawki stosowane przy poprzedniej pomocy suszowej – uruchomionej w 2025 r. za straty z 2024 r.:

Tabela: Historyczne stawki stosowane przy poprzedniej pomocy suszowej

Wypłata w pełnej wysokości zależy od posiadania polisy ubezpieczeniowej. Jeżeli rolnik nie objął komercyjnym ubezpieczeniem od co najmniej jednego ryzyka klimatycznego – suszy, gradu, deszczu nawalnego, przymrozków wiosennych, powodzi lub huraganu – co najmniej 50 proc. powierzchni upraw w plonie głównym, przysługująca mu pomoc zostaje obniżona o połowę. Na dopłaty do składek ubezpieczeniowych – sięgające do 65 proc. ich wartości – w budżecie na 2026 r. zabezpieczono 629 mln zł.

Rekomendacje samorządu rolniczego

Poza wsparciem obszarowym KRIR domaga się pakietu działań osłonowych: wakacji kredytowych i gwarancji przy rolowaniu zadłużenia gospodarstw, czasowego zawieszenia rygorów Wspólnej Polityki Rolnej i ekoschematów w drodze klauzuli siły wyższej, a także wprowadzenia zintegrowanego, zbiorczego protokołu oceny strat tam, gdzie w jednym roku nakładają się na siebie różne zjawiska klęskowe – na przykład wiosenne przymrozki i letnia susza.

Co powinien zrobić rolnik już teraz

Doradcy rolniczy rekomendują, by nie zwlekać z rozpoczęciem wypełniania wniosku, jednocześnie odkładając moment jego ostatecznego podpisania możliwie blisko terminu 15 października – tak aby uwzględnić pełny obraz strat z kolejnych okresów raportowania IUNG-PIB, zanim wniosek zostanie zablokowany. Kluczowe jest też sprawdzenie zgodności danych z eWniosekPlus z rzeczywistym stanem upraw oraz przeanalizowanie opłacalności wykupienia polisy obejmującej co najmniej jedno z wymaganych ryzyk pogodowych – z uwagi na skutek w postaci połowicznej redukcji ewentualnej pomocy.