Czy polska infrastruktura energetyczna jest przygotowana na nagłe skoki zapotrzebowania lub sytuacje kryzysowe, jak ekstremalne warunki pogodowe czy awarie? [WYWIAD]

• Kluczowe inwestycje dla wzmocnienia stabilności dostaw energii elektrycznej
• Ryzyko blackoutów a obecna polityka energetyczna Polski

Iga Leszczyńska (I.L.): Czy w związku z blackoutem w Hiszpanii, mamy się czego obawiać?

Aleksander Naumann (A.N.): W związku z tym, że przyczyny tego zdarzenia nie są jeszcze znane, trudno jest ocenić w jakim stopniu podobne zjawisko mogłoby wystąpić w Polsce. Natomiast są istotne okoliczności, które wpływają na lepszą sytuację Polski w przypadku wystąpienia podobnych zdarzeń. Chodzi mi oczywiście o wymianę transgraniczną, którą Polska prowadzi ze wszystkimi sąsiadami poza Rosją i Białorusią. Co ważne, aż 4 państwa, czyli Czechy, Słowacja, Ukraina oraz Szwecja posiadają i eksploatują elektrownie jądrowe, w przypadku Szwecji jest to połączenie stałoprądowe tzw. HVDC, które umożliwia natychmiastową reakcję. Właśnie duża liczba interkonektorów pozwoliła na uniknięcie zjawiska podobnego do Hiszpanii i Portugalii, w roku 2021 kiedy niespodziewana awaria w elektrowni w Bełchatowie wyrugowała z systemu ponad 20% mocy (3,6 GW) odpowiedzialnej tego dnia za pokrycie zapotrzebowania zostało to błyskawicznie uzupełnione importem interwencyjnym. Warto w tym miejscu wskazać, na dobiegające końca cykle życia aż 5GW mocy, których operator systemu pilnie poszukuje. Po 2030 r. w Polskiej elektroenergetyce będzie luka wytwórcza, natomiast nie musi to oznaczać podobnych zdarzeń jak na Półwyspie Iberyjskim. Mamy zarówno Rynek Mocy, DSR (ograniczenie poboru mocy na żądanie operatora), jak i wspomnianą wymianę transgraniczną. Budujemy też znaczne moce bateryjnych magazynów energii, które będą mogły zarówno kompensować ubytki mocy, jak i rozchwiania częstotliwości, oczywiści tylko te duże magazyny, podobne do tego, budowanego w Żarnowcu przez PGE.

(I.L.): Czy polska infrastruktura energetyczna jest przygotowana na nagłe skoki zapotrzebowania lub sytuacje kryzysowe, jak ekstremalne warunki pogodowe czy awarie?

(A.N.): Jest przygotowana na pewno lepiej niż hiszpańska czy portugalska ale także brytyjska czy irlandzka, co wynika z usytuowania i połączenia z innymi systemami elektroenergetycznymi. To co jest u nas podobne, do Hiszpani, to poziom upowszechnienia mikroinstalacji PV, które w znacznej mierze umożliwiły złagodzenie skutków tego zdarzenia, zwłaszcza dla mieszkańców terenów mniej zurbanizowanych. Awarie, choć zakłócają pracę, są zjawiskiem wpisanym w pracę systemu i dlatego większość państw wysoko rozwiniętych posiada scenariusze mitygacji, pytanie co było przyczyną czemu one nie zadziałały w Hiszpanii pozostaje nadal otwarte. Biorąc pod uwagę wzrastającą częstotliwość zdarzeń o charakterze żywiołowym, będziemy zapewne świadkami testowania odporności systemów elektroenergetycznych w całej Europie. W Polsce we wrześniu 2022 r. oraz listopadzie 2024 ogłaszano tzw. stan zagrożenia na Rynku Mocy, co skutkuje przywołaniem uczestników tego rynku w celu wykonania obowiązków mocowych, czyli dostarczenia mocy na wezwanie. Oba te zdarzenia wynikały ze spadku rezerwy w systemie, która uruchamia taką procedurę.

Kluczowe inwestycje dla wzmocnienia stabilności dostaw energii elektrycznej

(I.L.): Jakie inwestycje w Polsce są obecnie kluczowe, by wzmocnić stabilność dostaw energii elektrycznej w perspektywie najbliższych 5–10 lat?

(A.N.): To zależy kogo Pani Redaktor zapyta. Branża gazowa, powie że turbiny gazowe posiadają najkrótszy czas reakcji i dlatego są predystynowane do takiego scenariusza. Równolegle, podobne parametry i możliwości posiadają technologie magazynowania energii, które rozwijają się bardzo prężnie, również w Polsce. Magazynowanie energii nie jest ani proste, ani tanie, jednak posiada tę zaletę, że pozwala nam bardziej optymistycznie patrzeć na zjawisko tzw. dekarbonizacji, czyli odchodzenia od paliw kopalnych. Urasta również do rangi filaru, w sytuacji której energię z OZE możemy produkować praktycznie wszędzie po cenie, która sprawdza się do wybudowania źródła OZE. Magazyny energii w połączeniu z OZE budują lokalną odporność, bezpieczeństwo i stabilność. To jest fakt, nie opinia. Dlatego właśnie wykorzystujemy obie te technologie w projekcie dekarbonizacji Sanoka, w pierwszej fazie ciepłownictwa, natomiast kto wie, pewnego dnia może i całe zapotrzebowanie na energie tego relatywnie nie dużego miasta będzie pokrywane przez własne źródła OZE, stabilizowane magazynami energii.

Ryzyko blackoutów a obecna polityka energetyczna Polski

(I.L.): Czy obecna polityka energetyczna Polski — w kontekście transformacji energetycznej i odchodzenia od węgla — uwzględnia w wystarczającym stopniu ryzyko blackoutów?

(A.N.): Polska polityka energetyczna, jak większości państw, uwzględnia triumwirat energetyczny: bezpieczeństwa, wpływu na środowisko oraz kosztu dla odbiorcy/ceny energii. Jednocześnie, odnosi się do specyficznej sytuacji Polski, której park źródeł wytwórczych, rośnie głównie o źródła wytwórcze OZE, natomiast starzeją się w nim źródła dyspozycyjne, oparte na paliwach kopalnych. Operator systemu prowadzi aktywną politykę promowania technologii dyspozycyjnych, próbując za wszelką cenę uzyskanie wsparcia z Rynku Mocy dla jednostek gazowych. Od 2023 r. są one wypierane przez magazyny energii, ponieważ nie są w stanie oferować tak niskich cen energii, jak magazyny. Oczywiście magazyn energii nie jest źródłem wytwórczym, natomiast w momencie pełnego naładowania posiada zbliżoną funkcjonalność do elektrowni konwencjonalnej (oczywiście ograniczonej funkcją pojemności). Wydaje się rozsądnym, aby nie walczyć z wiatrakami i nie próbować na siłę poprawiać konkurencyjności energetyki gazowej, lecz zacząć rozróżniać specyfikę tych technologii, organizując aukcje w różnych koszykach. Wówczas polska energetyka będzie stać na większej ilości nóg, co stanie się tylko z pożytkiem dla każdego z 3 składników wspomnianego trójkąta.