Pozapłacowe koszty pracy

Dane porównujące obciążenia podatkowo-składkowe w krajach OECD za 2004 r. zawiera najnowszy raport tej organizacji. Obciążenia te to koszty wynikające z zatrudniania pracownika pociągające za sobą oprócz konieczności wypłaty jego wynagrodzenia, opłacanie podatków i składek na ubezpieczenia społeczne.

Z raportu wynika (patrz tabela), że najwyższe koszty zatrudnienia ponoszą pracodawcy w krajach UE. Na czele znajdują się Belgia i Niemcy, gdzie koszt zatrudnienia pracownika przekracza kwotę, jaką otrzymuje on jako zapłatę za pracę. Na kolejnych miejscach znajdują się pozostałe duże kraje Unii – Francja, Szwecja i Włochy. Polska – z obciążeniami na poziomie 43,1 proc. znalazła się na 11 miejscu. Autorzy raportu wyliczyli, że z wynagrodzenia pracownika w wysokości 17 319 $ daniny pochłonęły 7530 $, a on sam otrzymał 9849 $ netto. W UE najniższe obciążenia pracy notują kraje anglosaskie – Irlandia i Wielka Brytania. Tam pracodawca zatrudniający pracownika musi liczyć się z kosztem z tytułu danin na poziomie odpowiednio 23,8 proc. i 31,2 proc. Także w pozostałych krajach anglosaskich – USA, Australii oraz Nowej Zelandii – koszty te są poniżej przeciętnej OECD i wahają się od 20 do 30 proc.

Dane te potwierdzają obowiązujący na świecie podział na liberalny (anglosaski) i kontynentalny model prowadzenia polityki gospodarczej i społecznej. Ten drugi, istniejący w kontynentalnych krajach Unii przewiduje większą redystrybucję dochodu, wyższe wydatki na cele społeczne, łagodzenie różnic płacowych i bardziej rozbudowaną opiekę socjalną, co wiąże się z koniecznością wyższego opodatkowania lub „oskładkowania” pracy. W krajach tych konieczność znacznego wzrostu dystrybucyjnej roli państwa miała miejsce jeszcze w latach 70. i 80. ze względu na wzrost wydatków publicznych. Jak piszą autorzy raportu Eurostatu, podatki i składki społeczne wzrosły, gdyż musiały finansować rosnące wydatki publiczne. Z kolei kraje anglosaskie prowadzą politykę ograniczonego państwa – ich obywatele są w większym stopniu odpowiedzialni sami za siebie.

Europejski model państwa socjalnego powoduje obniżenie konkurencyjności gospodarki Unii, spowolnienie wzrostu gospodarczego i stosunkowo wysokie bezrobocie. Wzrost PKB UE od trzech lat przekracza niewiele ponad 1 proc., a w zestawieniu z porównywalną gospodarką USA w ciągu ostatnich 7 lat kraje UE rozwijały się średnio o 1 proc. wolniej. Powoduje to coraz głośniejszą dyskusję o konieczności reformowania polityki gospodarczej UE, czego przykładem jest niemiecka Agenda 2010 czy próby reform we Francji (system emerytalny i opieki zdrowotnej). Doświadczenia te powinny mieć też wpływ na prowadzenie rodzimej polityki gospodarczej.

Koszty pracy i poziom bezrobocia w wybranych krajach OECD
Kraj	Podatki i składki jako proc. wynagrodzenia	Wskaźnik bezrobocia*
Belgia	54,2	8,0
Niemcy	50,7	9,5
Szwecja	48,0	6,4
Francja	47,4	9,7
Węgry	45,8	6,2
Włochy	45,7	7,8
Austria	44,9	4,5
Finlandia	43,8	8,9
Holandia	43,6	4,7
Czechy	43,6	8,3
Polska	43,1	18,3
Turcja	42,7	10,5
Słowacja	42,0	16,8
Grecja	34,9	10,7
Kanada	32,8	7,8
Wielka Brytania	31,2	4,6
USA	29,6	5,4
Australia	28,6	6,0
Japonia	26,6	4,4
Irlandia	23,8	4,3
Nowa Zelandia	20,7	4,7
Meksyk	15,4	3,3
Źródło: OECD, Eurostat, CIA The World Factbook
*kraje UE - dane na koniec 2004 r., z wyjątkiem Grecji, Włoch, Wielkiej Brytanii, pozostałe na koniec 2003 r.