Nowe obowiązki dla spółek – Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych rozpoczyna działalność

Nowa regulacja

Przepisy ustanawiające Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych zostały przewidziane w ustawie z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Ustawa ta – jak sama jej nazwa wskazuje, ma co do zasady na celu wprowadzenie mechanizmów, które będą zapobiegać popełnianiu przestępstw związanych z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu. W szczególności, chodzi o to, aby utrudnić ukrywanie tożsamości przez przestępców w strukturach korporacyjnych, służących de facto ich działalności przestępczej (bądź uczestniczących w niej częściowo). Niestety, osiągnięcie powyższych celów wiąże się z jednoczesnym nałożeniem na „zwykłych” przedsiębiorców dodatkowych obowiązków.

Beneficjent rzeczywisty – kim jest?

Zgodnie z definicją zawartą w ustawie, pod pojęciem „beneficjenta rzeczywistego” rozumie się osobę fizyczną lub osoby fizyczne sprawujące bezpośrednio lub pośrednio kontrolę nad klientem poprzez posiadane uprawnienia, które wynikają z okoliczności prawnych lub faktycznych, umożliwiające wywieranie decydującego wpływu na czynności lub działania podejmowane przez klienta, lub osobę fizyczną lub osoby fizyczne, w imieniu których są nawiązywane stosunki gospodarcze lub przeprowadzana jest transakcja okazjonalna.

Ustawodawca, rozszerzając tę zawiłą i bardzo ogólną definicję podał przykłady osób, które zaliczają się do grona beneficjentów rzeczywistych, wskazując m.in., że w przypadku klienta będącego osobą prawną inną niż spółka, której papiery wartościowe są dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym podlegającym wymogom ujawniania informacji wynikającym z przepisów prawa Unii Europejskiej lub odpowiadającym im przepisom prawa państwa trzeciego (a więc większość spółek), za beneficjenta rzeczywistego należy uznać m.in.:

• osobę fizyczną będącą udziałowcem lub akcjonariuszem, której przysługuje prawo własności więcej niż 25% ogólnej liczby udziałów lub akcji,
• osobę fizyczną dysponującą więcej niż 25% ogólnej liczby głosów w organie stanowiącym, także jako zastawnik albo użytkownik, lub na podstawie porozumień z innymi uprawnionymi do głosu,
• osobę fizyczną sprawującą kontrolę nad osobą prawną lub osobami prawnymi, którym łącznie przysługuje prawo własności więcej niż 25% ogólnej liczby udziałów lub akcji klienta, lub łącznie dysponującą więcej niż 25% ogólnej liczby głosów w organie klienta, także jako zastawnik albo użytkownik, lub na podstawie porozumień z innymi uprawnionymi do głosu,
• osobę fizyczną zajmującą wyższe stanowisko kierownicze w przypadku udokumentowanego braku możliwości ustalenia lub wątpliwości co do tożsamości osób fizycznych, o których mowa powyżej oraz w przypadku niestwierdzenia podejrzeń prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu.

Jak widać, przedstawiona powyżej definicja rozciąga się bardzo daleko, a jej celem jest ustalenie osób fizycznych, stojących za działalnością gospodarczą prowadzoną w niemal każdej formie.

Ustalenie rzeczywistych beneficjentów nie powinno stanowić problemu w mniejszych spółkach, w których wspólników jest stosunkowo niewielu i są oni osobami fizycznymi. Problemem może być wskazywanie rzeczywistych beneficjentów w spółkach należących do międzynarodowych koncernów. Często bowiem wspólnikami tych spółek są inne spółki, niejednokrotnie o skomplikowanej strukturze udziałowej. Dotarcie do osób fizycznych stojących za takimi spółkami może okazać się niejednokrotnie wręcz niemożliwe.

Inną problematyczną sytuacją może być taka, w której na udziałach lub akcjach ustanowione zostaną prawa ograniczone, takie jak zastaw. Konstrukcja ustanowienia zastawu na udziałach (akcjach) jest coraz bardziej popularna, również w przypadku zaciągania pożyczek w bankach, a to może się wiązać z koniecznością ustalenia beneficjenta rzeczywistego zastawnika.

Bezwzględny obowiązek

Zgodnie z ustawą, spółki wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego przed dniem wejścia w życie znowelizowanych przepisów dotyczących Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych, zobowiązane są do zgłoszenia do Rejestru informacji o beneficjentach rzeczywistych w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie tych przepisów, tj. do 13 kwietnia 2020 r. Obowiązek ten nałożony został na spółki jawne, komandytowej, komandytowo-akcyjne, z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółki akcyjne. Przy czym, ustawa nie wymienia żadnych dodatkowych wymogów dla spółek, które ten obowiązek muszą spełnić, co oznacza, że obowiązek dotyczy wszystkich wymienionych spółek.

Informacje powinny być zgłoszone w terminie 7 dni od dnia wpisu spółki do Rejestru,  a w przypadku aktualizacji informacji w terminie 7 dni ich zmiany.

Zgłoszenia dokonać będzie mogła osoba uprawniona do reprezentacji spółki, nieodpłatnie za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Zgłoszenie będzie musiało być opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym lub podpisem potwierdzonym profilem ePUAP oraz będzie zawierało oświadczenie o prawdziwości informacji zgłaszanych do Rejestru. Oświadczenie to składane będzie pod rygorem odpowiedzialności karnej.

Wysokie kary za nieprzestrzeganie obowiązków

Przepisy przewidują, że w przypadku niedopełnienia obowiązków zgłoszenia informacji we wskazanym 7-dniowym terminie, spółki podlegać będą karze pieniężnej do wysokości 1 000 000 zł. Dlatego tak istotne jest, aby pamiętać o zgłaszaniu wszelkich informacji i ich aktualizowaniu w terminie 7 dni od ich zaistnienia.

Podsumowanie

Nowe przepisy, choć w założeniu mają zwiększyć bezpieczeństwo i przeciwdziałać działaniom niezgodnym z prawem, stanowią nie lada problem dla spółek wpisanych do KRS. Osoby zarządzające tymi spółkami muszą bowiem pamiętać o nowych obowiązkach – w szczególności o terminowym zgłaszaniu informacji do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych. W przeciwnym razie, może na spółkę może zostać nałożona bardzo wysoka kara. Pamiętać również należy, że ustawa nie przewiduje żadnych wyjątków od wskazanych obowiązków.

Maciej Godyń, radca prawny