REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Skutki wypłat bez podstawy prawnej na rzecz wspólników spółki z o.o.

Ryszard Sadlik
Ryszard Sadlik
inforCMS

REKLAMA

REKLAMA

Kto i na jakich zasadach odpowiada za zwrot wypłat bez podstawy prawnej, dokonanych na rzecz wspólników spółki z o.o. z majątku spółki. Czy istnieje możliwość uwolnienia się od takiej odpowiedzialności?


W praktyce dochodzi niekiedy do sytuacji, w których wspólnicy spółki z o.o. uzyskują jej kosztem świadczenia bez podstawy prawnej albo wbrew zapisom umowy spółki. Przykładami nienależnych wypłat mogą być: zwrot dopłat potrzebnych na pokrycie straty wykazanej w sprawozdaniu finansowym (art. 179 kodeksu postępowania handlowego), zwrot wpłat wniesionych na pokrycie udziałów (art. 189 k.s.h.), pobieranie odsetek od wkładów i wartości udziałów (art. 190 k.s.h.) bądź wypłacenie nienależnego zysku (art. 192 k.s.h.). Świadczenia takie są niedopuszczalne, co potwierdza także wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 21 lutego 2006 r., sygn. akt I ACa 629/05. Zgodnie z jego treścią niedopuszczalne jest dokonywanie bez podstawy prawnej jakichkolwiek przesunięć majątkowych między wspólnikami spółki z o.o. a spółką.

REKLAMA


Zasady odpowiedzialności wspólników oraz członków władz spółki z o.o. za zwrot bezprawnie dokonanych wypłat zostały określone w art. 198 k.s.h. Regulacja ta odnosi się do wszelkich wypłat dokonanych na rzecz wspólnika wbrew przepisom prawa lub postanowieniom umowy - obejmuje więc ona także wypłaty, które byłyby sprzeczne z zakazami wynikającymi również z innych przepisów prawa niż kodeks spółek handlowych, np. z przepisów prawa cywilnego lub prawa podatkowego. Ponadto, mimo że przepis art. 198 § 1 k.s.h. wprost wskazuje na konieczność zwrotu jedynie wypłat uzyskanych wbrew przepisom prawa lub postanowieniom umowy spółki, to jednak, zdaniem autora, dokonując jego wykładni celowościowej, należy uznać, że może on dotyczyć także świadczeń rzeczowych - np. niedopuszczalnego zwrotu wkładu niepieniężnego wspólnikowi albo bezpodstawnego wydania wspólnikowi przedmiotów należących do spółki (np. wytwarzanych przez nią produktów, jej pojazdów bądź innych ruchomości). Oznacza to, że przepis art. 198 § 1 k.s.h. może mieć bardzo szerokie zastosowanie.


Odpowiedzialność wspólnika-odbiorcy


Wspólnik, który otrzymał świadczenie wbrew przepisom prawa lub postanowieniom umowy spółki, określany jest w art. 198 § 1 k.s.h. jako odbiorca. Odbiorca ten jest obowiązany do zwrotu uzyskanego świadczenia w tej samej kwocie, w jakiej je uzyskał (a zatem w przypadku bezprawnego otrzymania od spółki np. 10 000 zł będzie zobowiązany do zwrotu tej samej kwoty). Spółka będzie mogła jednak dochodzić także odsetek za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 kodeksu cywilnego. Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Odsetki te należą się - w braku innych ustaleń - w wysokości ustawowej, przy czym powinny być liczone od daty wezwania wspólnika do zwrotu wypłaty otrzymanej wbrew przepisom prawa lub postanowieniom umowy spółki. Wynika to z faktu, że zobowiązanie odbiorcy do zwrotu jest w istocie bezterminowe i opóźnienie w jego spełnieniu biegnie dopiero od wezwania do zapłaty. Podobnie wypowiadał się w tym zakresie Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z 5 listopada 1997 r., sygn. akt I ACa 391/97, stwierdzając, że zobowiązania wynikające z bezpodstawnego wzbogacenia (w tym obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia) są bezterminowe, a wobec tego opóźnienie w ich wykonaniu następuje dopiero wtedy, gdy dłużnik nie spełnia świadczenia niezwłocznie po wezwaniu przez wierzyciela. Od tej chwili dłużnika obciąża obowiązek zapłaty odsetek za opóźnienie.


Obowiązek zwrotu wypłaty otrzymanej wbrew przepisom prawa lub postanowieniom umowy spółki istnieje bez względu na dobrą bądź złą wiarę wspólnika. Liczy się bowiem tylko obiektywne złamanie przepisów lub postanowień umowy spółki. Z tego względu bezskuteczny byłby zarzut dłużnika, że działał on w dobrej wierze - pobierając np. nienależny mu udział w zyskach.

Dalszy ciąg materiału pod wideo


Odpowiedzialność członków organów spółki


Wraz z odbiorcą świadczenia wypłaconego wbrew przepisom prawa lub postanowieniom umowy spółki odpowiedzialność ponoszą także członkowie organów spółki, którzy dopuścili do powstania takiej sytuacji. Chodzi tu o członków zarówno zarządu spółki, jak i rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej, choć w praktyce odpowiedzialność tę przeważnie ponosić będą członkowie zarządu. Członkowie organów spółki, którzy ponoszą odpowiedzialność za taką wypłatę, odpowiadają za jej zwrot spółce solidarnie z odbiorcą (art. 198 § 1 k.s.h.). Odpowiedzialność solidarna oznacza, że odbiorca oraz odpowiedzialny członek organu spółki odpowiadają za całość bezprawnej wypłaty. Uprawnionym do żądania zwrotu jest spółka, która może dochodzić zwrotu wypłaconej kwoty łącznie od wszystkich zobowiązanych w całości lub w części albo od każdego z nich z osobna według swego wyboru (art. 366 § 1 k.c.). Spółka może więc np. dochodzić zwrotu bezprawnie wypłaconej kwoty tylko od odpowiedzialnego członka zarządu, którego majątek daje szansę na uzyskanie zapłaty, a nie występować w ogóle wobec odbiorcy tej wypłaty, którego zła sytuacja materialna nie daje żadnych nadziei na wyegzekwowanie kwoty pobranego świadczenia. Stanowi to istotne ułatwienie dla spółki, gdyż dzięki temu ma ona większe szanse na uzyskanie zwrotu.


Członkowie organów spółki odpowiadają tu na zasadzie winy, na co wskazuje zapis, że chodzi o członków, którzy ponoszą odpowiedzialność za wypłatę dokonaną wbrew przepisom prawa lub postanowieniom umowy spółki. Wina ich może wyrażać się w tym, że wiedząc, iż wypłata jest sprzeczna z prawem lub zapisami umowy spółki, nie przeciwdziałali temu, bądź w tym, iż przy zachowaniu wymaganej staranności mogli dowiedzieć się o bezprawności wypłaty i jej zapobiec, czego jednak nie uczynili. Innymi słowy, nie każdy członek organów spółki będzie automatycznie odpowiadał za bezprawną wypłatę, a tylko ten, który w jakiś sposób się do niej przyczynił. Przyjmuje się, że przyczynienie się do wypłaty może polegać zwłaszcza na niezachowaniu typowych wzorców staranności działania. Członkowie organów spółki będą zwolnieni od omawianej odpowiedzialności w razie stwierdzenia, iż wypłata nie nastąpiła z ich winy (ciężar wykazania ich winy spoczywa - zgodnie z art. 6 k.c. - na spółce żądającej zwrotu wypłaty).


Należy zaznaczyć, że odpowiedzialności członka zarządu na podstawie art. 198 § 1 k.s.h. nie uchyla okoliczność, iż działał on na podstawie uchwały wspólników. Tak też wypowiadał się na gruncie art. 192 kodeksu handlowego, będącego odpowiednikiem obecnego art. 198 k.s.h., Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 14 marca 2001 r., sygn. akt I ACa 51/01, stwierdzając, że odpowiedzialności członka zarządu na omawianej podstawie nie uchyla np. okoliczność, iż została powzięta uchwała o zwrocie dopłat również tym wspólnikom, którzy ich nie wnieśli. Członek zarządu mógłby uniknąć powyższej odpowiedzialności, gdyby zaskarżył taką uchwałę. Skoro tego nie uczynił, ponosi solidarną odpowiedzialność ze wspólnikiem, który otrzymał wypłatę z naruszeniem prawa.


Niezależnie od odpowiedzialności z art. 198 k.s.h. członkowie władz spółki mogą także odpowiadać za wyrządzoną spółce szkodę na podstawie art. 293 § 1 k.s.h., zgodnie z którym członek zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej oraz likwidator odpowiada wobec spółki z o.o. za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami umowy spółki, chyba że nie ponosi winy. W myśl art. 293 § 2 k.s.h. członek zarządu rady nadzorczej, komisji rewizyjnej oraz likwidator powinien przy wykonywaniu swoich obowiązków dołożyć staranności wynikającej z zawodowego charakteru swojej działalności. W przypadku gdy szkodę wyrządziło wspólnie kilka osób, ich odpowiedzialność ma charakter solidarny (art. 294 k.s.h.).


Należy podkreślić, że zasady odpowiedzialności członków organów spółki, wynikające z art. 198 oraz 293 k.s.h., są ukształtowane w odmienny sposób i inne są przesłanki takiej odpowiedzialności. W myśl bowiem art. 198 k.s.h. członkowie władz odpowiadają tylko za zwrot wypłaty dokonanej wbrew przepisom prawa lub postanowieniom umowy spółki, a ich odpowiedzialność nie jest odpowiedzialnością odszkodowawczą, lecz wynikającą z ustawy odpowiedzialnością za dług innej osoby. Natomiast na mocy art. 293 k.s.h. zobowiązani są oni do naprawienia szkody i zakres ich odpowiedzialności jest szerszy, gdyż obejmuje pełną odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną spółce. Ponadto tylko w przypadku art. 293 k.s.h. istnieje domniemanie winy członka władz w wyrządzeniu szkody spółce.


Pomocnicza odpowiedzialność wspólników


Jeżeli zwrotu wypłaty dokonanej bez podstawy prawnej nie uda się uzyskać od jej odbiorcy, jak również od osób odpowiedzialnych za wypłatę (np. członków zarządu), to za ubytek w majątku spółki, który jest wymagany do pełnego pokrycia kapitału zakładowego, odpowiadają wspólnicy proporcjonalnie do swoich udziałów. Kwoty, których nie można ściągnąć od poszczególnych wspólników, rozdziela się między pozostałych wspólników proporcjonalnie do ich udziałów (art. 198 § 2 k.s.h.). Przepis ten przewiduje więc pomocniczą (subsydiarną) odpowiedzialność wspólników za dokonaną bez podstawy prawnej wypłatę na rzecz innego ze wspólników. Wspólnicy ci ponoszą jednak odpowiedzialność tylko za te bezprawne wypłaty powodujące ubytek w majątku spółki, który jest potrzebny do pełnego pokrycia kapitału zakładowego. Ponadto odpowiedzialność wspólników powstaje tylko wtedy, gdy spółce nie uda się doprowadzić do ściągnięcia bezprawnie pobranej wypłaty od jej odbiorcy lub odpowiedzialnego członka organu spółki. Spółka musi zatem najpierw próbować zaspokoić swoje roszczenie z majątku odbiorcy lub odpowiadających za wypłatę członków władz.


Przepis art. 198 § 2 k.s.h. wskazuje na brak uzyskania zwrotu wypłaty jako przesłankę odpowiedzialności wspólników. Pojęcie to jest, zdaniem autora, szersze od pojęcia bezskuteczności egzekucji. Powoduje to, że spółka może wystąpić z roszczeniem przeciwko wspólnikom nie tylko w przypadku bezskuteczności egzekucji z majątku odbiorcy oraz odpowiedzialnych członków organów spółki, ale także wówczas, gdy nie udało jej się uzyskać zwrotu wypłaty z innych powodów lub przeszkód procesowych (np. w razie niemożności ustalenia miejsca pobytu tych osób). Ułatwia to nieco sytuację spółki.


Istotne jest również, że odpowiedzialność wspólników jest niezależna od ich dobrej lub złej wiary lub winy w zaistnieniu wypłaty.


Warto także zaznaczyć, że odpowiedzialność wspólników nie jest odpowiedzialnością solidarną, lecz będzie to odpowiedzialność proporcjonalna do ich udziałów. Gdyby nie udało się uzyskać zaspokojenia od niektórych z tych wspólników, do pokrycia kwoty wypłaty będą zobowiązani pozostali wspólnicy. Uregulowanie to służy umożliwieniu uzyskania przez spółkę zwrotu bezprawnej wypłaty w całości.


Brak możliwości zwolnienia się od odpowiedzialności


Od odpowiedzialności za zwrot bezprawnie pobranej wypłaty osoby odpowiedzialne nie mogą być zwolnione (art. 198 § 3 k.s.h.). Regulację tę należy odnosić do stosunków pomiędzy spółką a wspólnikiem-odbiorcą, odpowiedzialnymi członkami organów spółki bądź pozostałymi wspólnikami. Spółka nie może więc zwolnić swoich dłużników od obowiązku zwrotu. Niedopuszczalne są tu także zapisy umowne zwalniające wspólników lub członków władz spółki od odpowiedzialności za zwrot wypłat uzyskanych wbrew przepisom prawa lub postanowieniom umowy spółki. Podobnie niedopuszczalna byłaby uchwała wspólników zwalniająca zobowiązanych od zwrotu bezprawnej wypłaty. Niedopuszczalna byłaby także ugoda sądowa zwalniająca zobowiązanych od tego zwrotu. Sąd może bowiem uznać ugodę za niedopuszczalną, jeśli byłaby ona sprzeczna z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzała do obejścia prawa - w omawianym przypadku ugoda taka byłaby zaś jednoznacznie sprzeczna z art. 198 § 3 k.s.h.


Przedawnienie roszczeń


Przepis art. 198 § 4 k.s.h. przewiduje szczególne unormowanie dotyczące przedawnienia roszczeń spółki wobec zobowiązanych do zwrotu wypłaty dokonanej wbrew przepisom prawa lub postanowieniom umowy spółki. Zgodnie z tym przepisem roszczenia spółki wobec odbiorcy bezprawnego świadczenia, odpowiedzialnych członków organu spółki lub wspólników przedawniają się z upływem 3 lat, licząc od dnia wypłaty. Nie dotyczy to jednak przypadku, gdy wspólnik otrzymujący bezprawne świadczenie wiedział o bezprawności otrzymanej wypłaty. W takim przypadku należy uznać, że zastosowanie ma ogólny przepis dotyczący przedawnienia, przewidujący 10-letni termin przedawnienia (art. 118 k.c.).

Podstawa prawna:

• ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 z późn.zm.),

• ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 z późn.zm.).

Wspólnik spółki z o.o., który wbrew przepisom prawa lub postanowieniom umowy spółki otrzymał wypłatę, jest obowiązany do jej zwrotu. Członkowie organów spółki, którzy ponoszą odpowiedzialność za taką wypłatę, odpowiadają za jej zwrot spółce solidarnie z powyższym wspólnikiem.

Jeżeli zwrotu wypłaty nie można uzyskać od wspólnika-odbiorcy, jak również od osób odpowiedzialnych za wypłatę, za ubytek w majątku spółki, który jest wymagany do pełnego pokrycia kapitału zakładowego, odpowiadają także pozostali wspólnicy proporcjonalnie do swoich udziałów (kwoty, których nie można ściągnąć od poszczególnych wspólników, rozdziela się między pozostałych wspólników proporcjonalnie do udziałów).

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Rejonowego w Kielcach,

delegowany do orzekania w Sądzie Okręgowym w Kielcach

 

Autopromocja

REKLAMA

Źródło: Prawo Przedsiębiorcy
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie - zapraszamy do subskrybcji naszego newslettera
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

REKLAMA

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Moja firma
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Wakacje składkowe dla małych przedsiębiorców. Nowa wersja projektu ustawy z rocznym limitem wydatków

    Ministerstwo Rozwoju i Technologii opublikowało nową wersję projektu ustawy o tzw. wakacjach składkowych. Obniżono w nim szacunek kosztu rozwiązania dla finansów publicznych w 10 lat do 20,4 mld zł z niemal 25 mld zł.

    Model pracy w firmie: work-life balance czy work-life integration? Pracować by żyć, czy żyć, by pracować?

    Zacierają się granice między życiem prywatnym i zawodowym. Jednak dla większości pracowników życie osobiste jest ważniejsze niż zawodowe. Pracodawcy powinni wsłuchiwać się w potrzeby i oczekiwania swoich pracowników i w zależności od tego wybierać model pracy w firmie.

    Jak handel wykorzystuje nowe technologie

    Technologia to nieodłączna część funkcjonowania nowoczesnej dystrybucji towarów. Pracownicy sektora sprzedaży nie wyobrażają sobie bez niej pracy. Tak wynika z raportu Slack przygotowanego na bazie ankiety wśród dyrektorów i menadżerów z sektora handlowego. 

    Komisja Europejska wydała wstępną pozytywną ocenę pierwszego wniosku z Krajowego Planu Odbudowy

    Mamy dobrą wiadomość: jest formalna zgoda KE ws. akceptacji pierwszego wniosku z Krajowego Planu Odbudowy, jak też warunku związanego z Kartą Praw Podstawowych UE - poinformowała w czwartek minister funduszy i polityki regionalnej Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz.

    REKLAMA

    Ukrainie trzeba pomagać, ale import produktów rolnych do Unii Europejskiej nie może mieć takiej formy jak obecnie

    Po wybuchu wojny doszło do załamania wymiany handlowej Ukrainy. Obecnie głównym kierunkiem ukraińskiej sprzedaży zagranicznej jest Unia Europejska. Otwarcie UE na ukraiński import produktów rolnych nie może mieć takiej formy jak obecnie. Rolnicy polscy i z innych krajów unijnych nie wytrzymają konkurencji.

    Firma źle zarządzająca ryzykiem może pożegnać się z ubezpieczeniem?

    Jedynie 44 proc. firm w Polsce ma sformalizowaną politykę zarządzania ryzykiem. Podejście do zarządzania ryzykiem w biznesie wciąż wymaga jeszcze dużo pracy. Co firmy ubezpieczają najczęściej? 

    Ponad 20 mln zł z tytułu niezapłaconych podatków. Rozbita została zorganizowana grupa przestępcza zajmująca się przestępczością akcyzową

    Zorganizowana grupa przestępcza zajmująca się przestępczością akcyzową została rozbita. Śledczy szacują straty Skarbu Państwa na ponad 20 mln zł.

    Co to jest działalność badawczo-rozwojowa? W teorii i praktyce

    Działalność badawczo-rozwojową definiuje m.in. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce – ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. oraz Podręcznik Frascati. Zgodnie z definicją działalność badawczo-rozwojowa to twórcza praca podejmowana w sposób celowy i systematyczny, mająca na celu zwiększenie zasobów wiedzy oraz tworzenie nowych zastosowań dla istniejącej wiedzy. Działalność B+R zawsze ukierunkowana jest na nowe odkrycia, oparte na oryginalnych koncepcjach lub hipotezach. Nie ma pewności co do ostatecznego wyniku, ale jest ona planowana i budżetowana, a jej celem jest osiągnięcie wyników, które mogłyby być swobodnie przenoszone lub sprzedawane na rynku. Co to oznacza w praktyce? 

    REKLAMA

    Każdy projekt finansowany z UE musi uwzględniać zasady horyzontalne. O jakie zasady chodzi?

    Polityka horyzontalna Unii Europejskiej, która powinna być uwzględniona w każdym projekcie dofinansowanym z Funduszy Europejskich, to równe szanse i niedyskryminacja, równość kobiet i mężczyzn, zrównoważony rozwój oraz zasada „nie czyń poważnych szkód”. Ponadto, beneficjenci są zobligowani do przestrzegania Karty Praw Podstawowych UE oraz spełnienia horyzontalnego warunku podstawowego w zakresie wdrażania postanowień Konwencji o Prawach Osób Niepełnosprawnych.

    Polskie bizneswoman systematycznie przejmują kierowanie firmami z branży hotelarskiej i gastronomicznej

    Już prawie co czwarta firma działająca w branży HoReCa – hotele, restauracje, catering, ma szefową a nie szefa. W firmach mających jednego właściciela ten odsetek jest nawet wyższy i wynosi 48 procent. Biznesy zarządzane przez kobiety z tej branży należą do prowadzonych najlepiej.

    REKLAMA