Jak zabezpieczyć transakcję handlową lub kredyt?

Zawieranie nowych umów handlowych, a często również pozyskiwanie kapitału na finansowanie bieżącej działalności lub inwestycje to codzienne wyzwania, przed którymi stają przedsiębiorstwa - niezależnie od wielkości i przyjętej formy prawnej. Jednak, jak pokazuje praktyka, często dla małych i średnich firm realizacja tych zadań jest zauważalnie trudniejsza niż dla największych podmiotów działających na rynku. Wielkość firmy w racjonalny sposób - z przyczyn kosztowych i logistycznych - ogranicza liczbę banków, które  obsługują dany podmiot, co przekłada się m.in. na ograniczony dostęp do zaawansowanych narzędzi inwestycyjnych. Trudniejsza pozycja małych i średnich spółek  w stosunku do największych podmiotów wynika również z ograniczonych możliwości zabezpieczania transakcji handlowych oraz zaciąganego w banku kredytu w kontekście przyznawanych linii kredytowych pod dany produkt zabezpieczający transakcję handlową i posiadanych zabezpieczeń. Jest to także zależne od branży w której dana firma działa i jej specyfiki rynkowej.

Tymczasem istnieją narzędzia finansowe, które oprócz podstawowego celu, jakim jest inwestowanie nadwyżek finansowych danego podmiotu można traktować jako zabezpieczenie do zawieranych transakcji handlowych. Rozwiązaniem takim są specjalistyczne fundusze inwestycyjne oferowane przez Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych (TFI) i zastosowanie blokady lub zastawu na jednostkach uczestnictwa danego funduszu na poczet zabezpieczenia transakcji handlowej lub kredytu.

Dlaczego fundusz?

Fundusze zarządzane przez TFI należą do najefektywniejszych narzędzi do zarządzania nadwyżkami finansowymi przedsiębiorstwa. Co więcej, wybór właściwego rozwiązania pozwala czerpać zyski nawet wtedy, gdy na giełdach trwa bessa.

W porównaniu do lokat bankowych dla firm, o krótszym lub dłuższym terminie zapadalności, fundusze posiadają kilka zalet niedostępnych dla narzędzi oferowanych przez bank:

•    Oprocentowanie niezależne od wysokości wpłaconej kwoty. Małe i średnie spółki z reguły obracają kwotami znacznie mniejszymi niż duże spółki. Jest to o tyle ważne, że banki często uzależniają oprocentowanie depozytu między innymi od jego wielkości, szczególnie w przypadku lokat negocjowanych. Oprocentowanie z funduszu jest jednakowe, niezależnie od tego, czy firma ulokuje 100 tysięcy czy kilka milionów złotych.

•    Dynamiczne zarządzanie zainwestowanymi środkami . Bardzo często otoczenie biznesowe firmy wymaga nagłego podjęcia zgromadzonych nadwyżek finansowych. Wypłacenie środków z funduszu nie powoduje utraty wypracowanych zysków, co ma miejsce w przypadku przedterminowej likwidacji depozytu bankowego.

•    Stały dostęp do pieniędzy. Przedsiębiorstwo ma możliwość elastycznego obracania zainwestowanymi środkami. Co więcej, wypłacanie kapitału nie wiąże się z dodatkowymi kosztami. Znacząco ułatwia to możliwe bieżące zarządzanie płynnością finansową przedsiębiorstwa.

•    Dywersyfikacja ryzyka inwestycyjnego. Portfel funduszu złożony jest z różnych aktywów, co znacząco podnosi bezpieczeństwo zainwestowanego kapitału.

•    Rozdzielność majątku firmy od majątku TFI. Środki finansowe ulokowane w funduszu są w pełni bezpieczne, ponieważ nie wchodzą w skład masy upadłościowej TFI. Oznacza to, że w przypadku upadłości towarzystwa, posiadacze jednostek uczestnictwa mogą liczyć na całkowity zwrot zainwestowanego kapitału, co nie jest oczywiste w przypadku ogłoszenia bankructwa przez bank.

Jak wykorzystać fundusz w bieżącej działalności firmy?

Nieodzowną aktywnością przedsiębiorstw jest kooperacja z kontrahentami, bardzo często w roli wykonawcy produktu lub usługi. Przystępując do przetargu, oferent często musi wpłacić wadium, czyli określoną sumę pieniędzy, która jest składana w poczet zabezpieczenia dotrzymania warunków danej umowy. Konieczność zabezpieczenia transakcji handlowych powoduje, że banki (w większości przypadków to właśnie w nich deponowane jest wadium) przyjmują takie depozyty na niższych oprocentowaniach w stosunku do lokat negocjowanych.. Powoduje to, że część (czasami całość) posiadanych przez przedsiębiorstwo nadwyżek finansowych jest w rzeczywistości „zamrażana”.

 

Istnieje jednak możliwość zabezpieczenia transakcji w inny, bardziej opłacalny dla przedsiębiorstwa sposób - poprzez zastaw na jednostkach uczestnictwa funduszu inwestycyjnego. W rozwiązaniu tym środki zgromadzone w funduszu zastępują wadium, a jednocześnie cały czas są inwestowane przez zarządzającego, przynosząc firmie dodatkowy przychód finansowy - pomniejszony jedynie o podatek od zysków kapitałowych. Aby firma oferująca swoje towary lub usługi mogła skorzystać z zabezpieczenia transakcji poprzez fundusz inwestycyjny, konieczne jest tylko dodanie przez zamawiającego odpowiedniej klauzuli w dokumencie przetargowym (SIWZ) i umowie która uwzględnia taką formę zabezpieczenia.

Jednostki funduszu inwestycyjnego można również wykorzystać jako przedmiot zabezpieczenia w przypadku, gdy firma stara się o przyznanie kredytu na finansowanie bieżącej działalności, nowe inwestycje, etc. W wielu przypadkach jest bowiem tak, że kwota zabezpieczenia, której żąda bank, przekracza wartość majątku (np. nieruchomości), jakim dysponuje przedsiębiorstwo. Decyzja o akceptacji takiej formy zabezpieczenia kredytu z reguły podejmowana jest indywidualnie przez bank w oparciu o obowiązująca w nim politykę kredytową.  

Jaki fundusz wybrać?

Dla przedsiębiorców najistotniejsze jest bezpieczeństwo inwestowanych środków. Kryterium to spełniają fundusze pieniężne, które charakteryzują się stopami zwrotu porównywalnymi do oprocentowania depozytów bankowych, a jednocześnie minimalnym ryzykiem inwestycyjnym.

Firmy, które dokonują rozliczeń w złotym powinny poszukać funduszu pieniężnego inwestującego w instrumenty dłużne złotówkowe, takie jak papiery komercyjne, obligacje, listy zastawne i certyfikaty depozytowe. Ceny tych instrumentów, a więc i stopa zwrotu z subfunduszu, nie zależą bezpośrednio od sytuacji na giełdzie ani od kursów walut. Warto się także upewnić, że wybrany produkt jest na bieżąco optymalizowany pod kątem rentowności, płynności i ryzyka kredytowego. Przy odpowiedniej realizacji strategii inwestycyjnej i trafnym doborze papierów do portfela (co zależy od konkretnego TFI), fundusz taki może być w bardzo niewielkim stopniu narażony na wahania stóp procentowych, przynosząc stabilne i atrakcyjne wyniki inwestycyjne. Ponadto, niektóre fundusze pieniężne (np. UniWIBID) są skonstruowane tak, aby wartość wpłaconych pieniędzy rosła z dnia na dzień, co jest kluczową kwestią z punktu widzenia zarządzania płynnością finansową przedsiębiorstwa.

Wśród produktów oferowanych przez TFI znajdują się fundusze pieniężne denominowane w różnych walutach - oprócz PLN także w USD czy EUR. Są one szczególnie polecane firmom, które posiadają nadwyżki finansowe w walutach obcych, eksportują swoje produkty, dokonują rozliczeń ze swoim zagranicznym akcjonariuszem, a w określonych przypadkach także dla tych, które otrzymują dotacje, np. z Unii Europejskiej, na rozwój działalności.

Podsumowując, przed ulokowaniem nadwyżek finansowych przedsiębiorstwa w konkretnym funduszu warto sprawdzić parametry, takie jak: polityka inwestycyjna, stopa zwrotu, powtarzalność wyników w różnych horyzontach czasowych, opłaty oraz stabilność zespołu zarządzających - jeśli funduszem od lat niezmiennie zarządza ta sama osoba, znacząco zwiększa to prawdopodobieństwo, że historycznie dobre wyniki będą osiągane także w przyszłości.

Paweł Suwała

Dyrektor Regionalny ds. Klientów Instytucjonalnych Union Investment TFI