Przegląd strategii konkurencyjnych dla małych firm

Strategia konkurencji małego przedsiębiorstwa to nic innego, jak określenie długofalowej koncepcji zachowania tego podmiotu wobec konkurentów. Dotyczy po pierwsze wyboru podstawy konkurowania, po drugie źródeł przewagi konkurencyjnej. Kluczowe decyzje strategiczne powinny obejmować:

• obszar, na jakim ma być prowadzona konkurencja;

• sposób uzyskiwania przewagi konkurencyjnej;

• typ zachowań konkurencyjnych, jakie powinna przyjąć firma.

DEFINICJE

• Definicja ramowa: strategia to plan, w którym są zawarte zadania odnoszące się do funkcjonowania organizacji w przyszłości (odpowiedzialność za wykonanie tych zadań spoczywa na jednostkach szczebla naczelnego kierownictwa).

• Strategia rynkowa to program efektywnego działania przedsiębiorstwa na danym rynku (w odróżnieniu od strategii poszukiwania nowych korzystnych rynków).

• Strategia przedsiębiorstwa to ogólny program rozwoju działalności firmy.

Strategie cząstkowe to decyzje dotyczące specyficznych, wyodrębnionych w przedsiębiorstwie działalności lub odniesione do jakichś szczególnych problemów. Przykładami takich strategii mogą być decyzje o lokalizacji zakładów, w sprawach wysokości cen, sposobu reklamy itd.

Dictionary of Business English, 1989

Dostępne strategie konkurencyjne

Strategie konkurencyjne można podzielić na takie, które prowadzą do wzrostu stopnia dostosowania oferty do potrzeb odbiorców, i na takie, których zadaniem jest zmiana kluczowych czynników sukcesu.

Źródłami przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstwa mogą być:

• koncentracja zasobów firmy na wybranych funkcjonalnych polach jej działalności (dążenie do osiągnięcia funkcjonalnej odmienności);

• właściwe wykorzystanie różnic w zasobach strategicznych (zasoby materialne, np. kapitał, nieruchomości, nabyte technologie, surowce czy sieć dystrybucji; zasoby niematerialne, np. pracownicy, ich kwalifikacje, motywacja i chęć sukcesu, kultura organizacji, marka firmy, wynalazki, innowacyjność czy sprawność organizacji);

• wykorzystanie słabości rywali;

• zmiana kluczowych czynników sukcesu, np.: pozycja na rynku, poziom organizacji firmy, rentowność, udział kosztów w produkcji, zewnętrzny wizerunek przedsiębiorstwa, poziom technologiczny;

• wdrażanie nowych produktów.

Koncepcje konkurencyjnych strategii mają trzy ukryte, niezamierzone efekty, z których warto zdawać sobie sprawę:

• imitacyjne, a nie innowacyjne sposoby podejścia do rynku (firmy często próbują robić lepiej to, co obecnie robią ich konkurenci, nie oferują nowoczesnych technologicznie, innych towarów/usług, koncentrują się tylko na jakości tego, co już robią );

• działania defensywne/reakcyjne (firmy koncentrują się nie na tworzeniu możliwości strategicznych, ale na reakcji na posunięcia konkurencji, chcą przetrwać);

• coraz trudniej firmie zrozumieć rynek masowy i ciągle zmieniające się potrzeby odbiorców (nie nadąża za nimi, jest w stanie zaspokoić coraz mniejszą grupę odbiorców).

Formułowanie strategii konkurencji

W przypadku małych firm o rozwoju i wzroście konkurencyjności decyduje głównie znajomość rynku i potrzeb klientów. Dlatego też największe szanse konkurowania na rynku mają firmy, które są najlepiej zorientowane na klienta, zaspokajają jego potrzeby oraz wybierają taką niszę rynkową, która nie jest atrakcyjna dla silniejszych graczy.

Podstawowym warunkiem sformułowania strategii jest zrozumienie relacji między: zasobami, zdolnościami, przewagą konkurencyjną a jej opłacalnością (czy stać mnie na zastosowanie danej strategii, czy mi się to opłaca - finansowo, rynkowo, organizacyjnie, etc.). Trzeba dobrze pojąć także mechanizmy, za których pomocą można przez dłuższy czas utrzymać zdobytą przewagę. A to zwykle jest możliwe dzięki maksymalnemu wykorzystaniu unikalnych cech przedsiębiorstwa (każda firma takie ma - produkt, technologia, kompetencje ludzi etc.).

Ponieważ małe firmy nie są w stanie kształtować (zmieniać) otoczenia, w którym funkcjonują, muszą dostosowywać się do narzuconych przez nie warunków i wymagań. Stąd powinny koncentrować się na ciągłym ich poznawaniu i zgłębianiu.

Budowanie strategii konkurencji w małych przedsiębiorstwach, ze względu na ich specyfikę, powinno koncentrować się przede wszystkim na minimalizacji kosztów i stałym podnoszeniu jakości produktów/usług.

Strategia specjalizacji: koncentracja na jednej dziedzinie

Przedsiębiorstwo, które zamierza realizować strategię specjalizacji, angażuje się w jedną, wybraną dziedzinę działalności i na niej koncentruje cały potencjał. Skupia się na tym, aby zaspokajać popyt określonej grupy nabywców, na określonym wycinku asortymentu, wyrobu lub na danym rynku geograficznym. W teorii występują trzy rodzaje specjalizacji: rynkowa, produkcyjna i geograficzna. Te specjalizacje dzielą się dalej na różne typy.

Małe firmy najczęściej stosują strategię niszy rynkowej. Nisza rynkowa to wąsko określona grupa klientów, którzy szukają ściśle określonych korzyści. Tacy klienci są w stanie zapłacić wyższą cenę za produkt najlepiej zaspokajający ich potrzeby.

Strategia specjalizacji i wchodzenia w nisze

Korzyści

• uniknięcie bezpośredniej konfrontacji z konkurencją;

możliwość skoncentrowania wysiłków i ograniczonych zasobów na wybranych obszarach działania;

• zapewnienie przewagi konkurencyjnej z wykorzystaniem ograniczonych środków finansowych;

• możliwość konkurowania przy niewielkich zasobach;

• możliwość wykorzystania i rozwijania umiejętności fachowych właściciela (personelu);

• niewzbudzanie agresywnych reakcji silniejszych konkurentów.

Zagrożenia

• duża wrażliwość na niesprzyjające okoliczności;

• konieczność szczegółowych badań marketingowych i dokładnego rozpoznania rynku;

• brak barier wejścia - w tym także dla konkurentów;

• możliwość wyboru mało atrakcyjnego segmentu;

• możliwość pojawienia się konkurencji na jeszcze węższym podsegmencie i poziomie większej specjalizacji.

Strategia dywersyfikacji: stosowanie działań zasadniczo różnych od dotychczasowych

Może być realizowana na kilka sposobów:

• firma wychodzi poza dotychczasowy rynek (dywersyfikacja terytorialna)

• buduje przewagę konkurencyjną wspartą na integracji wstecz, zastępując dotąd niezależnych dostawców i zapewniając sobie pewność zaopatrzenia, albo na integracji w przód - czyli przejmuje rolę odbiorców i dystrybutorów, (dywersyfikacja pionowa, albo wertykalna);

• wchodzi w nowe obszary działania, kompetencji - zwykle komplementarne lub zapewniające efekt synergii (dywersyfikacja pozioma).

Tej strategii fachowcy raczej nie polecają małym firmom, choć ma istotne dla nich zalety (patrz ramka).

 

Strategia dywersyfikacji

Korzyści

• ogranicza ryzyko działania (kompensowanie ryzyka);

• powoduje uniezależnienie się od jednego rynku, jednej grupy odbiorców;

• umożliwia utrzymanie przedsiębiorstwa w fazie pionierskiego entuzjazmu i zaangażowania;

• stwarza innym małym początkującym firmom szanse na znalezienie swojego miejsca na rynku;

• umożliwia kompleksową obsługi klientów.

Zagrożenia

• wejście w obszary własnej niekompetencji;

• narażenie się na atak obojętnego dotąd otoczenia;

• rozproszenie ograniczonych zasobów finansowych;

• utrata wyrazistej tożsamości firmy.

Strategia konfrontacji: działania zmierzające do bezpośredniej konkurencji

Jeśli firma wybiera tę strategię, decyduje się na prowadzenie takich działań z zakresu obsługi rynku, które zmierzają do bezpośredniej konkurencji z dostawcami identycznych lub podobnych produktów.

W przypadku małych firm zaletami stosowania strategii konfrontacji są:

• mobilizacja kadr kierowniczych i pracowników;

• sprzyjanie działaniom nowatorskim i odważnym;

• dynamizowanie rozwoju przedsiębiorstwa;

• weryfikacja rzeczywistej wartości rynkowej firmy.

Zagrożenia są niemałe:

• doprowadzenie do wyniszczenia przedsiębiorstwa bez pewności wygranej;

• możliwość zrażenia potencjalnych partnerów (ewentualność ataku);

• konieczność posiadania dużych zasobów, zwłaszcza finansowych.

Strategia współpracy: współdziałanie, nie konfrontacja

Strategia kooperacji wiąże się z rezygnacją z postaw konfrontacyjnych na korzyść podejmowania współdziałania. Małe firmy dość często podejmują się tworzenia sieci powiązań o charakterze osobistym (socjalnych lub komunikacyjnych), które opierają na przyjaciołach, członkach rodziny itd. Nieformalne powiązania pomagają w pozyskiwaniu informacji oraz służą wzajemnemu wspieraniu się. Wraz ze wzrostem firmy owe sieci powiązań stają się coraz bardziej formalne. Z reguły sprzyjają wzrostowi firmy, a ich użyteczność, wielkość i różnorodność zależą głównie od osobistych predyspozycji właściciela, a także od szczęścia i przypadku.

Strategia unikania: unikanie bezpośredniej konfrontacji z konkurentami

Strategia ta sprowadza się do uchylania się od bezpośredniej konfrontacji z konkurentami oraz do poszukiwania warunków bezpiecznej egzystencji obok nich.

Do jej zalet w przypadku małych firm należą:

• ograniczenie wydatków na walkę konkurencyjną;

• zmniejszenie ryzyka działania;

• mniejszy poziom stresu wśród kierownictwa i załogi.

Zagrożenia to:

• wywoływanie postaw pasywnych wśród załogi;

• hamowanie wewnętrznej przedsiębiorczości i dynamizmu;

• lokowanie się w coraz mniej atrakcyjnych segmentach rynku.

Strategia przywództwa kosztowego: minimalizacja kosztów

Strategie przywództwa kosztowego opierają się na założeniu, że najlepszą pozycję konkurencyjną uzyskują te firmy, które mają najniższe koszty. Oznacza to minimalizację poziomu kosztów w całym procesie. Osiągnięcie takiej pozycji wymaga agresywnego inwestowania, ścisłej kontroli kosztów oraz unikania klientów o marginalnym znaczeniu dla firmy. Strategia ta jest częściej wybierana przez większe przedsiębiorstwa.

Jej zaletami dla małych firm są:

• stwarzanie silnej podstawy konkurencyjności;

• zniechęcanie konkurentów do działań konfrontacyjnych;

• duże marże rynku zapewniające duże możliwości rozwoju;,

• prowadzenie do umasowienia produkcji.

A ryzyko?

• zagrożenia wynikające z bezpośredniej walki cenowej;

• niebezpieczeństwo pojawienia się produktów substytucyjnych;

• trudności z wycofaniem się;

• ponoszenie znacznych obciążeń finansowych na wyposażenie, reklamę, postęp techniczny;

• pogoń za maksymalizacją, która osłabia zdolność adaptacyjną firmy;

• niemożność zastosowania tej strategii we wszystkich sektorach (tj. tych, w których koszty mają drugorzędne znaczenie, np. dóbr luksusowych).

Strategia wyróżniania: stworzenie unikatu

Ta strategia, zwana też strategią dyferencjacji, polega na zróżnicowaniu wyrobu lub usługi, czyli stworzeniu czegoś, co jest uznawane za unikatowe. Opiera się na znajomości motywów zakupu, cech użytkowych produktu, a także wizerunku, czyli na dostosowaniu się do oczekiwań i wymagań klientów.

Unika się konfrontacji kosztowej i cenowej, natomiast kładzie się nacisk na unikalną ofertę. Zróżnicowanie może dotyczyć: samego produktu, sposobu świadczenia usług towarzyszących, sposobu obsługi nabywców oraz sprawności sieci dystrybucji.

Strategia wyróżniania występuje w kilku odmianach: strategia bycia pierwszym; zawłaszczania atrybutów; przywództwa; specjalizacji na rynku; preferencji klientów; wykorzystania technologii; najnowszych osiągnięć; popularności; wykorzystania tradycji.

Wśród jej zalet można wymienić:

• nadawanie przedsiębiorstwu wyraźnych rysów identyfikacji;

• unikanie wyniszczającej bezpośredniej konfrontacji;

• podnoszenie wartości firmy w oczach klientów i partnerów rynkowych;

• możliwość doskonalenia jakości i podnoszenia cen;

• możliwość zindywidualizowanej i luksusowej oferty.

Ryzyko z kolei wiąże się z:

• wymogiem wysokiej skuteczności działań marketingowych;

• trudnościami w zbudowaniu strategii opartej na unikalności kilku elementów naraz;

• koniecznością zapewnienia wysokiej jakości produktów;

• koniecznością podejmowania stałych działań innowacyjnych;

• mniejszym zapotrzebowaniem nabywców na to, co stanowi przedmiot różnicowania.

Popularne typy

Małe firmy najczęściej wybierają dwie strategie: ofert luksusu oraz wysokiej jakości. Swoje strategie budują na zasadzie odkrywania słabych stron konkurentów i takiej adaptacji działalności, aby zapełnić powstałe luki.

Strategia jest podejściem zmierzającym do najbardziej korzystnego wyróżnienia się przedsiębiorstwa na tle swych konkurentów; podejście to polega na zjednoczeniu wszystkich mocnych stron przedsiębiorstwa, tak aby w możliwie największym stopniu spełnić oczekiwania odbiorcy.

K. Ohmae, 1982

oprac. Hunny

na podst.: M. Smolarek, „Strategie konkurencyjne małych przedsiębiorstw”