Freelancer a prawa autorskie osobiste i majątkowe

• Współpraca z freelancerami
• Prawa autorskie w pracy zdalnej
• Licencja w pracy zdalnej i jej znaczenie dla przedsiębiorcy 
• Do jakich prac można udzielać licencji?
• Czym różni się przeniesienie praw autorskich od licencji?
• Konsekwencje przekazania autorskich praw majątkowych

Współpraca z freelancerami

W dzisiejszym dynamicznie rozwijającym się świecie, współpraca z freelancerami staje się kluczowym elementem strategii wielu firm. Choć korzystanie z usług niezależnych specjalistów niesie ze sobą liczne korzyści, to kluczowe jest zrozumienie, jak skutecznie regulować kwestie prawne dotyczące twórczości freelancerów, aby maksymalnie wykorzystać potencjał ich pracy i uniknąć przyszłych problemów.

Prawa autorskie w pracy zdalnej

Prawa autorskie chronią autora w kwestiach udostępniania, eksploatacji oraz czerpania korzyści majątkowych z jego utworu. Dzielą się one na osobiste i majątkowe. Prawa autorskie osobiste gwarantują autorowi prawo do oznaczenia swojego autorstwa oraz decydowania o pierwszym udostępnieniu dzieła. Chronią integralność formy oraz treści utworu i są niezbywalne – autor nie może ich przekazać ani nikt nie może ich odebrać. Natomiast prawa autorskie majątkowe uprawniają autora do osiągania zysków z utworu, na przykład poprzez sprzedaż, powielanie lub udostępnienie, również na zasadach licencji. Ten rodzaj praw można przenieść na inny podmiot, najczęściej zleceniodawcę, co pozwala freelancerowi na obniżenie podatku dochodowego. 

Przed rozpoczęciem współpracy z freelancerem warto przygotować protokół przekazania praw autorskich, który zapewni zleceniodawcy wyłączność na kopiowanie, przetwarzanie oraz czerpanie korzyści majątkowych z wykonanego utworu. – Niezależni specjaliści zazwyczaj pozostawiają przygotowanie treści protokołu przekazania praw autorskich swoim klientom. Natomiast w przypadku korzystania z zewnętrznego portalu dedykowanego freelancerom i zleceniodawcom przekazanie praw autorskich jest możliwe za ich pośrednictwem – wyjaśnia Żaneta Siwik, Product Marketing Lead w Useme, platformie do rozliczeń na linii klient-freelancer. – W kontekście praw autorskich warto pamiętać, że zleceniobiorcy nie mogą przenieść praw autorskich na tłumaczenia, takie jak proste informacje prasowe, dokumenty urzędowe, akty normatywne i ich projekty, materiały, znaki, symbole, ani tłumaczenia ustne. Ponadto, przeniesienie praw autorskich nie obejmuje również przeprowadzania szkoleń, webinarów, ani wynajmu powierzchni reklamowej w mediach społecznościowych – dodaje ekspertka. 

Licencja w pracy zdalnej i jej znaczenie dla przedsiębiorcy 

Licencja w prawie własności intelektualnej to zezwolenie udzielane przez twórcę na korzystanie z jego dobra niematerialnego. Istnieją różne rodzaje licencji, które regulują zasady korzystania z dzieła i określają, które prawa twórca zachowuje dla siebie. Zasady ich udzielania są określone w artykule 64 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zgodnie z nim, twórca może upoważnić do korzystania z utworu na polach eksploatacji wymienionych w umowie licencyjnej. Prawo nie wymaga szczególnej formy takiej umowy – może być zawarta pisemnie lub ustnie. Aby jednak była ważna, musi zawierać następujące elementy:

• identyfikację stron umowy,
• precyzyjne oświadczenie dotyczące dzieła,
• zakres, miejsce i czas korzystania z dzieła,
• pola eksploatacji,
• sposób wykorzystania, jeśli jest już znany,
• wysokość wynagrodzenia,
• rodzaj licencji, jakiej chce udzielić autor.

Do jakich prac można udzielać licencji?

• IT - W IT licencje udzielane są przede wszystkim na korzystanie z różnego rodzaju programów, bądź aplikacji komputerowych. Najczęściej spotykane są licencje niewyłączne, ponieważ pozwalają wielu użytkownikom na jednoczesne korzystanie z utworu. Z kolei, licencje wyłączne, które zezwalają na sublicencję, są rzadziej spotykane, ale mogą być stosowane w dużych projektach tworzonych na zamówienie.
• Grafika i projektowanie - W grafice i projektowaniu przedmiotem umowy jest najczęściej wykonanie unikalnego dzieła, które wpasowuje się w identyfikację wizualną firmy klienta. W przypadku takich prac jak m.in. modele 3D czy templates, licencje są korzystne, ponieważ pozwalają twórcy na dalszą sprzedaż projektów na platformach oferujących źródła dla grafików.
• Fotografia - Fotografowie często przygotowują swoje prace z myślą o konkretnym przeznaczeniu oraz medium. Przekazanie praw autorskich może prowadzić do utraty kontroli nad tym, jak praca zostanie wykorzystana. Licencje są korzystne, ponieważ jasno określają pole eksploatacji, dając twórcy większą kontrolę nad kontekstem, w jakim zdjęcia będą używane.

Czym różni się przeniesienie praw autorskich od licencji?

Przeniesienie praw autorskich i udzielenie licencji dają przedsiębiorcy możliwość czerpania korzyści majątkowych z dzieła stworzonego przez freelancera, jednak różnią się pod względem wymogów formalnych, ograniczeń czasowych oraz praw do korzystania z utworu.

Przy przeniesieniu praw autorskich za pomocą protokołu, wykonawca całkowicie zrzeka się wszelkich roszczeń majątkowych związanych z danym dziełem na rzecz zleceniodawcy. Oznacza to, że nie ma już możliwości dalszej sprzedaży ani innego wykorzystania tego samego dzieła. Przeniesienie praw autorskich jest trwałe i nieograniczone czasowo – prawa te nie wracają do freelancera po upływie określonego terminu. Wymaga to podpisania protokołu, który należy przechowywać w formie papierowej przez 5 lat.

W przypadku licencji freelancer umożliwia zleceniodawcy korzystanie z dzieła, ale sam zachowuje prawo do dalszego wykorzystywania utworu, np. poprzez jego modyfikację i sprzedaż innym podmiotom. Licencja jest udzielana na określony czas, np. 15 lat. Po jej wygaśnięciu freelancer odzyskuje pełne prawa do dysponowania dziełem. Warto zauważyć, że udzielenie licencji nie wymaga podpisywania dodatkowych dokumentów.

Konsekwencje przekazania autorskich praw majątkowych

Przekazanie praw majątkowych wiąże się z możliwością uzyskania wyższego kosztu uzyskania przychodu (KUP), który dla osób fizycznych określono na poziomie 20 proc. wartości utworu, a w przypadku przekazania praw autorskich, rośnie do 50 proc.. Oznacza to, że przy przekazaniu praw autorskich, połowa wynagrodzenia jest zwolniona z podatku dochodowego.

Przeniesienie majątkowych praw autorskich i uzyskanie 50 proc. kosztów uzyskania przychodu jest możliwe w przypadku prac twórczych o unikalnym charakterze, takich jak:

• Działalność twórcza w zakresie literatury, dziennikarstwa, sztuk plastycznych, architektury, muzyki, fotografiki, twórczości audiowizualnej, programów komputerowych, choreografii, lutnictwa artystycznego oraz sztuki ludowej,
• Działalność badawczo-rozwojowa oraz naukowo-dydaktyczna,
• Działalność artystyczna w dziedzinie sztuki aktorskiej, estradowej, reżyserii teatralnej, sztuki tanecznej i cyrkowej oraz dyrygentury, wokalistyki, instrumentalistyki, kostiumografii i scenografii,
• Działalność w dziedzinie produkcji audiowizualnej, reżyserów, scenarzystów, operatorów obrazu i dźwięku, montażystów oraz kaskaderów,
• Działalność publicystyczna.

Ograniczenia dotyczą natomiast copywriterów, autorów tekstów SEO i tłumaczy specjalizujących się w tekstach prawnych, którzy nie mogą skorzystać z wyższego kosztu uzyskania przychodu, nawet jeśli przekażą prawa majątkowe do utworu.

– Współpraca z freelancerem i zarządzanie prawami autorskimi to istotny aspekt działalności przedsiębiorców. Zrozumienie różnic między autorskimi prawami osobistymi i majątkowymi, a także umiejętność efektywnego wykorzystania umów przeniesienia praw autorskich oraz licencyjnych, pozwala na legalne i efektywne korzystanie z twórczości freelancerów. Przedsiębiorcy powinni dążyć do klarownego określenia warunków współpracy i zasad przeniesienia praw autorskich, co może przynieść korzyści zarówno finansowe, jak i operacyjne – podsumowuje  Żaneta Siwik.

Źródło: Useme