Pracownik na pół etatu. Jakie obowiązki ma pracodawca

• Umowa o pracę na niepełny etat
• Limit godzin ponad wymiar czasu pracy
• O czym informować pracownika niepełnoetatowego
• Jak informować o normie czasu pracy
• Urlop dla zatrudnionego nie niepełny etat
• Przerwy w pracy dla niepełnoetatowca
• Potrącenia z wynagrodzenia
• Zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej
• Zwolnienie od pracy na opiekę nad dzieckiem
• Zakaz dyskryminacji pracowników niepełnoetatowych

Zatrudnianie pracowników w niepełnym wymiarze czasu pracy stwarza wiele problemów służbom kadrowym w firmach, dlatego warto zwrócić uwagę na kilka kluczowych spraw, które najczęściej nastręczają trudności. Są to zagadnienia związane m.in. z zawarciem umowy o pracę, a także potwierdzeniem warunków zatrudnienia. 

Umowa o pracę na niepełny etat

Umowa o pracę z pracownikiem zatrudnionym w niepełnym wymiarze czasu pracy powinna określać strony umowy, adres siedziby pracodawcy (w przypadku pracodawcy będącego osobą fizyczną nieposiadającego siedziby – adres zamieszkania), a także rodzaj umowy (na okres próbny, na czas określony albo na czas nieokreślony), datę jej zawarcia oraz warunki pracy i płacy pracownika. 

Warunki pracy i płacy pracownika określone w umowie powinny obejmować w szczególności (art. 29 § 1 K.p.):

• rodzaj pracy;
• miejsce lub miejsca wykonywania pracy;
• wynagrodzenie za pracę odpowiadające rodzajowi pracy, ze wskazaniem składników wynagrodzenia;
• wymiar czasu pracy;
• dzień rozpoczęcia pracy.

Zawarcie z pracownikiem umowy o pracę przewidującej zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy nie może powodować ustalenia jego warunków pracy i płacy w sposób mniej korzystny w stosunku do pracowników wykonujących taką samą lub podobną pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, z uwzględnieniem jednak proporcjonalności wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń związanych z pracą, do wymiaru czasu pracy pracownika. Przy ustalaniu wynagrodzenia należy wobec tego uwzględnić proporcjonalność wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń do wymiaru czasu pracy pracownika zgodnie z art. 29² K.p. 

Limit godzin ponad wymiar czasu pracy

Umowa o pracę powinna ponadto określać dopuszczalną liczbę godzin pracy ponad ustalony w umowie wymiar czasu pracy, którego przekroczenie uprawnia pracownika do dodatku do wynagrodzenia jak za pracę w godzinach nadliczbowych (art. 151 § 5 K.p.). 

Kluczową sprawą jest wskazanie w umowie limitu godzin, których przekroczenie uprawnia niepełnoetatowca poza normalnym wynagrodzeniem również do dodatku do wynagrodzenia jak za pracę w godzinach nadliczbowych. Kodeks pracy nie ustanawia metody ustalenia limitu. W umowie o pracę można określić np. limit dobowy, tygodniowy czy średniotygodniowy w okresie rozliczeniowym. Nie ma też przeszkód, aby wskazać limit miesięczny, np. 10 godzin w miesiącu. 

W praktyce sposób jego określenia powinien zależeć od systemu i rozkładu czasu pracy obowiązującego pracownika. Jeśli pracownik pracuje tylko w niektórych dniach tygodnia (jak w naszym przykładzie na 1/2 etatu), wydaje się, że lepiej określić limit tygodniowy (lub średniotygodniowy), np. praca powyżej 30 godzin na tydzień (albo przeciętnie na tydzień w okresie rozliczeniowym) uprawnia pracownika do dodatku określonego w art. 151¹ § 1 K.p. Jeśliby pracownik ten wykonywał pracę we wtorek i czwartek po 6 godzin, wówczas przepracowałby 32 godziny i przekroczył tygodniowy limit o 2 godziny. 

Gdy niepełnoetatowiec pracuje stałą, określoną liczbę godzin w każdym dniu, np. 5 godzin dziennie od poniedziałku do piątku, to jego limit godzin ponadwymiarowych można określić dobowo – np. praca powyżej 7. godziny w danym dniu uprawnia do dodatku, o którym mowa w art. 151¹ § 1 K.p. 

Warto zwrócić uwagę, że w literaturze prezentowane są dwa stanowiska w kwestii braku ustalenia w umowie o pracę dopuszczalnego limitu pracy ponadwymiarowej niepełnoetatowca. Według pierwszego z nichbrak określenia limitu powoduje konieczność wypłacania pracownikowi normalnego wynagrodzenia wraz z dodatkiem do wynagrodzenia jak za pracę w godzinach nadliczbowych przy każdym przekroczeniu określonego w umowie wymiaru czasu pracy. Zwolennicy drugiego poglądu uważają, że podstawą wypłaty dodatku są ustalenia umowne, a skoro strony tego nie ustaliły, dodatek się nie należy. Za przyjęciem pierwszego poglądu przemawia to, że uchylanie się pracodawcy od określenia takiego limitu może zostać w pewnych sytuacjach uznane za wykroczenie przeciwko prawom pracownika (art. 281 pkt 5 K.p.). 

O czym informować pracownika niepełnoetatowego

Każdemu pracownikowi – w tym i pracownikowi niepełnoetatowemu – należy (art. 29 § 3 K.p.) w ciągu 7 dni od dnia dopuszczenia do pracy przekazać informacje co najmniej o:

• obowiązującej pracownika dobowej i tygodniowej normie czasu pracy, 
• obowiązującym pracownika dobowym i tygodniowym wymiarze czasu pracy, 
• przysługujących pracownikowi przerwach w pracy, 
• przysługującym pracownikowi dobowym i tygodniowym odpoczynku, 
• zasadach dotyczących pracy w godzinach nadliczbowych i rekompensaty za nią, 
• w przypadku pracy zmianowej – zasadach dotyczących przechodzenia ze zmiany na zmianę, 
• w przypadku kilku miejsc wykonywania pracy – zasadach dotyczących przemieszczania się między miejscami wykonywania pracy, 
• innych niż uzgodnione w umowie o pracę przysługujących pracownikowi składnikach wynagrodzenia oraz świadczeniach pieniężnych lub rzeczowych, 
• wymiarze przysługującego pracownikowi płatnego urlopu, w szczególności urlopu wypoczynkowego lub, jeżeli nie jest możliwe jego określenie w dacie przekazywania pracownikowi tej informacji, o zasadach jego ustalania i przyznawania, 
• obowiązujących zasadach rozwiązania stosunku pracy, w tym o wymogach formalnych, długości okresów wypowiedzenia oraz terminie odwołania się do sądu pracy lub, jeżeli nie jest możliwe określenie długości okresów wypowiedzenia w dacie przekazywania pracownikowi tej informacji, sposobie ustalania takich okresów wypowiedzenia, 
• prawie pracownika do szkoleń, jeżeli pracodawca je zapewnia, w szczególności o ogólnych zasadach polityki szkoleniowej pracodawcy, 
• układzie zbiorowym pracy lub innym porozumieniu zbiorowym, którym pracownik jest objęty, a w przypadku zawarcia porozumienia zbiorowego poza zakładem pracy przez wspólne organy lub instytucje – nazwie takich organów lub instytucji, 
• w przypadku gdy pracodawca nie ustalił regulaminu pracy – terminie, miejscu, czasie i częstotliwości wypłacania wynagrodzenia za pracę, porze nocnej oraz przyjętym u danego pracodawcy sposobie potwierdzania przez pracowników przybycia i obecności w pracy oraz usprawiedliwiania nieobecności w pracy.

Jak informować o normie czasu pracy

Sporządzając informację, należy pamiętać, że Kodeks pracy przewiduje 8-godzinną normę dobową i 40-godzinną normę średniotygodniową (art. 129 § 1 K.p.). Normy te dotyczą wszystkich pracowników niezależnie od obowiązujących ich wymiarów czy systemów czasu pracy. A zatem również niepełnoetatowca należy poinformować o 8-godzinnej normie dobowej i przeciętnie 40-godzinnej normie tygodniowej. 

Wyjątkiem będzie poinformowanie pracownika niepełnosprawnego (stopień umiarkowany i znaczny) zatrudnionego na część etatu o obowiązującej go 7-godzinnej normie dobowej i 35-godzinnej normie tygodniowej. Ustawodawca nie przewidział konieczności informowania pracownika o jego dobowym lub średniotygodniowym wymiarze czasu pracy (np. pracownika zatrudnionego na 5/8 etatu, że będzie świadczył pracę 5 godzin na dobę i średnio 25 godzin w tygodniu). Przygotowując informację dla niepełnoetatowca, należy wyliczyć wymiar przysługującego mu urlopu wypoczynkowego również po przeliczeniu na godziny i dni wynikające z wymiaru zatrudnienia. 

Urlop dla zatrudnionego nie niepełny etat

Wymiar urlopu dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika. Za podstawę bierze się wymiar urlopu wynoszący:

• 20 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat; 
• 26 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat.

Niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia (art. 154 K.p.).

Przerwy w pracy dla niepełnoetatowca

Zatrudniając niepełnoetatowców warto też pamiętać, że pracującym krócej niż 6 godzin dziennie nie przysługuje prawo do 15-minutowej przerwy (art. 134 K.p.), a pracownicom karmiącym dziecko piersią przysługuje wtedy tylko jedna półgodzinna przerwa na karmienie wliczana do czasu pracy. Jeśli pracownica pracuje przez czas krótszy niż 4 godziny dziennie – przerwa na karmienie w ogóle nie przysługuje (art. 187 K.p.).

Potrącenia z wynagrodzenia

Czasami zdarza się, że z wynagrodzenia niepełnoetatowca należy dokonywać potrąceń. Zgodnie z art. 87¹ § 2 K.p. kwoty wolne od potrąceń ulegają proporcjonalnemu zmniejszeniu do wymiaru czasu pracy.

Zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej

Pracownikowi przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy, w wymiarze 2 dni albo 16 godzin, z powodu działania siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeżeli jest niezbędna natychmiastowa obecność pracownika.

Zwolnienie od pracy udzielane w wymiarze godzinowym, dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika. Niepełną godzinę zwolnienia od pracy zaokrągla się w górę do pełnej godziny (art. 148¹ K.p.). 

Zwolnienie od pracy na opiekę nad dzieckiem

Pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze 16 godzin albo 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. 

Zwolnienie od pracy, o którym mowa powyżej, udzielane w wymiarze godzinowym, dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika. Niepełną godzinę zwolnienia od pracy zaokrągla się w górę do pełnej godziny (art. 188 K.p.). 

Zakaz dyskryminacji pracowników niepełnoetatowych

Zatrudniając pracownika w niepełnym wymiarze czasu pracy należy pamiętać, że przepisy Kodeksu pracy zabraniają jakiejkolwiek dyskryminacji w zatrudnieniu ze względu na zatrudnienie w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy (art. 11³ K.p.). 

Kodeks nakazuje ponadto, by pracownicy byli równo traktowani w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, w szczególności bez względu na zatrudnienie w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy (art. 18^3a § 1).