Kto i kiedy ma obowiązek zapłacić VAT, a kiedy podatek od czynności cywilnoprawnych

Podatnikami VAT są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.

Podatnik VAT czynny

Działalność gospodarcza dla celów VAT obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy. Obejmuje ona również czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.

Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlega między innymi odpłatna dostawa towarów, czyli sprzedaż przez podatnika VAT czynnego dokonywana na rzecz innego przedsiębiorcy lub osoby prywatnej.

Opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych podlega z kolei taka czynność, która w żaden sposób nie jest objęta zakresem przedmiotowym ustawy o VAT (ani jako zwolniona, ani jako opodatkowana) z punktu widzenia którejkolwiek ze stron tej czynności.

Wyłączenie z podatku

Przepisy ustawy o VAT mają wpływ na opodatkowanie podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Temu ostatniemu podatkowi podlegają transakcje dokonywane w obrocie nieprofesjonalnym pomiędzy osobami prywatnymi, np. umowa sprzedaży samochodu przez osoby niebędące przedsiębiorcami. Nie podlegają podatkowi czynności cywilnoprawne, jeżeli przynajmniej jedna ze stron z tytułu dokonania tej czynności jest:

• opodatkowana podatkiem od towarów i usług,

• zwolniona z podatku od towarów i usług, z wyjątkiem:

• umów sprzedaży i zamiany, których przedmiotem jest nieruchomość lub jej część, albo prawo użytkowania wieczystego, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub prawo do miejsca postojowego w garażu wielostanowiskowym lub udział w tych prawach,

• umowy spółki i jej zmiany,

• umowy sprzedaży udziałów i akcji w spółkach handlowych.

Oznacza to, że wyłączenie z podatku od czynności cywilnoprawnych będzie miało zastosowanie do sytuacji, w których stroną czynności będzie podatnik zwolniony podmiotowo z VAT, jak również gdy czynność będzie zwolniona przedmiotowo z VAT.

Jednak wyjątkiem niepodlegającym wyłączeniu z opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych są umowy sprzedaży, m.in. prawa użytkowania wieczystego.

Oznacza to, że jeśli strona będzie miała prawo do zwolnienia w podatku od towarów i usług tak do dostawy budynku, jak i do zbycia prawa wieczystego użytkowania gruntu, na którym znajduje się budynek, to czynność cywilnoprawna umowa sprzedaży nieruchomości będzie podlegała podatkowi od czynności cywilnoprawnych. Stawka podatku dla tego typu transakcji wynosi 2 proc., a podstawę opodatkowania stanowi wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego.

Sprzedaż przez rolnika

Innym przypadkiem, w którym sprzedaż będzie opodatkowana podatkiem od czynności cywilnoprawnych, a nie VAT, jest transakcja dokonywana pomiędzy rolnikami ryczałtowymi, która nie mieści się w zakresie pojęcia własnej działalności rolniczej. Rolnikiem ryczałtowym jest rolnik dokonujący dostawy produktów rolnych pochodzących z własnej działalności rolniczej lub świadczący usługi rolnicze, korzystający ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT (z wyjątkiem rolnika obowiązanego na podstawie odrębnych przepisów do prowadzenia ksiąg rachunkowych).

W powołanym przepisie przyznano rolnikowi ryczałtowemu zwolnienie z podatku od towarów i usług dla dostaw produktów rolnych pochodzących z własnej działalności rolniczej oraz świadczenia przez niego usług rolniczych.

Rolnik ryczałtowy z tytułu zbycia maszyny rolniczej nie jest zobowiązany do naliczenia i odprowadzenia VAT od zawartej transakcji dostawy, z wyjątkiem gdy zobowiązany byłby do prowadzenia ksiąg rachunkowych na podstawie odrębnych przepisów. Wówczas traci prawo do statusu rolnika ryczałtowego i zobowiązany jest do zarejestrowania się w podatku od towarów i usług na zasadach ogólnych. Rolnik ryczałtowy z tytułu zbycia maszyny rolniczej nie staje się podatnikiem podatku od towarów i usług. Nie jest też z tego tytułu zwolniony z VAT. Z kolei nabywca maszyny rolniczej - rolnik ryczałtowy lub inna osoba prywatna - z tytułu zawartej transakcji nie ma obowiązku podatkowego. Nabycie maszyny rolniczej nie powoduje również zwolnienia z opodatkowania VAT, gdyż dotyczy nabycia na podstawie transakcji zawartej w Polsce między podmiotami krajowymi, potwierdzonej umową kupna sprzedaży. Oznacza to, że dokonując czynności nabycia maszyny rolniczej podatnik nie jest opodatkowany podatkiem od towarów i usług ani z niego zwolniony.

W związku z tym, że żadna ze stron nie jest opodatkowana podatkiem od towarów i usług ani z niego zwolniona, umowa sprzedaży maszyny rolniczej zawarta między podatnikiem jako nabywcą a rolnikiem ryczałtowym jako zbywcą podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych (zob. pismo naczelnika Urzędu Skarbowego w Ciechanowie z 28 marca 2007 r., nr 1403-PDN/436-I-07/EO). Warto pamiętać, że obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej i ciąży na kupującym.

CO PODLEGA PCC

Podatkowi od czynności cywilnoprawnych podlegają:

• umowy sprzedaży oraz zamiany rzeczy i praw majątkowych,

• umowy pożyczki,

• umowy darowizny - w części dotyczącej przejęcia przez obdarowanego długów i ciężarów albo zobowiązań darczyńcy,

• umowy dożywocia,

• umowy o dział spadku oraz umowy o zniesienie współwłasności - w części dotyczącej spłat lub dopłat,

• ustanowienie hipoteki,

• ustanowienie odpłatnego użytkowania, w tym nieprawidłowego, oraz odpłatnej służebności,

• umowy depozytu nieprawidłowego,

• umowy spółki (akty założycielskie).

CO JEST OPODATKOWANE VAT

Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają:

• odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju,

• eksport towarów,

• import towarów,

• wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem na terytorium kraju,

• wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów.

BOGDAN ŚWIĄDER

bogdan.swiader@infor.pl