Robią to od lat, nie wiedząc, że ma to nazwę. Nowe badanie odsłania prawdę o polskich firmach

• Sektor MŚP – fundament polskiej gospodarki w obliczu nowych wyzwań stawianych przez ESG
• Świadomość rośnie, ale wyzwania pozostają
• Procedury i polityki – co już mają polskie firmy z sektora MŚP?
• Średnie firmy na czele stawki
• Stare dokumenty, nowe znaczenie
• Działania ESG w praktyce – co robią polskie firmy?
• Nieświadomi pionierzy zrównoważonego rozwoju i odpowiedzialnego zarządzania biznesem
• Od działań punktowych do systemu – droga do pełnego ESG
• Różnice branżowe – kto jest liderem?
• Perspektywy i rekomendacje

Sektor MŚP – fundament polskiej gospodarki w obliczu nowych wyzwań stawianych przez ESG

Mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa stanowią aż 97,2 proc. wszystkich firm działających w Polsce. Generują ponad 45 proc. krajowego PKB i zatrudniają niemal 7 milionów pracowników. To właśnie te firmy tworzą tkankę polskiej gospodarki, odpowiadając za jej stabilność i dynamikę rozwoju. W ostatnich latach przed sektorem MŚP pojawiło się jednak nowe wyzwanie – konieczność dostosowania się do wymogów związanych ze zrównoważonym rozwojem i odpowiedzialnym zarządzaniem, określanych zbiorczo jako ESG (Environmental, Social, Governance).

ESG to kryteria służące do oceny działalności przedsiębiorstw pod kątem ich wpływu na środowisko naturalne, relacji z pracownikami i społecznością lokalną oraz jakości ładu korporacyjnego. Choć jeszcze kilka lat temu temat ten dotyczył przede wszystkim dużych korporacji, dziś coraz częściej staje się przedmiotem zainteresowania również mniejszych podmiotów gospodarczych.

Jak wynika z najnowszego badania przeprowadzonego przez Instytut Keralla Research na zlecenie firmy VanityStyle w drugim kwartale 2025 roku, sytuacja polskich MŚP w kontekście ESG jest znacznie bardziej złożona, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Badanie objęło 500 firm reprezentujących różne branże i wielkości – od mikroprzedsiębiorstw zatrudniających do 9 osób, przez małe firmy (10-49 pracowników), po średnie przedsiębiorstwa (50-249 zatrudnionych).

Świadomość rośnie, ale wyzwania pozostają

Jednym z kluczowych wniosków płynących z badania jest fakt, że świadomość istnienia i znaczenia ESG wśród polskich przedsiębiorców systematycznie rośnie. Niemal 60 proc. firm z sektora MŚP deklaruje, że wie, czym jest ESG. To wynik, który jeszcze kilka lat temu byłby trudny do osiągnięcia, biorąc pod uwagę, że temat zrównoważonego rozwoju przez długi czas pozostawał domeną wielkich korporacji i organizacji międzynarodowych.

Jednocześnie zebrane dane wskazują na istotne bariery, które utrudniają przełożenie tej świadomości na konkretne, systemowe działania. Przedsiębiorcy wskazują przede wszystkim na brak zasobów finansowych, ograniczone możliwości kadrowe oraz niedobór specjalistycznej wiedzy niezbędnej do wdrożenia kompleksowych rozwiązań ESG.

– Choć świadomość znaczenia ESG w sektorze MŚP rośnie, istotnym wyzwaniem wciąż jest dostęp do praktycznej wiedzy i narzędzi, które realnie ułatwiają wdrażanie zrównoważonych działań. Firmy często nie zdają sobie nawet sprawy z tego, że wiele stosowanych przez nie procedur i polityk już obecnie wpisuje się w elementy systemu ESG – tłumaczy Joanna Skoczeń, prezes zarządu VanityStyle.

Procedury i polityki – co już mają polskie firmy z sektora MŚP?

Badanie przynosi interesujące dane dotyczące formalnych procedur i polityk funkcjonujących w polskich MŚP. Okazuje się, że znaczna część firm posiada dokumenty, które bezpośrednio wpisują się w założenia ESG – nawet jeśli nie były tworzone z myślą o tym konkretnym systemie.

Według zebranych danych 38 proc. firm z sektora MŚP ma opracowany i spisany kodeks etyki. Taki sam odsetek deklaruje posiadanie polityki ochrony danych osobowych. Niewiele mniej, bo 37 proc. przedsiębiorstw, posiada kodeks praw człowieka. To dokumenty, które jeszcze dekadę temu kojarzone były przede wszystkim z dużymi korporacjami, a dziś stają się standardem również w mniejszych podmiotach.

Znacząca grupa respondentów deklaruje również posiadanie polityki środowiskowej – 33 proc. badanych firm. Politykę zarządzania naruszeniami ochrony danych osobowych posiada 31 proc. przedsiębiorstw, a politykę przeciwdziałania mobbingowi i dyskryminacji – 30 proc. Niemal jedna czwarta ankietowanych twierdzi, że ma spisaną politykę zarządzania ryzykiem i remediacji, natomiast 23 proc. firm deklaruje posiadanie polityki antykorupcyjnej oraz polityki poufnego zgłaszania naruszeń.

Średnie firmy na czele stawki

Analiza danych w podziale na wielkość przedsiębiorstw pokazuje wyraźne różnice w stopniu zaawansowania formalnego przygotowania do wdrażania ESG. Najlepiej przygotowane okazują się średnie firmy, zatrudniające od 50 do 249 pracowników. W tej grupie 50 proc. posiada kodeks etyki, 47 proc. ma politykę ochrony danych osobowych, a 39 proc. deklaruje posiadanie polityki zarządzania naruszeniami danych osobowych.

– Wyniki badania pokazują wyraźnie, że to przede wszystkim średnie firmy są dziś lepiej przygotowane formalnie do systemowego wdrażania ESG. Wynika to zarówno z ich większej bliskości do standardów korporacyjnych, jak i z dostępności kompetencji potrzebnych do tworzenia polityk i procedur – wyjaśnia Joanna Skoczeń.

W przypadku mikroprzedsiębiorstw poziom formalizacji jest znacząco niższy. Kodeks etyki posiada jedynie 25 proc. z nich, politykę ochrony danych osobowych – 34 proc., a kodeks praw człowieka – również 34 proc. Małe firmy plasują się pomiędzy tymi dwoma grupami, z wynikami odpowiednio: 44 proc. dla kodeksu etyki, 36 proc. dla polityki ochrony danych osobowych i 43 proc. dla kodeksu praw człowieka.

Stare dokumenty, nowe znaczenie

Jednym z najciekawszych wniosków płynących z badania jest obserwacja dotycząca genezy wielu dokumentów i procedur funkcjonujących obecnie w firmach z sektora MŚP. Okazuje się, że znaczna część z nich powstała na długo przed tym, zanim ESG stało się powszechnie rozpoznawalnym pojęciem.

– Co istotne, wiele z dokumentów, które dziś przypisujemy obszarom ESG, powstawało w firmach MŚP na długo przed pojawieniem się tego pojęcia. Tworzono je z myślą o zgodności z prawem, wymaganiach partnerów czy budowaniu wiarygodności. Teraz te same procedury zyskują nowe znaczenie, bo naturalnie wpisują się w zrównoważone zarządzanie – zauważa prezes VanityStyle.

Ta obserwacja jest niezwykle istotna z perspektywy oceny rzeczywistego stanu przygotowania polskich MŚP do wymogów ESG. Firmy, które przez lata budowały swoją kulturę organizacyjną w oparciu o przejrzyste zasady, etyczne standardy i dbałość o pracowników, mogą okazać się znacznie bliżej spełnienia wymogów zrównoważonego rozwoju, niż same przypuszczają.

Działania ESG w praktyce – co robią polskie firmy?

Badanie Instytutu Keralla Research dostarcza również szczegółowych danych na temat konkretnych działań realizowanych przez firmy z sektora MŚP, które wpisują się w założenia ESG. Wyniki pokazują, że polski biznes jest aktywny w wielu obszarach odpowiedzialnego zarządzania.

Niemal połowa badanych firm – 48 proc. – deklaruje zapewnienie uczciwych warunków pracy. To kluczowy element filaru społecznego (Social) w ramach ESG, obejmujący kwestie takie jak godziwe wynagrodzenia, bezpieczeństwo pracy czy przestrzeganie praw pracowniczych. Co istotne, w przypadku średnich firm odsetek ten jest jeszcze wyższy i wynosi 55 proc., a w branży produkcyjnej – 51 proc.

Politykę równych szans stosuje 41 proc. badanych przedsiębiorstw. W grupie średnich firm wskaźnik ten sięga 47 proc., a w sektorze usług – 45 proc. To dane wskazujące na rosnącą świadomość znaczenia różnorodności i inkluzywności w miejscu pracy.

Wspieranie inicjatyw lokalnych i wolontariatu deklaruje 38 proc. firm. Średnie przedsiębiorstwa wyróżniają się również w tym obszarze – 51 proc. z nich angażuje się w tego typu działania. W branży produkcyjnej odsetek ten wynosi 40 proc.

Ponadto 32 proc. przedsiębiorstw prowadzi wewnętrzną edukację z zakresu ESG, 27 proc. analizuje swój wpływ środowiskowy, a 23 proc. posiada cele ESG wpisane na poziom zarządzania strategicznego.

Nieświadomi pionierzy zrównoważonego rozwoju i odpowiedzialnego zarządzania biznesem

Paradoksalnie, mimo realizacji wielu działań wpisujących się w zasady ESG, znaczna część przedsiębiorców nie identyfikuje ich jako elementów zrównoważonego zarządzania. Firmy od lat dbające o dobrostan pracowników, prowadzące działania proekologiczne czy wspierające społeczności lokalne często nie zdają sobie sprawy, że de facto realizują założenia ESG.

– Firmy, które od lat dbają o bezpieczeństwo i dobrostan pracowników, prowadzą działania proekologiczne, wspierają społeczności lokalne czy wprowadzają przejrzyste zasady współpracy z dostawcami – już działają zgodnie z ideą ESG, nawet jeśli nie używają jeszcze tej nazwy – podkreśla Joanna Skoczeń.

Ta „nieświadoma zgodność" z zasadami ESG stanowi zarówno szansę, jak i wyzwanie. Z jednej strony oznacza, że wiele firm ma solidne fundamenty, na których może budować bardziej kompleksowe podejście do zrównoważonego rozwoju. Z drugiej – brak świadomości utrudnia strategiczne wykorzystanie tych działań i ich komunikowanie interesariuszom.

Od działań punktowych do systemu – droga do pełnego ESG

Eksperci podkreślają, że kluczem do przekształcenia pojedynczych działań w spójny system ESG jest zrozumienie przez firmę własnego wpływu na otoczenie. Dopiero świadomość tego, na kogo, w jakich obszarach i na jakich etapach działalności przedsiębiorstwo oddziałuje, pozwala na stworzenie przemyślanej strategii zrównoważonego rozwoju.

– Żeby takie działania mogły stać się jednak świadomym elementem zarządzania zrównoważonym rozwojem, firma potrzebuje najpierw zrozumieć swój wpływ: na kogo, w jakich obszarach i na jakich etapach działalności oddziałuje. Dopiero na tej podstawie mogą powstawać konkretne działania, procedury i dokumenty. Taka świadomość – zarówno ryzyk, jak i szans – pozwala uszczelniać procesy, rozwijać firmę i prowadzić biznes w sposób bardziej strategiczny. Wtedy ESG może stać się wektorem bezpiecznego wzrostu i długoterminowego rozwoju przedsiębiorstwa – wyjaśnia prezes Joanna Skoczeń.

Różnice branżowe – kto jest liderem?

Analiza wyników badania w podziale na branże pokazuje interesujące różnice w podejściu do ESG. W sektorze produkcyjnym 42 proc. firm posiada kodeks etyki, 39 proc. – politykę ochrony danych osobowych, a 38 proc. – kodeks praw człowieka. Branża handlowa charakteryzuje się nieco niższymi wskaźnikami: kodeks etyki posiada 39 proc. firm, politykę ochrony danych osobowych – 36 proc., a kodeks praw człowieka – 35 proc.

Sektor usług plasuje się na poziomie zbliżonym do branży handlowej, z kodeksem etyki w 36 proc. firm, polityką ochrony danych osobowych w 38 proc. i kodeksem praw człowieka w 37 proc. przedsiębiorstw.

Perspektywy i rekomendacje

Wyniki badania Instytutu Keralla Research wskazują, że polski sektor MŚP znajduje się w fazie przejściowej – od nieświadomej realizacji pojedynczych działań ESG do budowania systemowego podejścia do zrównoważonego rozwoju. Kluczowe dla dalszego postępu będzie zwiększenie dostępności praktycznej wiedzy i narzędzi wspierających wdrażanie ESG, dostosowanych do specyfiki i możliwości mniejszych przedsiębiorstw.

Dla wielu firm punktem wyjścia może być inwentaryzacja już istniejących procedur i polityk oraz ich świadome włączenie w szerszą strategię odpowiedzialnego zarządzania. Takie podejście pozwoli wykorzystać dotychczasowe doświadczenia i zasoby, minimalizując jednocześnie koszty i wysiłek związany z budowaniem systemu ESG od podstaw.

Opracowano na podstawie: Raport dla mediów "ESG w sektorze MŚP" opracowany przez Keralla Research na zlecenie VanityStyle w II kwartale 2025 r.