Jak uzyskać nakaz zapłaty

Rodzaje postępowań

Przyspieszone orzekanie w procesie cywilnym to przede wszystkim postępowanie nakazowe i upominawcze. Obydwa są uregulowane w ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.) i stanowią dla pozwanego pewną propozycję szybkiego i prostego załatwienia sprawy bez konieczności ponoszenia dodatkowych kosztów (zwłaszcza egzekucyjnych). Nie zawsze jednak dłużnik z rozmaitych względów się na to decyduje i może okazać się, że i tak konieczna będzie rozprawa w sądzie. Plusem obydwu postępowań jest fakt, że wyrokowanie odbywa się na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że strony nie są w ogóle informowane o terminie posiedzenia i sędzia orzeka tylko na podstawie dokumentów. Dlatego tak ważne jest prawidłowe sporządzenie i opłacenie pisma.

ZAPAMIĘTAJ

Przy roszczeniach z umów dotyczących kwot poniżej 10 000 zł należy zastosować specjalne formularze¹.

Opłaty

W obydwu rodzajach postępowania należy prawidłowo opłacić pozew. W przeciwnym razie zostanie on zwrócony po uprzednim wezwaniu do uzupełnienia braków. W terminie tygodniowym od dnia doręczenia zarządzenia o zwrocie strona może uiścić brakującą opłatę. Jeżeli opłata została wniesiona we właściwej wysokości, pismo wywołuje skutek od daty pierwotnego wniesienia (nie dzieje się tak jednak w razie kolejnego zwrotu z tej samej przyczyny). Sąd odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty wniesione przez adwokata lub radcę prawnego zarzuty od nakazu zapłaty podlegające opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości. Nie dotyczy to sprzeciwu od nakazu w postępowaniu upominawczym, jako że nie podlega on opłacie - powód płaci bowiem całą opłatę przy wniesieniu pozwu, a wniesienie sprzeciwu może mieć skutek jedynie przy zwrocie opłaty. Wskazanych rygorów nie stosuje się, gdy obowiązek uiszczenia opłaty stosunkowej powstał na skutek sprawdzenia przez sąd wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia.

Przy wnoszeniu pozwu w postępowaniu nakazowym należy uiścić 1/4 opłaty stosunkowej (5% od wartości przedmiotu sporu w granicach od 30 zł do 100 000 zł). Końcówkę opłaty zaokrągla się w górę do pełnego złotego i jest to wbrew pozorom bardzo istotne, ponieważ złe zaokrąglenie może skutkować zwrotem pozwu. Jak wskazał SN w uchwale z 22 listopada 2006 r. (sygn. akt III CZP 83/06, niepublikowana): apelacja wniesiona przez adwokata, bez spełnienia obowiązku zaokrąglenia w górę końcówki uiszczonej opłaty stosunkowej do pełnego złotego, podlega odrzuceniu.

Tabela. Opłaty w postępowaniu uproszczonym

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Jeśli dodatkowo sprawa jest rozpoznawana w postępowaniu gospodarczym - również stosujemy wskazane opłaty z postępowania uproszczonego. Jak wskazał SN w uchwale z 26 kwietnia 2007 r. (sygn. akt III CZP 138/06, Biul.SN z 2007 r. nr 4, poz. 12): od pozwu w postępowaniu upominawczym w sprawie gospodarczej, do której mają zastosowanie przepisy o postępowaniu uproszczonym, pobiera się opłatę stałą określoną w art. 28 u.k.s.c.² Co do środków zaskarżenia, to zgodnie z art. 19 ust. 4 u.k.s.c. 3/4 opłaty pobiera się od pozwanego w razie wniesienia zarzutów od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym. Nie pobiera się jednak opłaty podstawowej (30 zł) od zarzutów podlegających opłacie stosunkowej, w których zgłoszono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych (uchwała SN z 13 października 2006 r. sygn. akt III CZP 75/06, OSNC z 2007 r. nr 6, poz. 86). Opłata wynikająca z podziału niewielkiej kwoty na części nie może jednak być niższa niż 30 zł. Jeśli mamy wątpliwości co do wysokości opłaty, zawsze lepiej jest zapłacić więcej, ponieważ sąd zwróci pieniądze po zakończeniu postępowania, a nie narażamy się w ten sposób na zwrot lub odrzucenie pisma. Zgodnie z art. 79 ust. 1 pkt 2 u.k.s.c. sąd zwraca z urzędu stronie 3/4 uiszczonej opłaty od pozwu w postępowaniu upominawczym, jeżeli nakaz zapłaty się uprawomocnił. Wskazane rozróżnienie w trybie wnoszenia opłat (brak opłaty od sprzeciwu i cała opłata przy pozwie upominawczym) jest spowodowane słabością nakazu upominawczego - traci on moc od razu na skutek prawidłowego zaskarżenia, a zatem sprawa i tak będzie się w takim wypadku toczyć na zasadach ogólnych. Stąd powód obowiązany jest opłacić pozew upominawczy w pełnej wysokości. Artykuł 79 ust. 1 pkt 2 u.k.s.c. ma promować szybkie załatwienie sprawy w postępowaniu upominawczym - stąd sąd zwraca 75% opłaty, jeśli nie dojdzie do niepotrzebnego angażowania wymiaru sprawiedliwości.

Postępowanie nakazowe

By uruchomić postępowanie nakazowe konieczny jest wniosek powoda i to zgłoszony w pozwie. Wybór trybu nakazowego jest bowiem przywilejem powoda, który może z niego skorzystać, ale może też skierować sprawę od razu do postępowania zwykłego. Takie zachowanie byłoby jednak nieracjonalne, jako że w postępowaniu nakazowym dużo prościej i szybciej uzyskuje się orzeczenie. Jedynym dopuszczalnym środkiem dowodowym są dokumenty i to spełniające określone wymogi. Zgodnie z art. 485 § 1 k.p.c. sąd wydaje nakaz, jeżeli powód dochodzi roszczenia pieniężnego albo świadczenia innych rzeczy zamiennych, a okoliczności są udowodnione:

• dokumentem urzędowym - dokument taki sporządzony w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania, stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone; zasadę tę stosuje się odpowiednio do dokumentów urzędowych sporządzonych przez organizacje zawodowe, samorządowe, spółdzielcze i inne organizacje społeczne w zakresie zleconych im przez ustawę spraw (zaliczymy tu np. wyrok sądu, decyzję administracyjną lub niektóre akty notarialne),

• zaakceptowanym przez dłużnika rachunkiem - jest to dokument, który potwierdza wysokość zobowiązania dłużnika, a zatem wysokość dochodzonego roszczenia; jest to dokument prywatny (podobnie jak dwie poniższe kategorie), a zatem stanowi on dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie; dla stwierdzenia akceptacji wystarczy własnoręczny podpis dłużnika, jak wskazał SN w wyroku z 23 lutego 2006 r. (sygn. akt II CSK 131/05, niepublikowany): upoważnienie powoda przez pozwanego do wystawiania faktur VAT bez podpisu może być traktowane jako zaakceptowanie przez dłużnika rachunku uzasadniające wydanie przez sąd nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym,

• wezwaniem do zapłaty i pisemnym oświadczeniem dłużnika o uznaniu długu - są to dokumenty potwierdzajace aktualność roszczenia wierzyciela w sytuacji gdy dłuznik opóźnia się ze spełnieniem swego świadczenia lub uznał zadłużenie,

• zaakceptowanym przez dłużnika żądaniem zapłaty, zwróconym przez bank i niezapłaconym z powodu braku środków na koncie - jest to potwierdzenie aktualności roszenia podpisane przez dłużnika, który nie dysponował odpowiednią kwotą na koncie.

Sąd wydaje również nakaz przeciwko zobowiązanemu z weksla i czeku (dokumenty najczęściej występujące w praktyce), a także z warrantu lub rewersu, których prawdziwość i treść nie nasuwają wątpliwości. W razie przejścia na powoda praw niezbędne jest przedstawienie dokumentów do uzasadnienia roszczenia, o ile przejście nie wynika bezpośrednio z papieru wartościowego (przy wekslu będzie to zazwyczaj indos).

ZAPAMIĘTAJ

Przy wekslu lub czeku bardzo ważne jest dołączenie oryginału dokumentu i pozostawienie go w aktach sprawy. Nie jest bowiem możliwe wydanie nakazu tylko na podstawie poświadczonego odpisu.

Jeżeli nie dołączono oryginału przewodniczący wzywa powoda do złożenia go pod rygorem zwrotu pozwu na podstawie art. 130 k.p.c. (uchwała SN z 7 grudnia 1993 r., sygn. akt III CZP 165/93, OSNC z 1994 r. nr 6, poz. 134). Nakaz zapłaty wydany na podstawie weksla lub czeku może być w formie skróconej umieszczony na ich odpisie, a zatem do pozwu należy dołączyć dodatkowy egzemplarz dokumentu.

PRZYKŁAD

Do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia Wydziału VIII Gospodarczego wpłynął pozew nakazowy z załączonym wekslem trasowanym, w którym jako remitenta wskazano spółkę cywilną „Atol” bez wskazania wspólników. Pozew został zadekretowany (sygn. akt VIII Nc 1234/07 i skierowany na posiedzenie niejawne). W takiej sytuacji weksel jest nieważny, ponieważ spółka cywilna nie może samodzielnie stanowić strony stosunku wekslowego. Sąd nie może jednak nakazem oddalić powództwa. Weźmie zatem wskazaną okoliczność pod uwagę z urzędu i po wyznaczeniu rozprawy oddali powództwo.

Jeżeli po wydaniu nakazu z akt sprawy zaginął weksel, na podstawie którego nakaz wydano, wierzyciel wekslowy w postępowaniu toczącym się w wyniku wniesienia zarzutów może powoływać się na odpowiedzialność wekslową dłużnika jedynie po przedstawieniu postanowienia o umorzeniu zaginionego weksla.

W pozostałych wypadkach dopuszczalne jest dołączenie odpisów dokumentów, jeżeli ich zgodność z oryginałem jest poświadczona przez notariusza albo występujących w tej sprawie adwokata lub radcę prawnego. Nie utrudnia to powszechnej praktyki sądowej składania przez strony przy pismach procesowych kserokopii dokumentów, jako że złożenie ich przez stronę, stanowi jej twierdzenia co do okoliczności faktycznych, które zostaną ocenione w myśl art. 230 k.p.c. (wyrok SA w Poznaniu z 22 grudnia 2005 r. sygn. akt I ACa 540/05, niepublikowany). Należy jeszcze wskazać, że w jednym wypadku do wydania nakazu wystarcza sama umowa (oraz dowód doręczenia faktury lub rachunku) - dzieje się tak, jeżeli dochodzimy należności zapłaty lub odsetek określonych w ustawie z dnia 12 czerwca 2003 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz.U. nr 139, poz. 1323 z późn. zm.).

 

Orzeczenie warunkowe

Nakaz zapłaty jest orzeczeniem warunkowym - sąd po szczątkowym postępowaniu dowodowym (opartym tylko na dokumentach) wydaje orzeczenie, które stwarza jedynie domniemanie zgodności z prawdą twierdzeń powoda. Dopiero w tym momencie o sprawie dowiaduje się pozwany - sąd doręcza mu bowiem orzeczenie wraz z pozwem i załącznikami. Z chwilą wydania nakaz stanowi tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez nadawania klauzuli wykonalności. Oznacza to, że nakaz zastępuje postanowienie o zabezpieczeniu roszczenia. Powód może zatem od razu wszcząć postępowanie wykonawcze (w praktyce będzie to jednak możliwe dopiero od momentu doręczenia nakazu). We wniosku o wszczęcie postępowania wykonawczego powód powinien oznaczyć sposób zabezpieczenia, gdyż nie wynika on z treści nakazu (np. zakaz zbywania określonych ruchomości). Z kolei nakaz wydany na podstawie weksla lub czeku staje się natychmiast wykonalny po upływie terminu do zaspokojenia roszczenia, nawet jeśli wniesiono zarzuty. Oznacza to, że ma on skutki natychmiastowo wykonalnego wyroku, a zatem nadaje się do egzekucji bez względu na wynik postępowania wywołanego wniesieniem zarzutów. W razie wniesienia zarzutów sąd może na wniosek pozwanego wstrzymać wykonanie nakazu, które to postanowienie powód może z kolei zaskarżyć zażaleniem. Jak zatem widzimy, na podstawie nieprawomocnego nakazu można przedsięwziąć sporo czynności procesowych. W szczególności może on być podstawą wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej (uchwała SN z 2 grudnia 2003 r. sygn. akt III CZP 92/03, OSNC z 2005 r. nr 2, poz. 22).

Nakaz zapłaty jest pierwszym pismem doręczanym pozwanemu w sprawie, a zatem zachodzi konieczność ingerencji sądu, jeśli wskazany w pozwie adres był nieprawidłowy. Stąd w art. 492¹ k.p.c. wskazano, ze jeżeli doręczenie nie może nastąpić dlatego, że miejsce pobytu pozwanego nie jest znane albo gdyby doręczenie nie mogło nastąpić w kraju, sąd z urzędu uchyla nakaz, a przewodniczący podejmuje odpowiednie czynności (np. zawiesza postępowanie).

ZAPAMIĘTAJ

Jeżeli po wydaniu nakazu okaże się, że pozwany w chwili wniesienia pozwu nie miał zdolności sądowej, procesowej albo organu powołanego do jego reprezentowania, a braki te nie zostały usunięte, sąd z urzędu uchyla nakaz zapłaty i wydaje odpowiednie postanowienie (np. o odrzuceniu pozwu).

W wypadku zasadności roszczenia sąd nakazuje pozwanemu, żeby w ciągu dwóch tygodni od doręczenia nakazu zaspokoił roszczenie w całości wraz z kosztami albo w tym terminie wniósł zarzuty. Pismo zawierające zarzuty wnosimy do sądu, który wydał nakaz. Trzeba w nim wskazać, czy rozstrzygnięcie jest kwestionowane w całości czy w części, przedstawić zarzuty, a także wszystkie okoliczności faktyczne i dowody na ich potwierdzenie. Jeżeli pozew wniesiono na urzędowym formularzu (w postępowaniu uproszczonym), wniesienie zarzutów wymaga również zachowania tej formy. Pamiętajmy, że w postępowaniu nakazowym powództwo wzajemne jest niedopuszczalne - jeśli zostanie wytoczone sąd zadekretuje je jako oddzielną sprawę i skieruje do rozpoznania we właściwym trybie. W przypadku prawidłowego wniesienia zarzutów sąd wyznacza rozprawę, a sprawa toczy się dalej na zasadach ogólnych, z tym że sąd wydaje wyrok, który nie dotyczy żądań, ale odnosi się do samego nakazu (utrzymuje go w mocy lub uchyla). W toku postępowania nie można w zasadzie występować z nowymi roszczeniami zamiast lub obok dotychczasowych.

Pozew

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Postępowanie upominawcze

Nakaz upominawczy jest dużo słabszym instrumentem i tak naprawdę stanowi tylko propozycję polubownego załatwienia sprawy, z której pozwany może, ale nie musi skorzystać. Stosujemy tu omówione już zasady wnoszenia pozwu. W postępowaniu upominawczym sąd działa z urzędu - wydaje nakaz, jeżeli powód dochodzi roszczenia pieniężnego, a w innych sprawach, jeżeli przepis szczególny tak stanowi. Nakaz nie może jednak być wydany, jeżeli roszczenie jest oczywiście bezzasadne, przytoczone okoliczności budzą wątpliwość, zaspokojenie roszczenia zależy od świadczenia wzajemnego, gdy miejsce pobytu pozwanego nie jest znane albo gdyby doręczenie mu nakazu nie mogło nastąpić w kraju. Wtedy sprawa od razu jest kierowana na rozprawę.

Środkiem zaskarżenia jest sprzeciw, który od zarzutów różni się skutkami - w efekcie zaskarżenia nakaz upominawczy traci moc, czyli jest traktowany tak, jakby nigdy nie był wydany, a sprawa toczy się od nowa. Pismo zawierające sprzeciw wnosi się do sądu, który wydał nakaz, a w przypadku nakazu wydanego przez referendarza - do sądu, przed którym wytoczono powództwo. Wymogi formalne wyglądają bardzo podobnie - trzeba pamiętać o formularzach, jeśli mamy do czynienia z postępowaniem uproszczonym.

Jeżeli dwutygodniowy termin do zaskarżenia już upłynął, trzeba mimo wszystko wnieść opłacony sprzeciw i złożyć jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu. Trzeba pamiętać o tym, by w takiej sytuacji nie składać zażalenia - wniosek o przywrócenie terminu jest bowiem oparty na twierdzeniu o prawidłowym działaniu sądu, a zażalenie wręcz przeciwnie. Stąd trzeba dobrze rozważyć takie procesowe zagranie. Sąd nadaje nakazowi klauzulę wykonalności z urzędu niezwłocznie po jego uprawomocnieniu się. Wydanie z obrazą art. 498 k.p.c. nakazu w postępowaniu upominawczym zamiast w nakazowym, z pouczeniem o prawie wniesienia sprzeciwu i o utracie przez ten nakaz mocy w razie zgłoszenia w terminie sprzeciwu, wywołuje skutki przewidziane w art. 504 k.p.c., a zatem z jednej strony zaskarżony nakaz traci moc, a z drugiej niezaskarżony ma skutki prawomocnego wyroku.

ADAM MALINOWSKI - radca prawny

 

 

¹ Przepisy o postępowaniu uproszczonym stosuje się w następujących sprawach należących do właściwości sądów rejonowych:

• o roszczenia wynikające z umów, jeżeli wartość przedmiotu sporu nie przekracza 10 000 zł, a w sprawach o roszczenia wynikające z rękojmi, gwarancji jakości lub z niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową sprzedaży konsumenckiej, jeżeli wartość przedmiotu umowy nie przekracza tej kwoty,

• o zapłatę czynszu najmu lokali mieszkalnych i opłat obciążających najemcę oraz opłat z tytułu korzystania z lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej bez względu na wartość przedmiotu sporu.