Powództwo o rozwiązanie spółki z o.o. – gdy dalsze istnienie spółki nie ma sensu, ale nie wszyscy wspólnicy są tego zdania

• Rozwiązanie spółki bez zgody wszystkich wspólników
• Kiedy sąd może rozwiązać spółkę z o.o.?
• Co oznacza niemożność osiągnięcia celu spółki?
• Czy silny konflikt wspólników wystarczy?
• Spółka dwóch wspólników po 50 proc. udziałów
• Nadużywanie przewagi przez wspólnika większościowego
• Rozwiązanie spółki nie służy prostemu wyjściu ze złej inwestycji
• Kto może wnieść pozew?
• Co trzeba udowodnić przed sądem?
• Czy przed pozwem trzeba wykorzystać inne rozwiązania?
• Wyrok nie oznacza natychmiastowego wykreślenia spółki
• Powództwo jako środek ostateczny

Rozwiązanie spółki bez zgody wszystkich wspólników

Standardowym sposobem zakończenia działalności spółki z o.o. jest podjęcie przez wspólników uchwały o jej rozwiązaniu. Uchwała taka co do zasady wymaga większości dwóch trzecich głosów, chyba że umowa spółki przewiduje surowsze warunki.

Problem pojawia się przede wszystkim w spółkach mających dwóch wspólników, z których każdy posiada po 50 proc. udziałów. Jeżeli jeden z nich sprzeciwia się rozwiązaniu spółki, podjęcie uchwały może okazać się niemożliwe.

Podobny impas może wystąpić w spółce z większą liczbą wspólników, gdy nie udaje się zgromadzić większości wymaganej do podjęcia decyzji. Sam brak odpowiedniej liczby głosów nie przesądza jeszcze o zasadności ingerencji sądu. Jeżeli jednak konflikt ma charakter trwały i uniemożliwia normalne funkcjonowanie spółki, wspólnik może rozważyć skorzystanie z art. 271 Kodeksu spółek handlowych.

Kiedy sąd może rozwiązać spółkę z o.o.?

Zgodnie z art. 271 pkt 1 Kodeksu spółek handlowych sąd może wyrokiem orzec rozwiązanie spółki na żądanie wspólnika albo członka jej organu, jeżeli:

• osiągnięcie celu spółki stało się niemożliwe albo
• wystąpiły inne ważne przyczyny wywołane stosunkami spółki.

Przepis nie zawiera zamkniętej listy sytuacji uzasadniających rozwiązanie spółki. Każda sprawa jest więc oceniana indywidualnie, z uwzględnieniem treści umowy spółki, jej sytuacji gospodarczej, relacji pomiędzy wspólnikami oraz wpływu konfliktu na działalność przedsiębiorstwa.

Nie wystarczy zatem wykazać, że wspólnicy pozostają w sporze albo że jeden z nich stracił zainteresowanie dalszym prowadzeniem firmy. Powód powinien udowodnić, że problemy mają charakter poważny i trwały, a ich konsekwencją jest niemożność realizacji celu spółki albo faktyczny rozkład jej stosunków wewnętrznych.

Co oznacza niemożność osiągnięcia celu spółki?

Cel spółki należy oceniać przede wszystkim na podstawie jej umowy oraz rzeczywistego charakteru prowadzonej działalności. Najczęściej będzie nim wspólne prowadzenie działalności gospodarczej i osiąganie zysku, ale nie można wykluczyć również celu nieekonomicznego.

Niemożność osiągnięcia celu powinna mieć charakter obiektywny i trwały. Nie chodzi więc o chwilowy spadek obrotów, przejściowe trudności finansowe czy niepowodzenie jednego projektu.

Za okoliczności mogące wskazywać na niemożność osiągnięcia celu spółki można uznać między innymi:

• trwały paraliż decyzyjny wspólników,
• brak możliwości powołania zarządu,
• utratę wymaganej koncesji lub zezwolenia bez możliwości jego odzyskania,
• brak środków i realnych perspektyw prowadzenia działalności,
• trwałe zaprzestanie wykonywania działalności wskazanej w umowie,
• blokowanie wszystkich decyzji niezbędnych do funkcjonowania przedsiębiorstwa,
• utratę składników majątku koniecznych do prowadzenia działalności.

Sądowe rozwiązanie spółki powinno być traktowane jako środek ostateczny. Może zostać zastosowane, gdy inne działania pozwalające naprawić sytuację są niemożliwe albo bardzo utrudnione.

Czy silny konflikt wspólników wystarczy?

Sam konflikt pomiędzy wspólnikami zazwyczaj nie jest wystarczającą podstawą do rozwiązania spółki. W biznesie różnice zdań są naturalne. Wspólnicy mogą spierać się o podział zysku, strategię inwestycyjną, zatrudnienie pracowników czy zakres kompetencji członków zarządu.

Konflikt nabiera znaczenia prawnego dopiero wtedy, gdy wpływa na funkcjonowanie spółki. Sąd będzie badał nie tylko intensywność sporu, ale przede wszystkim jego skutki.

Istotne może być ustalenie, czy pomimo konfliktu spółka:

• prowadzi działalność operacyjną,
• zawiera i wykonuje umowy,
• zatrudnia pracowników,
• generuje przychody,
• posiada prawidłowo działający zarząd,
• reguluje zobowiązania,
• może podejmować wymagane uchwały.

Jeżeli spółka nadal sprawnie działa i osiąga dobre wyniki, osobista niechęć wspólników może nie wystarczyć do jej rozwiązania. Inaczej należy ocenić sytuację, w której konflikt prowadzi do trwałego pata i uniemożliwia podejmowanie jakichkolwiek istotnych decyzji.

W orzecznictwie podkreśla się, że relacje wewnątrz spółki powinny być oceniane całościowo. Znaczenie może mieć nie jedno zdarzenie, lecz suma wieloletnich działań, blokad, nadużyć i zachowań prowadzących do utraty możliwości wspólnego prowadzenia przedsiębiorstwa.

Spółka dwóch wspólników po 50 proc. udziałów

Najbardziej podatne na paraliż są spółki, w których występuje dwóch wspólników mających po połowie udziałów i głosów. Jeżeli umowa spółki nie przewiduje mechanizmów rozwiązywania sporów, każda istotna decyzja może wymagać faktycznego porozumienia obu stron.

Po wybuchu konfliktu jeden ze wspólników może głosować przeciwko wszystkim propozycjom drugiego. W rezultacie niemożliwe staje się między innymi:

• powołanie lub odwołanie członków zarządu,
• zmiana umowy spółki,
• dokapitalizowanie przedsiębiorstwa,
• sprzedaż kluczowych składników majątku,
• podjęcie decyzji o większej inwestycji,
• uchwalenie dopłat,
• podział zysku,
• rozwiązanie spółki w zwykłym trybie.

Układ udziałów 50 na 50 sam w sobie nie uzasadnia jednak rozwiązania spółki. Powód powinien wykazać, że mechanizm głosowania rzeczywiście doprowadził do trwałego paraliżu, a nie tylko do pojedynczego sporu dotyczącego konkretnej uchwały.

Nadużywanie przewagi przez wspólnika większościowego

Powództwo o rozwiązanie spółki może być rozważane również wtedy, gdy wspólnik mniejszościowy jest systematycznie marginalizowany przez większość.

Może chodzić na przykład o sytuację, w której wspólnicy większościowi przez wiele lat odmawiają wypłaty dywidendy, jednocześnie wypłacając sobie wysokie wynagrodzenia z innych tytułów, pozbawiają wspólnika dostępu do informacji albo wykorzystują majątek spółki dla własnych korzyści.

Nie każde naruszenie praw wspólnika uzasadni jednak likwidację całego przedsiębiorstwa. W wielu przypadkach właściwsze mogą być inne środki prawne, takie jak:

• zaskarżenie uchwały zgromadzenia wspólników,
• żądanie udostępnienia dokumentów spółki,
• powództwo o naprawienie szkody,
• odwołanie członka zarządu,
• żądanie wyłączenia wspólnika,
• zawiadomienie organów ścigania w przypadku podejrzenia popełnienia przestępstwa.

Sąd Najwyższy dopuszcza jednak możliwość rozwiązania spółki w szczególnie rażących przypadkach, gdy władze spółki i wspólnicy większościowi wykorzystują swoją pozycję do faktycznego pozbawienia wspólnika jego praw oraz korzyści wynikających z uczestnictwa w spółce.

Kalkulatory

Rozwiązanie spółki nie służy prostemu wyjściu ze złej inwestycji

Powództwo z art. 271 Kodeksu spółek handlowych nie powinno być traktowane jako zwykły sposób wycofania się ze spółki.

Wspólnik nie może skutecznie domagać się jej rozwiązania wyłącznie dlatego, że:

• nie chce już prowadzić działalności,
• potrzebuje pieniędzy,
• zmienił swoje plany zawodowe,
• pozostaje w złych relacjach z pozostałymi wspólnikami,
• otrzymał niesatysfakcjonującą ofertę odkupu udziałów,
• liczył na wyższy zysk z inwestycji.

Obejmując udziały, wspólnik przyjmuje ryzyko gospodarcze oraz zobowiązuje się do funkcjonowania w ramach określonej struktury korporacyjnej. Sąd nie zastępuje mechanizmu sprzedaży udziałów ani negocjacji dotyczących rozliczenia wspólników.

Rozwiązanie spółki będzie uzasadnione dopiero wtedy, gdy dalsze utrzymywanie jej bytu prawnego nie służy realizacji wspólnego przedsięwzięcia i nie istnieją realne możliwości poprawy sytuacji.

Kto może wnieść pozew?

Z żądaniem rozwiązania spółki może wystąpić każdy wspólnik, niezależnie od liczby posiadanych udziałów. Uprawnienie to przysługuje również członkowi organu spółki, a więc między innymi członkowi zarządu albo rady nadzorczej.

Pozwanym w takim postępowaniu jest sama spółka, a nie pozostali wspólnicy. To istotne, ponieważ pozew powinien zostać skierowany przeciwko spółce jako odrębnej osobie prawnej.

W praktyce może pojawić się problem dotyczący jej reprezentacji. Jeżeli powodem jest członek zarządu, należy ocenić, kto będzie uprawniony do działania w imieniu spółki w postępowaniu. W zależności od okoliczności może być konieczne ustanowienie pełnomocnika uchwałą wspólników albo powołanie kuratora.

INTENSYWNY KURS ONLINE: certyfikat w 3 dni!

Co trzeba udowodnić przed sądem?

Ciężar wykazania podstaw rozwiązania spółki spoczywa przede wszystkim na osobie występującej z pozwem. Sam opis konfliktu i przedstawienie własnej oceny relacji ze wspólnikami zwykle nie wystarczą.

Materiał dowodowy może obejmować między innymi:

• umowę spółki i jej zmiany,
• protokoły zgromadzeń wspólników,
• wyniki głosowań nad uchwałami,
• korespondencję pomiędzy wspólnikami,
• sprawozdania finansowe,
• dokumenty wykazujące zaprzestanie działalności,
• rezygnacje członków zarządu,
• wezwania do podjęcia negocjacji,
• dokumenty dotyczące bezskutecznych prób sprzedaży udziałów,
• zeznania pracowników, kontrahentów i członków organów,
• dowody wskazujące na blokowanie kluczowych decyzji.

Szczególne znaczenie może mieć udokumentowanie, że konflikt ma charakter długotrwały oraz że wcześniej podejmowano próby jego rozwiązania. Warto wykazać, że wspólnik proponował mediację, sprzedaż udziałów, zmianę zasad zarządzania albo dobrowolne zakończenie działalności, lecz działania te nie przyniosły rezultatu.

Czy przed pozwem trzeba wykorzystać inne rozwiązania?

Przepisy nie nakazują formalnie przeprowadzenia mediacji ani podjęcia próby sprzedaży udziałów przed wniesieniem pozwu. W praktyce takie działania mogą mieć jednak duże znaczenie.

Sąd będzie oceniał, czy rozwiązanie spółki jest rzeczywiście konieczne, czy też konflikt można usunąć za pomocą łagodniejszych instrumentów. Dlatego przed skierowaniem sprawy do sądu warto przeanalizować między innymi:

• odkupienie udziałów przez drugiego wspólnika,
• sprzedaż udziałów inwestorowi zewnętrznemu,
• dobrowolne umorzenie udziałów,
• podział obszarów działalności,
• zmianę składu zarządu,
• zmianę umowy spółki,
• powołanie niezależnego członka zarządu,
• przeprowadzenie mediacji gospodarczej,
• zaskarżenie konkretnych uchwał,
• wyłączenie wspólnika ze spółki.

Jeżeli jedno z tych rozwiązań jest realne i pozwala przywrócić prawidłowe funkcjonowanie przedsiębiorstwa, sąd może uznać, że jego rozwiązanie byłoby środkiem zbyt daleko idącym.

Wyrok nie oznacza natychmiastowego wykreślenia spółki

Orzeczenie sądu o rozwiązaniu spółki nie powoduje, że spółka natychmiast przestaje istnieć.

Po uprawomocnieniu się wyroku otwiera się jej likwidacja. Spółka nadal posiada osobowość prawną, ale działa pod firmą z dodatkiem „w likwidacji”. Należy zakończyć bieżące interesy, ściągnąć wierzytelności, wykonać zobowiązania, spieniężyć majątek oraz zaspokoić lub zabezpieczyć wierzycieli.

Dopiero po przeprowadzeniu likwidacji i wykreśleniu spółki z Krajowego Rejestru Sądowego dochodzi do definitywnego ustania jej bytu prawnego. Sąd Najwyższy podkreśla, że rozwiązanie spółki jest procesem dwuetapowym: najpierw powstaje podstawa rozwiązania, a następnie przeprowadzana jest likwidacja prowadząca do wykreślenia podmiotu z rejestru.

Powództwo jako środek ostateczny

Powództwo o rozwiązanie spółki z o.o. może być skutecznym narzędziem w sytuacji, w której wspólnicy nie są w stanie samodzielnie zakończyć wspólnego przedsięwzięcia. Nie jest jednak automatyczną konsekwencją każdego konfliktu ani sposobem na wymuszenie korzystnego rozliczenia udziałów.

Największe szanse powodzenia występują wtedy, gdy spór ma charakter trwały, paraliżuje działalność przedsiębiorstwa, uniemożliwia osiągnięcie celu spółki i nie może zostać rozwiązany za pomocą mniej radykalnych środków.

Przed wniesieniem pozwu konieczne jest zatem nie tylko dokonanie oceny prawnej, lecz także zgromadzenie materiału pokazującego rzeczywisty wpływ konfliktu na funkcjonowanie spółki. W tego rodzaju postępowaniu nie wystarczy wykazać, że wspólnicy nie potrafią się porozumieć. Trzeba udowodnić, że brak porozumienia sprawił, iż dalsze istnienie spółki w dotychczasowej formule utraciło gospodarczy i organizacyjny sens.

108 rad, jak uniknąć błędów w sp. z o.o. i P.S.A. - Poradnik Gazety Prawnej