Ekspert: unijne przepisy nakładają na polskich przedsiębiorców nowe obowiązki w zakresie opakowań

• Nowe rozporządzenie, nowe reguły
• Kogo obejmą nowe obowiązki
• Co trzeba będzie zmienić
• Ekspert: wysoka barierowość nie zniknie
• Koszty i wyzwania
• Polski kontekst: ustawa wciąż w toku
• Co zrobić już teraz
• Powołane dokumenty i wypowiedzi

Nowe rozporządzenie, nowe reguły

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, znane jako PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation), zostało przyjęte 19 grudnia 2024 r. i weszło w życie 11 lutego 2025 r. Zasadnicza część przepisów będzie jednak stosowana dopiero od 12 sierpnia 2026 r. Nowe prawo zastępuje obowiązującą od blisko trzech dekad dyrektywę 94/62/WE. Jako rozporządzenie obowiązuje bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich, bez konieczności wdrożenia do prawa krajowego.

Celem regulacji jest ograniczenie odpadów opakowaniowych oraz przyspieszenie przejścia na gospodarkę o obiegu zamkniętym. Przepisy wprowadzają obowiązek projektowania opakowań pod kątem recyklingu, stosowania surowców wtórnych, minimalizacji masy i objętości opakowań, a także rozwoju systemów wielokrotnego użytku.

Kogo obejmą nowe obowiązki

Nowe wymogi dotyczą wszystkich podmiotów wprowadzających opakowania lub produkty w opakowaniach na rynek unijny: producentów, importerów i dystrybutorów, niezależnie od wielkości. Rozporządzenie nie zwalnia z obowiązków mikroprzedsiębiorstw, choć dla mniejszych firm przewidziano pewne uproszczenia dokumentacyjne. Szczególnie odczuje je branża spożywcza, w której opakowanie musi pogodzić wysokie parametry ochronne z wymogami środowiskowymi.

Co trzeba będzie zmienić

Katalog nowych obowiązków jest szeroki. Od 12 sierpnia 2026 r. zaczną obowiązywać między innymi:

• zakaz wprowadzania do obrotu opakowań przeznaczonych do kontaktu z żywnością, zawierających PFAS w stężeniach przekraczających limity określone w rozporządzeniu (nie jest to całkowity zakaz stosowania tych substancji),
• obowiązek sporządzania przez producentów deklaracji zgodności oraz dokumentacji technicznej potwierdzającej spełnienie wymagań rozporządzenia,
• zasada minimalizacji opakowań, w tym ograniczenie nadmiernego udziału pustej przestrzeni (w handlu elektronicznym limit wynosi 50 proc.),
• zakaz wybranych opakowań jednorazowego użytku.

Kolejne wymogi będą wchodzić etapami. Od 2030 r. poszczególne kategorie opakowań z tworzyw sztucznych będą musiały zawierać minimalny udział recyklatu, wynoszący – zależnie od rodzaju opakowania – od 10 do 35 proc. Od 2040 r. progi te wzrosną i również będą zróżnicowane w zależności od kategorii, sięgając co do zasady od 50 do 65 proc. Od 2030 r. do obrotu nie będą też mogły być wprowadzane opakowania o najniższej zdolności do recyklingu oraz kolejne formaty jednorazówek, m.in. plastikowe opakowania na określone świeże owoce i warzywa do 1,5 kg, przy czym rozporządzenie przewiduje wyjątki. Od 2028 r. wprowadzany będzie natomiast obowiązek zharmonizowanego oznakowania i identyfikacji opakowań, obejmujący także systemy znakowania opakowań wielokrotnego użytku.

Ekspert: wysoka barierowość nie zniknie

Wokół nowych przepisów narosło wiele nieporozumień. Jak zauważa Damian Dziadowiec, kierownik Działu Badań i Rozwoju w firmie Eurocast, PPWR nie oznacza końca opakowań o wysokich właściwościach ochronnych.

Ekspert przypomina, że jednym z celów rozporządzenia jest także ograniczenie marnowania żywności, a dobrze zaprojektowane opakowanie tę stratę zmniejsza. Jak podkreśla, „PPWR nie eliminuje ani technologii MAP (pakowania w atmosferze modyfikowanej), ani materiałów wysokobarierowych”.

Zdaniem Damiana Dziadowca zmieni się przede wszystkim sposób godzenia funkcjonalności z możliwością recyklingu. Rosnąć będzie znaczenie opakowań jednomateriałowych oraz nowoczesnych powłok, takich jak cienkie warstwy tlenków aluminium (AlOx), pozwalające uzyskać wysoką barierowość przy niewielkim wpływie na recykling. Nie zastąpią one jednak wszystkich rozwiązań, ponieważ część produktów nadal będzie wymagać opakowań wielowarstwowych.

Koszty i wyzwania

Dostosowanie do PPWR będzie się wiązać z realnymi kosztami: badaniami laboratoryjnymi, przeprojektowaniem opakowań, pozyskaniem certyfikowanego recyklatu oraz nowymi opłatami w ramach rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Skala wydatków będzie zależeć od punktu wyjścia konkretnej firmy, dla jednych oznacza to niewielkie korekty, dla innych wymianę znacznej części asortymentu opakowań.

Wyzwaniem pozostaje też dostępność wysokiej jakości surowca wtórnego, którego na polskim rynku brakuje. Według analiz organizacji CEFLEX, przywoływanych przez eksperta Eurocastu, do 2030 r. europejski rynek będzie potrzebował około 2,5 mln ton recyklatu pochodzącego z samych opakowań elastycznych. To pokazuje skalę wyzwania stojącego przed producentami materiałów opakowaniowych.

Polski kontekst: ustawa wciąż w toku

Choć PPWR obowiązuje bezpośrednio, jego pełne wdrożenie wymaga dostosowania prawa krajowego, przede wszystkim w zakresie rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Projekt odpowiedniej ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych, oznaczony numerem UC100, do chwili obecnej nie został uchwalony i pozostaje przedmiotem sporu. Dla przedsiębiorców oznacza to utrzymującą się niepewność co do przyszłych zasad finansowania systemu i wysokości opłat opakowaniowych.

Co zrobić już teraz

Eksperci zalecają, aby nie odkładać przygotowań na ostatnią chwilę. Warto:

• przeprowadzić audyt stosowanych opakowań pod kątem zgodności z PPWR,
• zweryfikować zgodność materiałów z wymaganiami dotyczącymi PFAS i innych substancji objętych ograniczeniami,
• rozpocząć przeprojektowanie opakowań w kierunku konstrukcji jednomateriałowych,
• nawiązać kontakty z dostawcami certyfikowanego recyklatu,
• przygotować procedury sporządzania deklaracji zgodności.

Firmy, które przygotują się z wyprzedzeniem, mogą zyskać przewagę konkurencyjną na rynku coraz bardziej ceniącym zrównoważone opakowania. Te, które będą zwlekać, mogą utracić możliwość legalnego wprowadzania części opakowań do obrotu i osłabić swoją pozycję. Jak podsumowuje ekspert, przyszłość nie należy do najprostszych konstrukcji za wszelką cenę, lecz do opakowań inteligentnie projektowanych, które chronią żywność, ograniczają zużycie surowców i umożliwiają efektywny recykling.

Powołane dokumenty i wypowiedzi

• projekt ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych – nr z wykazu prac legislacyjnych UC100
• komentarz ekspercki Damiana Dziadowca, kierownika Działu Badań i Rozwoju w firmie Eurocast