Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Jakie są konsekwencje używania nielegalnego oprogramowania komputerowego

Izabela Szczepankiewicz Elżbieta
inforCMS
Firmy korzystające z systemów informatycznych powinny posiadać licencjonowaną, źródłową wersję każdego programu. Należy okresowo przeprowadzać inwentaryzację zainstalowanego oprogramowania i weryfikować jego legalność. 

 Jak wynika z badań1, tylko 58% podmiotów przeprowadza okresową weryfikację legalności oprogramowania zainstalowanego na stacjach roboczych. Szacuje się, że ponad połowa programów specjalistycznych, używanych w księgowości i kadrach polskich firm, jest nielegalna. Poniżej omawiamy skutki prawne i finansowe stosowania nielegalnego oprogramowania i jego wpływ na ocenę wiarygodności firmy.

Według oceny organizacji producentów oprogramowania (Business Software Al-Uance - BSA) w Polsce znaczna część programów wykorzystywanych w firmach nie ma licencji. Nie zawsze są to działania celowe albo dokonywane za wiedzą kierownictwa i właścicieli firm. Jednak to właśnie oni ponoszą później skutki takiego procederu.

Mamy do czynienia z trzema aspektami tego zagadnienia. Pierwszy z nich to zjawisko dość często występujące w Polsce, czyli sprzedawanie zestawów komputerowych z nielegalną kopią systemu operacyjnego. Ponad połowa sprzedawanych w Polsce komputerów PC to produkty małych montowni. Ponadto należy zwrócić uwagę, że w sprzedaży detalicznej dostępne jest prawie o połowę tańsze oprogramowanie OEM dla Microsoft Windows i Microsoft Office. Takie pakiety są przeznaczone dla producentów komputerów i powinny być sprzedawane tylko z nowymi komputerami. Dlatego każdy nabywca takiego oprogramowania powinien dokładnie zapoznać się z treścią umowy licencyjnej, która reguluje warunki używania produktu.

WAŻNE!

Przy pakietach typu Microsoft Office wersje OEM można legalnie nabyć tylko razem z nowym komputerem.

Drugi aspekt problemu nielegalnego oprogramowania dotyczy piractwa komputerowego, czyli nielegalnego posiadania, kopiowania i korzystania z kopii programów komputerowych. Szacuje się, że ponad połowa programów specjalistycznych, używanych w księgowości i kadrach polskich firm, jest nielegalna2.

Natomiast trzeci aspekt dotyczy bezpośredniego dostępu do internetu. Obecnie pracownik firmy mający dostęp do sieci internetowej może dokonać samodzielnej instalacji programów prosto z sieci, bez wiedzy zakładowego administratora sieci komputerowej. W świetle prawa posiadanie i wykorzystywanie nielegalnego oprogramowania stanowi przestępstwo, z czego kierownictwo firm albo nie zdaje sobie sprawy, albo bezpodstawnie sądzi, że w ich jednostce nie ma tego problemu. Często też kierownictwo nie reaguje na takie sygnały ze względu na rozpowszechnione w społeczeństwie ogólne przyzwolenie na piractwo komputerowe.

Na czym polega to przestępstwo

Przestępstwo w świetle ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz według Kodeksu karnego stanowią:

• rozpowszechnianie programu komputerowego bez uprawnienia lub wbrew jego warunkom (np. instalowanie zakupionego oprogramowania na większej liczbie stanowisk komputerowych, niż przewiduje to licencja),

• zwielokrotnianie programu komputerowego bez uprawnienia lub wbrew jego warunkom w celu rozpowszechniania (np. kopiowanie programu i rozprowadzanie takich kopii),

• nabywanie, pomaganie w zbyciu, przyjmowanie lub pomaganie w ukryciu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej nośnika programu komputerowego rozpowszechnianego lub zwielokrotnianego bez uprawnienia bądź wbrew jego warunkom (np. kupowanie nielegalnych kopii programu komputerowego),

• uzyskiwanie cudzego programu komputerowego bez zgody osoby uprawnionej w celu uzyskania korzyści majątkowej (np. kradzież programu komputerowego).

Co nam za to grozi

Uzyskiwanie, posiadanie, korzystanie lub kopiowanie programów komputerowych bez zgody producenta (wyrażonej w licencji) jest zabronione w myśl Kodeksu karnego oraz ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wykrycie nielegalnych programów w komputerach przedsiębiorstwa grozi odpowiedzialnym za to osobom grzywną, ograniczeniem lub pozbawieniem wolności nawet do lat 5, konfiskatą narzędzi przestępstwa (np. komputerów lub serwerów).

Zgodnie z art. 79 Prawa autorskiego producent może domagać się od firmy, która używa nielegalnego oprogramowania, przy tzw. niezawinionym naruszeniu - zapłaty podwójnej wartości opłaty licencyjnej, jaką firma musiałaby zapłacić za legalny produkt, natomiast przy tzw. zawinionym naruszeniu - zapłaty potrójnej wartości wspomnianej opłaty.

Kary finansowe za nielegalne oprogramowanie to wydatek rzędu dziesiątków tysięcy złotych, wielokrotnie przewyższające wartość programów. Wydatku tego nie można zaliczyć w koszty. Natomiast zakup legalnych programów uprawnia do dokonywania od nich odpisów amortyzacyjnych zaliczanych do kosztów uzyskania przychodów.

Informacje o przeszukaniu policyjnym, podczas którego ujawniono w firmie nielegalne oprogramowanie, szybko docierają do klientów, czego skutkiem jest spadek wiarygodności przedsiębiorstwa i utrata jego dobrego imienia. Jeśli podczas przeszukania wykryte zostanie nielegalne oprogramowanie, trzeba się liczyć z zajęciem komputerów, na których znajdują się programy bez licencji (dowód w sprawie). W firmie oznacza to brak przez pewien czas narzędzi pracy, dostępu do elektronicznej dokumentacji itp. Przerwa w obsłudze klientów może spowodować także utratę części z nich.

Jak rozwiązać problem

Zarząd lub dział informatyczny (jeżeli taki istnieje) powinny sprawować pełną kontrolę nad zasobami komputerowymi w przedsiębiorstwie. Powinny powstać i zostać wdrożone jasne polityki ograniczające używanie własnego i nielicencjonowanego oprogramowania. Pracowników należy zapoznać z zasadami używania oprogramowania. Zalecane jest, aby podpisali oni porozumienia określające odpowiedzialność przy przestrzeganiu ustalonych w tym zakresie procedur.

W większych firmach rozwiązaniem jest wyznaczenie osoby odpowiedzialnej za zakup programów, ich instalację oraz nadzór nad zasobami informatycznymi. Instalowanie kolejnych wersji oprogramowania powinno odbywać się pod kontrolą formalnych procedur: przygotowania do dystrybucji, testów, przekazania do właściwego miejsca eksploatacji.

WAŻNE!

Przedsiębiorstwo powinno przechowywać licencje na wszystkie zainstalowane programy.

W trakcie inwentaryzacji powinien zostać sporządzony spis wszystkich programów zainstalowanych na serwerach, komputerach osobistych i notebookach. Firma powinna stosować oprogramowanie wykrywające wirusy oraz oprogramowanie naprawcze.

W ramach systemu kontroli wewnętrznej powinno się określić i stosować środki kontrolne w celu zapewnienia dystrybucji legalnego i poprawnego oprogramowania do właściwego miejsca i na czas, zachowując istnienie odpowiedniego śladu rewizyjnego.

Procedury kontroli zmian oprogramowania powinny:

• zapewnić rzetelność ewidencji używanego autoryzowanego oprogramowania (oprogramowanie powinno być oznakowane, spisane i zaopatrzone w odpowiednie licencje) - należy utworzyć bibliotekę licencjonowanego oprogramowania,

• zapewnić, że biblioteka oprogramowania jest odpowiednio kontrolowana - zarządzanie biblioteką oprogramowania powinno być stosowane w celu tworzenia ścieżek rewizyjnych zmian oprogramowania oraz w celu ewidencji numerów wersji, dat (ich) utworzenia i kopii poprzednich wersji,

• okresowo ustalić nieautoryzowane oprogramowanie,

• przypisać odpowiedzialność za kontrolowanie nieautoryzowanego oprogramowania określonym osobom,

• zapisywać użycie nieautoryzowanego oprogramowania i raportować stan kierownictwu w celu podjęcia odpowiednich działań,

• określać, kiedy kierownictwo podejmuje odpowiednie działania w przypadku naruszeń obowiązujących zasad.

Zinwentaryzowane zasoby należy okresowo sprawdzać pod względem zgodności z wymaganiami umów licencyjnych dotyczących oprogramowania. Według zaleceń BSA (ale także zgodnie z racjonalnymi przesłankami) audyt oprogramowania powinien być dokonywany co najmniej raz w roku. Taka okresowa weryfikacja spełnia dwie role - pozwala uporządkować zasoby informatyczne przedsiębiorstwa i ułatwia wykazanie legalności oprogramowania. Tym samym zmniejsza zdecydowanie ryzyko postawienia zarzutów naruszenia praw autorskich producentów oprogramowania. Okresowy przegląd ma jeszcze jeden walor - może być punktem wyjścia przy planowaniu przyszłych zakupów, a więc pozwala na racjonalne zarządzanie budżetem na informatykę.

Audyt legalności oprogramowania

Audyt legalności oprogramowania to zespół czynności dokonywanych przez niezależnych audytorów, mających na celu ustalenie statusu prawnego programów umieszczonych na badanych nośnikach w firmie.

Ustalenie legalności oprogramowania można przeprowadzić samodzielnie, wykorzystując odpowiedni program lub skorzystać z usług firm zajmujących się audytem informatycznym. Audyt legalności oprogramowania zasadniczo związany jest z innymi czynnościami audytu informatycznego. Zazwyczaj stanowi on mniejszy bądź większy element audytu informatycznego.

Procedura samodzielnego ustalenia legalności oprogramowania polega na uruchomieniu na każdym stanowisku komputerowym programu skanującego, który sprawdza zawartość twardych dysków i sporządza listę wszystkich programów i plików na nich zainstalowanych. Porównanie liczby posiadanych licencji z liczbą i rodzajem zainstalowanych programów pozwala zweryfikować stan legalnego oprogramowania w przedsiębiorstwie oraz wykryć oprogramowanie nielicencjonowane.

Korzyści z przeprowadzenia audytu legalności oprogramowania

Właściwe przeprowadzenie audytu legalności oprogramowania może przekładać się na wymierne korzyści, takie jak:

• dokładne określenie zasobów oprogramowania i sprzętu, które pozwala na zmniejszenie strat wynikających z nadużyć, kradzieży sprzętu i oprogramowania,

• likwidacja pirackich kopii oprogramowania, a w konsekwencji obniżenie ryzyka poniesienia odpowiedzialności karnej,

• zdyscyplinowanie pracowników oraz uświadomienie im sposobów, jak poprzez zainstalowanie nielegalnego oprogramowania mogą zaszkodzić swojej firmie,

• uporządkowany system zarządzania oprogramowaniem może pomóc w identyfikacji i rozwiązaniu wielu problemów, usprawniając tym samym organizację i wydajność pracy,

• możliwość korzystania z rabatów ilościowych oferowanych przez producentów oprogramowania oraz efektywne zastosowanie programów w firmie.

Wielu audytorów podkreśla, że dla biegłego rewidenta najwygodniejsza jest sytuacja, kiedy w jednostce eksploatowany system informatyczny rachunkowości zweryfikowany został przez audyt wewnętrzny. Opierając się na raportach z przeprowadzonego wcześniej badania, biegły rewident może ograniczyć swoje czynności kontrolne do porównania wersji programów. Stosuje bardziej szczegółowe badania jedynie w sytuacji, kiedy wystąpią rozbieżności lub gdy poweźmie podejrzenia o błędach w programie na podstawie wyników własnych, dodatkowych testów kontrolnych.

Biegły rewident może również sam dokonać weryfikacji programów, jeśli przewiduje wielokrotne badanie sprawozdań finansowych danej jednostki.

dr Elżbieta Izabela Szczepankiewicz

audytor wewnętrzny,

wykładowca w Wyższej Szkole Handlu i Rachunkowości w Poznaniu


1 Badania empiryczne, przeprowadzone przez autorkę w roku 2005.

2 Por. K.Janiszewski, Uwaga na nielegalne programy w firmach, „Controlling i Rachunkowość Zarządcza” 2002, Nr 4, s.3

Chcesz dowiedzieć się więcej, sprawdź »
Komplet: Spółki. W jakiej formie prowadzić biznes + PGP 2/2022 - 103 błędy w sp. z o.o. – jak ich uniknąć
Komplet: Spółki. W jakiej formie prowadzić biznes + PGP 2/2022 - 103 błędy w sp. z o.o. – jak ich uniknąć
Tylko teraz
Źródło: Monitor Księgowego
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Moja firma
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Mandat za jazdę po lesie, czyli jak dostać 500 zł grzywny
    Mandat za jazdę po lesie? Tak, jest możliwy. A do tego jego kwota okazuje się niemała! Kierowca dostanie co najmniej 500 zł.
    Wywóz auta na Ukrainę. Rośnie eksport pojazdów z Polski
    Wywóz auta na Ukrainę, czyli Ukraińcy będący w Polsce chętnie eksportują kupione u nas pojazdy. Ile pojazdów z Ukrainy przyjeżdża nad Wisłę?
    Forum Rynku Nieruchomości 2022
    Forum Rynku Nieruchomości 2022 w Sopocie odbędzie się pod pod tytułem "Jeszcze na fali czy już dryfujemy? Branża nieruchomości wobec nieustających wyzwań".
    Jakie problemy Polacy spotykają we wspólnotach mieszkaniowych? Wyniki są dość zaskakujące
    Problemy we wspólnotach mieszkaniowych zdarzają się niemalże w każdej z nich. Borykają się z nimi zarówno zarządcy jak i sami właścicieli lokali. Jakie trudno napotykają?
    Badanie czystości powietrza? Wykonuje je... van kuriera!
    Badanie czystości powietrza może być realizowane nie tylko przez instytucje. I udowadnia to DPD. Firma wyposażyła swoje auta w specjalne czujniki.
    Jak obniżyć ratę kredytu hipotecznego?
    Raty kredytów hipotecznych są już wysokie i mogą być jeszcze wyższe. W jaki sposób je obniżyć? Co szykuje rząd w zakresie wsparcia kredytobiorców?
    Budownictwo w technologii CLT. Drewniana rewolucja dotarła do Polski
    Drewniane szkoły, szpitale, wieżowce, hale widowiskowe, lotniska, a nawet stacja benzynowa czy 9-piętrowe bloki mieszkalne — to wszystko powstaje dzięki nowoczesnej technologii obróbki drewna CLT. Okazuje się, że prócz aspektów ekologicznych materiał ten jest odporny pożarowo jak stal, bardzo elastyczny, zdrowy dla użytkowników, energooszczędny, lekki konstrukcyjnie i elegancki, co pozwala na szerokie zastosowanie. A potrzebne do jego wyprodukowania drewno pozyskuje się z certyfikowanych zalesień, które nie niszczą wartościowego drzewostanu.
    Jak zmniejszyć wydatki na paliwo?
    Jak zmniejszyć wydatki na paliwo? To pytanie, które w dobie rosnących cen benzyny, oleju napędowego i LPG szczególnie często zadają kierowcy.
    Wynajem mieszkań na fali wzrostowej
    Rynek wynajmu w największych polskich miastach gwałtownie się skurczył. Mieszkania mają teraz ogromne wzięcie, że inwestorzy zastanawiają się już nad wykupywaniem lokali w pakietach.
    Budownictwo drewniane - droga dla ujemnego śladu węglowego
    Budownictwo drewniane może pomów branży budowlanej sprostać współczesnym wyzwaniom ekologicznym i interesom społecznym. W jaki sposób?
    KE proponuje ok. 300 mld euro na zmniejszenie zależności energetycznej od Rosji
    Komisja Europejska chce, by UE zmobilizowała ok. 300 mld euro, w tym około 72 mld euro w dotacjach i 225 mld euro w pożyczkach, na zmniejszenie swojej zależności energetycznej od Rosji. Szefowa KE Ursula von der Leyen przedstawiła w środę zarys tego planu
    Müller: apelujemy do KE o wprowadzenie dodatkowego cła na rosyjską ropę i gaz
    Od lat ostrzegaliśmy przed uzależnieniem od rosyjskiego gazu i ropy; apelujemy do Komisji Europejskiej o wprowadzenie dodatkowego cła na rosyjską ropę i gaz - powiedział w środę rzecznik rządu Piotr Müller
    Jak przekonać zarząd do wprowadzenia Robotic Process Automation
    Gdy jako eksperci rozmawiamy o możliwościach Robotic Process Automation (zrobotyzowanej automatyzacji procesów, RPA) i planach ich wdrożenia, z dyrektorem do spraw rozwoju, albo z szefem działu informatycznego, bardzo często pojawiają się pytania o argumenty, mające przekonać zarząd. Zdarza się, że CIO pyta o uzasadnienie, które przemówiłoby do CEO, czy też ten ostatni o wskaźniki, mające przekonać CFO. Oto odpowiedź.
    EuroJackpot - jak grać?
    Szanse na wygraną EuroJackpot są niewielkie i wynoszą 1:188.379.141, mimo to wiele osób próbuje swoich sił. W EuroJackpot można bowiem wygrać nawet 90 milionów euro!
    EuroJackpot: Największa loteria w Europie
    EuroJackpot to największa loteria w Europie. Losowania EuroJackpot odbywają się w Helsinkach w Finlandii. Co jeszcze warto o niej wiedzieć?
    Pomoc dla kredytobiorców i wakacje kredytowe - rząd przyjął projekt ustawy
    17 maja 2022 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o finansowaniu społecznościowym dla przedsięwzięć gospodarczych i pomocy kredytobiorcom. W projekcie zawarto pakiet zmian dla osób z kredytami hipotecznymi. Wśród rozwiązań są wakacje kredytowe, dopłaty do kredytów z Funduszu Wsparcia Kredytobiorców zasilonego dodatkowymi środkami oraz zamiennik dla wskaźnika WIBOR. Dzięki temu rząd pomoże finansowo ok. 2 mln Polaków mających problemy ze spłatą kredytów z powodu inflacji.
    Mieszkanie bez wkładu własnego od 26 maja 2022 r. Minister Buda zapowiada zmianę przepisów
    26 maja 2022 r. wchodzi w życie ustawa o gwarantowanym kredycie mieszkaniowym (realizująca rządowy program "Mieszkanie bez wkładu własnego"). 17 maja 2022 r. minister rozwoju i technologii Waldemar Buda zapowiedział zmiany, które uelastycznią "Mieszkanie bez wkładu własnego" - chodzi m.in. o umożliwienie wniesienia większego niż 10 proc. wkładu własnego i urealnienie wskaźników, które pozwalają zakwalifikować dane mieszkanie do programu.
    GUS: Szybki szacunek PKB za I kwartał 2022
    Główny Urząd Statystyczny zaprezentował szybki szacunek produktu krajowego brutto za I kwartał 2022.
    Orban: nie zablokujemy sankcji, jeśli nie zagrożą naszemu bezpieczeństwu energetycznemu
    Węgry nie zablokują sankcji unijnych wobec Rosji, jeśli nie zagrożą one ich bezpieczeństwu energetycznemu – oświadczył Viktor Orban, który został w poniedziałek po raz kolejny zaprzysiężony na premiera Węgier
    Rowery elektryczne. Ile kosztują, jak działają, jakie dają korzyści?
    Rowery elektryczne cieszą się rosnącą popularnością na rynku jednośladów. Co powinieneś o nich wiedzieć przed zakupem? Oto nasz poradnik.
    Esperio: Wycena rynkowa Walta Disneya
    Reakcja rynku na ostatni kwartalny raport Walta Disneya jest kolejnym przykładem wysoce kontrowersyjnego i negatywnych nastrojów jakie są obecne na Wall Street.
    Mandat za jazdę na zderzaku 2022. Jaką karę dostanie kierowca?
    Mandat za jazdę na zderzaku 2022. Nowe przepisy weszły w życie w roku 2021. W roku 2022 w pełni usankcjonowana została kara. I wynosi...
    Autostradą do Siedlec w 2023 r. No nie do końca...
    Autostradą do Siedlec w 2023 r.? To pytanie często zadawane przez internautów. I choć A2 w tym rejonie powstanie, raczej nie do 2023 roku.
    Ceny mieszkań w Polsce w 2022 roku rosną bardziej niż inflacja
    Metr kwadratowy mieszkania w dużym mieście zdrożał w ciągu ostatnich 12 miesięcy o 15,6%. Tak wynika z najnowszych danych NBP. Czy wojna za naszą wschodnią granicą przyniesie przecenę? Z kilku powodów może być wręcz przeciwnie. Ile kosztują mieszkania w Polsce?
    Zdolność kredytowa Polaków – kogo jeszcze stać na kredyt hipoteczny?
    Zdolność kredytowa Polaków zmienia się z każdą podwyższą stóp procentowych. W maju 2022 roku RPP podniosła je po raz ósmy z rzędu, co bezpośrednio wpłynęło na wysokość oprocentowania kredytów hipotecznych. W efekcie kurczy się gro osób, które posiadają zdolność kredytową. Kogo i na jakie mieszkania stać przy coraz bardziej restrykcyjnych warunkach kredytowania?