Polski Akt o Dostępności – jak się przygotować?

• Co zmienia ustawa?
• Przyjazne projektowanie
• Okno na świat
• Człowiek dla człowieka
• Kto skorzysta?
• Co wprowadza akt?
• Nowe przepisy obejmują 6 głównych rodzajów usług:
• Nowe obowiązki dla firm
• Jak sfinansować potrzebne zmiany?

Podstawa prawna:

Polski Akt o Dostępności to ustawa z dnia 26 kwietnia 2024 r. o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze (Dz.U. z 2024 r. poz. 731).

Co zmienia ustawa?

Dostępność to nie tylko zbiór wymagań technicznych, z czym najczęściej ją kojarzymy. Łączy twarde standardy z wartościami. Z jednej strony wymaga od firm konkretnego działania, a z drugiej zmiany sposobu myślenia o kliencie i jego potrzebach.

Dostępność to zbiór takich cech naszego otoczenia, jego organizacji, a także rozwiązań projektowych i technologicznych, dzięki którym jak najwięcej osób może korzystać z produktów i usług. Mają być one przyjazne dla wszystkich. Niezależnie od wieku, stopnia sprawności czy umiejętności technicznych. 

Przyjazne projektowanie

Przykłady zastosowania zasad dostępności w praktyce można mnożyć. To między innymi odpowiedniej konstrukcji bankomaty – w ich projektowaniu bierze się pod uwagę, że korzystają z nich m.in. osoby o niższym wzroście lub osoby niewidome. Dla nich ważne będą niżej położone panele sterowania czy wypukłe klawisze do nawigacji (w miejsce jedynie ekranów dotykowych). Innym popularnym przykładem wprowadzania dostępności są napisy dla osób z niepełnosprawnością słuchu. Umożliwiają one odbiór komunikatów nie tylko osobom niedosłyszącym i Głuchym, ale także osobom, dla których oryginalny język nie jest językiem ojczystym. Napisy pozwalają na zrozumienie treści mówionej – gdy wokół jest głośno. Pomagają też w koncentracji osobom neuroróżnorodnym (np. z dysleksją, dysgrafią, dyskalkulią).

Okno na świat

Ustawa mocno wchodzi też w świat cyfrowy. Odpowiada na wyzwania, które wynikają z coraz większej cyfryzacji naszego otoczenia. Cyfryzacji, która pomija potrzeby wielu grup odbiorców. Dostępność ma zapewnić, aby cyfrowe okno na świat było otwarte dla wszystkich. Dlatego mamy w ustawie wymagania odnoszące się do prawidłowego projektowania cyfrowych kanałów komunikacji, stron internetowych podmiotów gospodarczych, witryn e-sklepów.

Człowiek dla człowieka

Ale dostępność to coś więcej niż projektowanie. To fundamentalne prawo, które jest niezbędnym warunkiem samodzielnego i aktywnego życia. Zapewnienie dostępności pozwala na realne korzystanie z podstawowych praw człowieka i obywatela, takich jak: dostęp do informacji, edukacji, udział w życiu publicznym i kulturalnym. W tym ujęciu to coś więcej niż ułatwienia techniczne. To zrozumienie, że klientem jest drugi człowiek. Ktoś, kto ma bardzo różne potrzeby. I warto je poznać, by zbudować dobre relacje. Jest to możliwe na przykład przez stosowanie prostego języka w komunikacji z klientem, np. w umowach, regulaminach czy instrukcjach obsługi. To także oferowanie dodatkowej formy niezbędnego kontaktu dostosowanej do możliwości percepcyjnych klienta i jego potrzeb komunikacyjnych (np. kontaktu poprzez czat zamiast rozmowy telefonicznej).

Kto skorzysta?

Konsumentów, którzy potrzebują lub chętnie skorzystają z dostępnych rozwiązań jest wielu. A ich liczba cały czas rośnie. Choć to ogromny potencjał i nowe możliwości dla przedsiębiorstw, rynek w tym obszarze jest wciąż niezagospodarowany. Dane nie kłamią. Aż 1 na 4 dorosłe osoby w UE doświadcza niepełnosprawności. Szacuje się, że w Polsce to aż 7 mln osób. Często jednak nie zdajemy sobie sprawy z tej skali, bo większość niepełnosprawności jest dla nas niewidoczna. Równocześnie nasze społeczeństwo coraz szybciej się starzeje. Dziś seniorem jest co czwarty Polak, a w 2050 r. będzie już co trzeci. Dzięki ustawie firmy będą musiały dostosować swoje produkty i usługi do potrzeb wszystkich klientów. W tym do potrzeb osób z niepełnosprawnościami oraz osób starszych. Te grupy zyskają lepsze warunki, by w pełni korzystać z życia.

Co wprowadza akt?

Polski Akt o Dostępności wprowadza w naszym kraju przepisy Europejskiego Aktu o Dostępności (EAA). Ujednolica on wymagania dostępności w całej Unii Europejskiej. Dzięki temu osoby z niepełnosprawnościami będą mogły w równym stopniu skorzystać z usług i produktów na terenie całej wspólnoty europejskiej.

Nowe przepisy obejmują 6 głównych rodzajów usług:

- audiowizualne usługi medialne (np. platformy streamingowe i telewizję hybrydową),

- łączności elektronicznej (telefonicznej, internetowej, w tym łączności alarmowej),

- informacji cyfrowej w transporcie pasażerskim (np. lotniczym, autobusowym, kolejowym i wodnym),

- bankowość detaliczną (w tym „helpdeski”),

- usługi rozpowszechniania książek elektronicznych (tj. ich tworzenie oraz sprzedaż za pośrednictwem kanałów internetowych),

- sklepy internetowe (e-commerce).

Poprawa dostępności będzie także odnosić się do produktów z nimi powiązanych. Na przykład: routerów, modemów i odtwarzaczy multimedialnych. Ale także czytników e-booków, terminali płatniczych czy automatów biletowych na dworcach. Dostępne będą musiały być bankomaty oraz sprzęt komputerowy, a także smartfony i tablety. Dzięki temu wiele codziennych czynności stanie się łatwiejszych – zarówno dla osób z niepełnosprawnościami – jak i dla seniorów. Ale skorzystają na niej wszyscy, ponieważ dostępność oznacza tworzenie wygodnych i użytecznych produktów i usług.

Nowe obowiązki dla firm

Przepisy obejmują  firmy, których działalność wpisuje się w katalog usług i produktów objętych Ustawą. Od reguły są jednak wyjątki. Po pierwsze, mikroprzedsiębiorcy świadczący usługi nie muszą stosować przepisów ustawy. Po drugie, jeśli firma nie może spełnić wymagań ustawy, można skorzystać z przewidzianych w ustawie przepisów ochronnych. Dotyczy to tych przedsiębiorstw, w których wprowadzenie zmian jest dla niej zbyt dużym obciążeniem albo całkowicie zmieni właściwości produktu lub usługi. W obu przypadkach, skorzystanie z przepisów ochronnych musi być odpowiednio uzasadnione, udokumentowane i będzie podlegać kontroli. Na straży przestrzegania przepisów przez firmy będzie stał prezes zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON), wskazane w ustawie organy nadzoru rynku oraz organy celne. Spełnienie wymagań dostępności dotyczy całego łańcucha dostaw. Oznacza to, że za dostępność produktu będą odpowiadać jego producent, upoważniony przedstawiciel, dystrybutor i importer towarów do Unii Europejskiej. Odrębne wymagania mają także usługodawcy.  

Jak sfinansować potrzebne zmiany?

Wielu przedsiębiorców może obawiać się kosztów związanych z dostosowaniem swojej działalności do nowych wymagań. Aby wesprzeć firmy w tych działaniach, Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej proponuje skorzystanie z programów finansowanych z Funduszy Europejskich, w wysokości ponad 240 mln zł. W ofercie są zarówno preferencyjne pożyczki, dotacje, jak i inne mechanizmy. Dzięki nim firmy będą mogły inwestować w technologie, szkolić pracowników i wprowadzać gotowe rozwiązania dla dostępności.

W jednym z działań, które organizuje Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, zostali już wybrani operatorzy. Właśnie teraz rozpoczynają rekrutację na szkolenia i doradztwo w zakresie obowiązków Polskiego Aktu o Dostępności oraz uniwersalnego projektowania produktów i usług. Jest też osobna „Ścieżka SMART”, gdzie w ramach konkursu tematycznego „Dostępność” można uzyskać dotacje na badania i rozwój oraz innowacje produktowe i procesowe związane z dostępnością. Z kolei Bank Gospodarstwa Krajowego oferuje preferencyjną „Pożyczkę na dostępność dla przedsiębiorców” na inwestycje, które poprawią dostępność architektoniczną, cyfrową i informacyjno-komunikacyjną. Informacje na temat aktualnych możliwości można znaleźć na stronie internetowej.