Krótsza droga od pozwu do ogłoszenia wyroku

Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało projekt ustawy nowelizującej kodeks postępowania cywilnego w części dotyczącej rozstrzygania sporów gospodarczych oraz uprawnień referendarzy sądowych.

Sądy gospodarcze rozstrzygałyby spory między przedsiębiorcami nawet wówczas, gdy pozwany zakończy już prowadzenie działalności gospodarczej. Autorzy projektu podnoszą, że do tej pory taka sprawa nie została nigdzie w przepisach uregulowana. Natomiast w orzecznictwie wykształcił się pogląd, że jeśli któraś ze stron zaprzestanie prowadzenia działalności jeszcze przed wniesieniem pozwu to wówczas sprawa traci charakter gospodarczej.

Usprawnieniu rozpoznawania sporów gospodarczych między przedsiębiorcami miałaby też służyć zaproponowana w projekcie kontrola formalna pism procesowych oraz karanie grzywną pełnomocników podających nieprawdziwe okoliczności tylko po to, aby przewlec postępowanie.

Ile czasu sprawy gospodarcze czekają na rozstrzygnięcie

Sąd mógłby wymierzać grzywnę również stronie, która powoływałaby się na nieprawdziwe okoliczności i przez to doprowadziła do odroczenia rozprawy. Miałby prawo również zwrócić się do strony domagającej się odroczenia rozprawy, aby udowodniła – we wskazanym przez niego terminie – że okoliczności, na które się powołuje, są prawdziwe. Za niedotrzymanie tego terminu groziłaby jej grzywna.

W toku postępowania nie będzie już można występować z nowymi okolicznościami. Dopuszczalne byłoby jedynie rozszerzenie żądania pozwu o świadczenia należne za dalsze okresy. Zdyscyplinowaniu stron miałaby służyć też zmieniona procedura dotycząca postępowania z wniesionym pozwem, który ma braki.

W projekcie zaproponowano, aby pismo wszczynające postępowanie, które nie zachowuje warunków formalnych, przewodniczący zwracał bez wzywania do poprawienia lub do uzupełnienia. Musiałby jednak wskazać braki i pouczyć o skutkach ponownego jego wniesienia. Zdaniem Małgorzaty Gajewskiej z Kancelarii Prawnej White&Case takie uregulowania mogą doprowadzić u strony występującej bez pełnomocnika do przedawnienia roszczeń. Szczególnie będzie to możliwe wówczas, gdy wniosła pismo już pod koniec upływającego terminu do wniesienia, a potem sąd je zwróci.

Wprawdzie w proponowanej nowelizacji przewidziano możliwość wniesienia poprawionego pisma w ciągu 7 dni, co wywoła skutek od dnia pierwszego wniesienia. Ale strona, która o tym nie wie i ponownie wniesie je później, może doprowadzić do przedawnienia. Może się zdarzyć, że sąd ponownie zwróci pismo z tych samych powodów, gdy strona nie poprawiła go w terminie. Wówczas po kolejnym wniesieniu już nie będzie traktowane jak wywołujące skutki prawne od dnia wniesienia po raz pierwszy. Obostrzenie to nie będzie skutkowało jednak wówczas gdy kolejny zwrot pisma nastąpił na skutek braków, które nie były poprzednio wskazane.

Gdyby jednak pismo było mylnie oznaczone lub zawierało jakieś oczywiste niedokładności, to wówczas można byłoby mu nadać dalszy bieg.

Natomiast pisma opatrzone błędami, a wniesione przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowych i Prokuratorię Generalną sąd zwracałby bez wzywania do poprawienia lub uzupełnienia. Gdyby zaś osoby te złożyły sprzeciw od wyroku zaocznego, zarzuty od nakazy zapłaty oraz sprzeciw od nakazu zapłaty, w takiej formie, że nie mógłby otrzymać prawidłowego biegu na skutek niezachowania wymogów formalnych, wówczas sąd je odrzuci.

Znowelizowane przepisy utrzymałyby zobowiązanie powoda w sprawie gospodarczej do podania w pozwie wszystkich twierdzeń oraz dowodów na ich poparcie, pod rygorem utraty prawa do powoływania ich później w toku procesu. Wyjątkowo tylko później mógłby je podać wówczas gdy wykaże, że powoływanie w pozwie nie będzie możliwe albo potrzeba powoływania w innym terminie wynikła później.

Do pozwu musiałby też dołączyć odpis reklamacji lub wezwania do dobrowolnego spełniania żądań wraz z dowodem doręczenia albo wysłania go pozwanemu listem poleconym oraz odpisy pism świadczących o próbie wyjaśnienia spornych kwestii w drodze rokowań.

Natomiast odpowiedź na pozew w sprawach gospodarczych musiałby wnieść w ciągu 2 tygodni od otrzymania pozwu, wniesiona po tym terminie nie zostanie uwzględniona. Za niedopuszczalne uznano też wnoszenie powództwa wzajemnego. Natomiast do potrącenia w toku postępowania zaproponowano w projekcie jedynie wierzytelności udowodnione dokumentami.

Aby osiągnąć takie przyspieszenie zaproponowano w projekcie możliwość zastępczego doręczania pism przedsiębiorcom, wówczas gdy zmienili siedzibę, a nowego adresu nie ujawnili w rejestrze albo w ewidencji działalności gospodarczej. Jeżeli z takiego powodu nie można doręczyć pisma procesowego osobie prawnej, organizacji lub osobie fizycznej wpisanej do rejestru lub ewidencji, to wówczas będzie pozostawiać się go w aktach sprawy przyjmując, że wywoła ono takie same skutki doręczenia jak wówczas gdyby było doręczone.

W projekcie zostało też uregulowane wydawanie wyroków na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uzna powództwo. Możliwe byłoby to także wówczas gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów lub po wniesieniu zarzutów, lub sprzeciwu od nakazu zapłat, albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna, że nie jest konieczne przeprowadzenie rozprawy.

Ważna proponowana regulacja dotyczy sprawy zadawania klauzul wykonalności tytułom egzekucyjnym, które pochodzą od sądu gospodarczego, np. prawomocnych orzeczeń lub orzeczeń podlegających natychmiastowemu wykonaniu wydanych przez sąd gospodarczy, a także ugód zawartych przed tym sądem.

Autorzy projektu zaproponowali wykluczenie z katalogu spraw gospodarczych spraw o podział majątku wspólnego pomiędzy byłymi wspólnikami spółki cywilnej.

Do tej pory takie spory rozstrzygały sądy gospodarcze, Natomiast w orzecznictwie Sądu Najwyższego wykształcił się pogląd, że takie sprawy o podział majątku wspólnego podlegają rozpoznaniu w postępowaniu nieprocesowym według przepisów o zniesieniu współwłasności. Są to więc sprawy działowe i dlatego należy je przekazać – po nowelizacji – do sądów cywilnych.

Projekt wprowadził też istotną modyfikację w badaniu przez sąd swojej właściwości miejscowej, aby w ten sposób usunąć jeden z istotnych czynników wpływających na przewlekłość postępowania cywilnego, ponieważ postanowienia po przekazaniu sprawy do sądu niższego lub równorzędnego są zaskarżalne i przez to odwleka się rozpoznanie sprawy.

Od 2 marca br. zmieniają się koszty sądowe w sprawach cywilnych. Dla przedsiębiorców będą to w większości zmiany na lepsze.

Sporo opłat zmaleje i szersze zastosowanie będą miały opłaty stałe, czyli takie, które są pobierane w jednakowej wysokości bez względu na wartość przedmiotu sporu. Opłatę stałą w wysokości 600 zł trzeba będzie zapłacić np. od pozwu o ochronę praw niemajątkowych – w tym wynikających z opatentowania wynalazków czy rejestracji znaków towarowych. Obecnie ostateczny wpis w takich sprawach może być wyższy.

Bez zmian pozostają m.in. opłaty w sprawach odwołań od decyzji prezesa UOKiK (1000 zł), a także od decyzji prezesów URE i URTiP (100 zł), a także opłata od skargi na orzeczenie zespołu arbitrów w sprawach zamówień publicznych (3000 zł).

Opłata stosunkowa będzie pobierana w sprawach o prawa majątkowe (np. zniesienie współwłasności) w wysokości 5 proc. wartości przedmiotu sporu, jednak nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 100 000 zł. Obecnie wpis stosunkowy wynosi np. aż 8 proc. w sprawach cywilnych i gospodarczych, jeśli wartość przedmiotu sporu wynosi do 10 000 zł.

W niektórych sprawach nie trzeba będzie wnosić pełnej opłaty – np. 1/4 opłaty zapłacimy w postępowaniu nakazowym lub upominawczym (z wyjątkiem spraw podlegających rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym) i co do zasady – 1/5 opłaty od zażalenia.

Sąd z urzędu zwróci stronie 3/4 uiszczonej opłaty od pisma wszczynającego postępowanie w I instancji, jeśli w toku postępowania sądowego zawarto ugodę przed mediatorem.

Zbigniew Ziobro, minister sprawiedliwości mówi, że główną bolączką polskich sądów jest przewlekłość toczących się postępowań. Chcemy zrobić wszystko, co jest możliwe, aby udało się tę sytuację zmienić.