Jak wyłączyć wspólnika ze spółki z o.o.

Ważne przyczyny

Podstawową przesłanką wyłączenia są ważne przyczyny dotyczące danego wspólnika. Jest to typowa klauzula generalna, która pozostawia spore pole do interpretacji i pozwala na dostosowanie przyczyn wyłączenia do konkretnych okoliczności. Istotne jest to, że powody muszą dotyczyć danego wspólnika, nie mogą więc być oderwane od jego działań w spółce i dotyczyć tylko np. efektów tych działań. Obrona wspólnika może bowiem opierać się na stwierdzeniu, że ważne przyczyny nie były związane z jego funkcjonowaniem w spółce, a są wynikiem działań pozostających poza jego osobą. Obrona taka ma spore szanse powodzenia, zwłaszcza w obliczu faktu, że zeznania świadków często odchodzą od głównego nurtu procesu. Przyczyny wyłączenia nie mogą więc odnosić się do wszystkich wspólników albo do samej spółki. W przypadku wytoczenia powództwa o wyłączenie kilku osób przyczyny (łączne lub rozpatrywane indywidualnie) muszą dotyczyć każdego ze wspólników. Taki proces jest również trudny dowodowo, bowiem w przypadku próby wyłączenia kilku wspólników trzeba udowadniać za pomocą tych samych środków dowodowych różne okoliczności, a to może okazać się trudne w praktyce.

Powództwo o wyłączenie może wytoczyć choćby jeden wspólnik. Nie ma bowiem żadnych podstaw do przyjmowania, że z powództwem o wyłączenie mniejszościowych wspólników musi występować kilku wspólników dysponujących łącznie większością kapitału. Zawarte w art. 266 § 1 k.s.h. sformułowanie „wszystkich pozostałych wspólników” nie powinno być też interpretowane jako zakaz wystąpienia po stronie powodowej tylko jednego wspólnika i zarazem jako nakaz wystąpienia przynajmniej dwóch lub kilku wspólników. Warto podkreślić, że użycie w przepisie art. 266 § 1 k.s.h. liczby pojedynczej należy wykładać jedynie w ten sposób, że ważne przyczyny wyłączenia muszą dotyczyć osoby konkretnego, jednego wspólnika. Należy mieć na względzie, że celem gospodarczym, jakiemu służyć ma instytucja wyłączenia wspólnika ze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jest przede wszystkim zażegnanie konfliktu istniejącego pomiędzy wspólnikami, który paraliżuje prawidłowe funkcjonowanie spółki, przy jednoczesnym zachowaniu bytu prawnego samej spółki. W przypadku odmiennej wykładni tego przepisu, w każdym przypadku, gdyby na szkodę spółki działali (co najmniej) dwaj wspólnicy, realizacja tego celu byłaby niemożliwa. Konsekwencji takich nie da się pogodzić z celem, jakiemu ma służyć art. 266 § 1 k.s.h. (postanowienie SA w Poznaniu z 11 września 2008 r., sygn. akt I ACz 888/08).

Ważne powody nie muszą wiązać się zawsze z winą wspólnika. Oczywiście, najczęściej tak będzie, a wina traktowana jako zarzucalność postępowania w danych okolicznościach czy w kategoriach bardziej cywilistycznych jako niedołożenie należytej staranności będzie jedną z najważniejszych okoliczności dowodzonych w procesie. Do przykładowych powodów wyłączenia zaliczyć można: działanie na szkodę spółki, niewykonywanie przez wspólnika uchwał, podejmowanie działań konkurencyjnych, nadużywanie prawa indywidualnej kontroli, naruszenie zasad lojalności wobec spółki, brak współdziałania przy podejmowaniu uchwał, chorobę, wyjazd za granicę na dłuższy okres, utratę zdolności do pracy, niezawinioną niemożność realizacji obowiązków wynikających ze stosunku spółki. W praktyce najczęstszą przyczyną wyłączenia będzie naruszenie obowiązku lojalności wobec spółki zestawiane z innymi powodami. W kategoriach dowodowych rodzi to określone trudności - im bardziej rozmyta jest teza dowodowa, tym trudniej udowadniać określone okoliczności. Dlatego warto, narażając się nawet na konieczność późniejszego precyzowania tezy dowodowej, wypisać dokładnie zachowania wspólnika składające się na ważną przyczynę wyłączenia, ponieważ zazwyczaj będziemy mieli do czynienia z zeznaniami stron i świadków, a one powinny dać szczegółowy obraz zachowania nielojalnego wspólnika. Na równi z naruszeniem zasady lojalności i prowadzeniem działalności konkurencyjnej należy traktować sytuację, gdy podmiot prowadzący działalność konkurencyjną uzyskał i sprawuje realną kontrolę nad wspólnikiem w spółce, z którą konkuruje.

Ważne

Przyczyny żądania wyłączenia mogą być wskazane w umowie spółki. Nie ma przeszkód, aby wspólnicy ustalili taki katalog, jednakże sąd nie jest związany ustaleniami wspólników.

Przykłady ważnych przyczyn wyłączenia:

• Podejmowanie działań narażających spółkę na poważne straty finansowe.

• Odmowa wykonywania uchwał zgromadzeń wspólników spółki (np. odmowa wykonania obowiązku wniesienia uchwalonych dopłat, która nie jest uzasadniona ciężką sytuacją osobistą lub majątkową wspólnika).

• Działanie na szkodę spółki.

• Niemożność zgodnego współdziałania z innym wspólnikiem spółki (m.in. konflikty interpersonalne mające negatywny wpływ na realizację celów przez spółkę).

• Długotrwała choroba wspólnika uniemożliwiająca organizację i podejmowanie uchwał na zgromadzeniach wspólników (przy czym jednorazowa nieobecność nie jest traktowana jako ważna przyczyna).

• Prowadzenie przez wspólnika spółki działalności konkurencyjnej (chyba że wcześniej uzyskał na to zgodę spółki).

• Odmowa współpracy przy wyłączeniu innego wspólnika, jeśli istniały ważne przyczyny tego wyłączenia.

• Działalność konkurencyjna wobec spółki, choćby nawet w umowie spółki nie został zapisany zakaz prowadzenia takiej działalności.

Więcej w miesięczniku Prawo Spółek - Zamów prenumeratę >>