REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Przewłaszczenie na zabezpieczenie

Filip Kolańczyk
inforCMS

REKLAMA

REKLAMA

W praktyce obrotu gospodarczego powszechnie spotyka się z pojęciem przewłaszczenia na zabezpieczenie. Często jego stosowanie budzi wątpliwości. Umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie jest umową nienazwaną, nie uregulowaną szczegółowo w przepisach prawa.

Dopuszczalność stosowania umowy przewłaszczenia wynika z zasady swobody zawierania umów, wynikającej z art. 3531 kc. Na gruncie prawa bankowego istnieje wprawdzie ogólna regulacja przewłaszczenia na zabezpieczenie, dotyczy ona jednak wyłącznie wierzytelności banków (art. 101 ustawy Prawo bankowe). Stąd też nie można uznać, że stanowi ona powszechne uregulowanie tej instytucji w stosunku do innych niż banki podmiotów.

REKLAMA

Pojęcie przewłaszczenia na zabezpieczenie

W klasycznym ujęciu umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie polega na tym, że dłużnik w celu zabezpieczenia istniejącej wierzytelności przenosi na wierzyciela własność określonej rzeczy. Wierzyciel natomiast po spłacie przez dłużnika wierzytelności zabezpieczonej przewłaszczeniem lub wystąpienia innego zdarzenia opisanego w umowie zobowiązany jest przenieść własność rzeczy z powrotem na dłużnika. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 września 2003 roku (III CZP 53/03, OSNC 2004/11/170), „umowa o przewłaszczenie rzeczy na zabezpieczenie jest jednym ze sposobów zapewnienia wierzycielowi realizacji pieniężnego zobowiązania dłużnika. Jej istotę stanowi przeniesienie na wierzyciela własności rzeczy w celu jego zaspokojenia w razie niewykonania przez dłużnika zobowiązania oraz zobowiązanie się wierzyciela do zwrotnego przeniesienia własności, jeżeli dłużnik zobowiązanie wykona”.

W praktyce oprócz opisanego modelu klasycznego umowy przewłaszczenia przyjmują także następujące formy:

• umowy zobowiązującej do przeniesienia własności z zastrzeżeniem warunku zawieszającego (własność w takiej sytuacji przejdzie automatycznie z chwilą ziszczenia się tego warunku);

Dalszy ciąg materiału pod wideo

• umowy warunkowej, tzn. zastrzegającej warunek do przejęcia prawa własności.

Przedmiot przewłaszczenia

Przedmiotem przewłaszczenia na zabezpieczenie mogą być rzeczy ruchome, prawa majątkowe, a także o rzeczy zmiennym składzie (np. zapasy magazynowe).

Wątpliwości niekiedy budzi fakt możliwości przewłaszczenia na zabezpieczenie nieruchomości. Zdaniem części doktryny zabezpieczenie takie jest sprzeczne z art. 157 kc. Odmienne zapatrywanie w tej sprawie ma jednak Sąd Najwyższy, który w orzeczeniach z dnia 29 maja 2000 r. (III CKN 246/00, OSNC 2000/11/213) i 8 marca 2002 r. (III CKN 748/00, OSNC 2003/3/33) przesądził jednak dopuszczalność przewłaszczenia na zabezpieczenie nieruchomości, wskazując wyraźnie, że „przewłaszczenie nieruchomości na kredytodawcę wraz z jego zobowiązaniem się do przeniesienia własności tej nieruchomości na kredytobiorcę w razie terminowej spłaty kredytu nie narusza art. 157 § 1 w związku z art. 58 § 1 i art. 94 kc”. Zdaniem Sądu Najwyższego spłata zobowiązania, jakim jest kredyt, nie jest warunkiem w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego, albowiem zależy wyłącznie od woli strony (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 1999 r., I CKN 1069/98, OSNC 1999/9/160). W tym miejscu należy jednak zaznaczyć, że konstruując umowę przewłaszczenia nieruchomości, trzeba zwrócić szczególną uwagę na jej konstrukcję, tak by uniknąć wątpliwości co do naruszenia art. 157 § 1 kc.

Forma umowy

REKLAMA

Co do zasady umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie przenosząca własność na wierzyciela może być zawarta w dowolnej formie, chyba że przepis prawa przewiduje dla ważności określonej czynności prawnej inną formę (np. dla przeniesienia własności nieruchomości konieczne jest sporządzenie umowy przewłaszczenia w formie aktu notarialnego, na przedsiębiorstwa formie pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym).

Zawarcie umowy przewłaszczenia w formie ustnej, choć teoretycznie dopuszczalne, rodzi jednak wątpliwości przede wszystkim natury dowodowej. Trudne może okazać się bowiem wykazanie faktu ustanowienia zabezpieczenia oraz zasad jego realizacji. Problemy mogą także powstać przy zgłoszeniu przejścia prawa własności odpowiednim organom administracji, np. przy rejestracji zmiany właściciela samochodu.

REKLAMA

Zawierając umowę przewłaszczenia na zabezpieczenie, warto zwrócić uwagę na treść art. 84 ust. 2 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, zgodnie z którym umowa przeniesienia własności rzeczy, wierzytelności lub innego prawa zawarta w celu zabezpieczenia wierzytelności jest skuteczna wobec masy upadłości, jeżeli została zawarta w formie pisemnej z datą pewną. W razie więc ogłoszenia upadłości przez dłużnika wierzyciel, który nie posiada umowy zawartej w powyższej w formie, nie może żądać wyłączenia danego przedmiotu z masy upadłości. Oznacza to, że zaspokojenie jego roszczenia odbywa się na zasadach ogólnych, zgodnie z kolejnością opisaną w art. 342 ustawy, co w praktyce często uniemożliwia uzyskanie jakiejkolwiek kwoty i niweczy sens tego zabezpieczenia.

Z punktu widzenia wierzyciela, nawet w sytuacji, gdy przepis prawa nie wymaga, aby umowa przewłaszczenia zawarta była w formie szczególnej, warto dla celów bezpieczeństwa zawrzeć umowę na piśmie z datą pewną. Do uzyskania daty pewnej nie jest konieczna obecność obu stron umowy. Wystarczy, że po jej podpisaniu wierzyciel przedłoży ją notariuszowi celem sporządzenia na niej odpowiedniej wzmianki. W tym miejscu wskazać należy, że nie ma konieczności uzyskania dodatkowo daty pewnej w przypadku zawarcia umowy przewłaszczenia w formie aktu notarialnego albo z podpisem notarialnie poświadczonym. Obie te formy zawierają bowiem w sobie datę pewną.

W mojej ocenie wierzyciel nie będzie mógł domagać się wyłączenia zabezpieczonej rzeczy w przypadku zawarcia umowy pod warunkiem lub umowy zobowiązującej.

Zgoda osób trzecich

Zawierając umowę przewłaszczenia niektórych rzeczy, przenoszącej bezwarunkowo własność na wierzyciela, należy pamiętać, że może się okazać, iż zawarcie takiej umowy wymagać będzie zgody innych niż sam dłużnik podmiotów.

Przykładem może być przeniesienie w celu zabezpieczenia własności nieruchomości przez spółkę z o.o. na jej wierzyciela. W takiej sytuacji co do zasady przeniesienie własności nieruchomości na wierzyciela wymagać będzie zgody zgromadzenia wspólników spółki dłużnika, chyba że umowa spółki stanowić będzie inaczej (art. 228 pkt 4 ksh). Brak takiej zgody skutkować może nieważnością dokonanej czynności. Zgoda może okazać się także konieczna w przypadku nabycia udziałów w spółce kapitałowej. W razie istnienia wymogu uzyskania zgody, jej brak będzie skutkował bezskutecznością przewłaszczenia w części rozporządzającej prawem do udziałów (Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 września 1993 r., II CRN 60/93, OSNC 1994/7-8/159).

Innym przykładem jest przewłaszczenie nieruchomości rolnej lub nieruchomości, o której mowa w art. 109 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W mojej ocenie w takiej sytuacji przeniesienie własności nieruchomości będzie dopuszczalne pod warunkiem nieskorzystania z prawa pierwokupu przez podmioty uprawnione.

Zawarcie umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie nie wyklucza uznania takiej czynności za bezskuteczną w trybie art. 59 kc lub art. 527 kc. Także dokonania przewłaszczenia po zajęciu rzeczy w toku egzekucji spowoduje konsekwencje, o których mowa np. w art. 848 kpc i 930 kpc.

Przewłaszczenia na tle innych zabezpieczeń

Na mocy ważnie zawartej bezwarunkowej umowy przewłaszczenia wierzyciel staje się właścicielem rzeczy. Co do zasady może więc rzeczą dysponować. Praktycznie więc wierzyciel może rzecz sprzedać dalej, zatrzymać dla siebie lub np. wynająć.

W przeciwieństwie do innych zabezpieczeń przedmiot, podlegając przewłaszczeniu, nie podlega egzekucji prowadzonej przeciwko dłużnikowi, który rzecz przewłaszczył i jak to zostało wspomniane wyżej przy zachowaniu właściwej formy (pisemnej z datą pewną), podlega wyłączeniu z masy upadłości. W przeciwieństwie do tradycyjnego zastawu przedmiot przewłaszczenia może pozostać we władaniu dłużnika, co w praktyce też najczęściej ma miejsce. W przeciwieństwie zaś do hipoteki czy zastawu rejestrowego dokonanie przewłaszczenia na zabezpieczenie nie wymaga często czasochłonnego wpisu do rejestru.

Przeniesienie własności rzeczy na dłużnika

Powrotne przejście prawa własności na dłużnika zależy od konstrukcji umowy przewłaszczenia. W przypadku umowy ruchomości z chwilą spłaty rzeczy własność może przechodzić na dłużnika z mocy prawa. W przypadku zaś umów bezwarunkowych zwrotne przeniesienie własności rzeczy wymaga kolejnej umowy, co z kolei w razie braku współpracy ze strony wierzyciela naraża dłużnika na długotrwały proces o zwrot rzeczy.

Skutki na tle prawa podatkowego

Z przewłaszczeniem na zabezpieczenie wiążą się wątpliwości natury podatkowej. Przede wszystkim dotyczą one kwestii związanych podatkiem VAT oraz podatkiem dochodowym. W szczególności wątpliwości rodzą się co do momentu powstania obowiązku podatkowego, zwłaszcza w przypadku bezwarunkowych umów przenoszących własność. W przypadku przewłaszczenia na zabezpieczenie, odpisów amortyzacyjnych od środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, które zostały przewłaszczone w celu zabezpieczenia wierzytelności, dokonuje dotychczasowy właściciel, co jest korzystnym rozwiązaniem z punktu widzenia dłużnika.

Umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie stanowi dla wierzycieli ciekawą alternatywę dla innych środków zabezpieczeń. Pomimo braków regulacji ustawowych, zachowując należytą formę i konstrukcję umowy, jest to konkurencyjny środek zabezpieczenia w stosunku do zastawu lub hipoteki.

Filip Kolańczyk

radca prawny Kancelaria Prawna Skoczyński Wachowiak Strykowski

 

Autopromocja

REKLAMA

Źródło: Twój Biznes
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie - zapraszamy do subskrybcji naszego newslettera
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

REKLAMA

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Moja firma
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Polskie bizneswoman systematycznie przejmują kierowanie firmami z branży hotelarskiej i gastronomicznej

    Już prawie co czwarta firma działająca w branży HoReCa – hotele, restauracje, catering, ma szefową a nie szefa. W firmach mających jednego właściciela ten odsetek jest nawet wyższy i wynosi 48 procent. Biznesy zarządzane przez kobiety z tej branży należą do prowadzonych najlepiej.

    Dlaczego opłaca się ponownie wykorzystywać, odnawiać lub odsprzedawać stare urządzenia elektroniczne?

    Współczesny rynek elektroniki użytkowej opiera się głównie na handlu nowym sprzętem w sieciach sprzedaży stacjonarnej i na platformach online. Ostatnio dużym zainteresowaniem cieszy się również recommerce (reverse commerce), czyli sprzedaż zakupionych produktów w celu ich ponownego wykorzystania, odnowienia, poddania recyklingowi lub odsprzedaży. Jakie zalety ma handel zwrotny? Komu i czemu służy? Czy ma szansę dalej się rozwijać? 

    Polskie firmy co roku wyrzucają do kosza miliony złotych! Recykling oprogramowania jest możliwy

    W zasobach wielu firm i instytucji publicznych zalegają niekiedy nawet setki sztuk niewykorzystywanych licencji wieczystych na oprogramowanie wartych dziesiątki, a czasem i setki tysięcy złotych. Nieliczne podmioty decydują się na ich odsprzedaż – a szkoda, bo to przedsięwzięcie nie tylko zgodne z prawem, ale i mogące stanowić jeden z elementów optymalizacji kosztowej działalności każdej organizacji.

    Będą przepisy regulujące zasady wykonywania działalności kosmicznej

    Ministerstwo Rozwoju i Technologii przygotowało projekt ustawy o działalności kosmicznej. Nowa ustawa będzie regulowała m.in. zasady wykonywania działalności kosmicznej, jak również warunki i tryb wydawania zezwolenia na prowadzenie działalności kosmicznej. Działalność kosmiczna będzie mogła być wykonywana wyłącznie po uzyskaniu zezwolenia udzielanego przez Prezesa Polskiej Agencji Kosmicznej (PAK).

    REKLAMA

    PIT kasowy coraz bliżej. Rząd chce w II kw. przyjąć projekt ustawy. Ale nie wszyscy przedsiębiorcy będą mogli wybrać PIT kasowy

    Kasowy PIT będą mogli wybrać przedsiębiorcy wykonujący działalność wyłącznie indywidualnie, jeżeli ich przychody z tej działalności w poprzednim roku podatkowym nie przekroczyły kwoty 500 tys. zł oraz przedsiębiorcy, którzy rozpoczynają prowadzenie działalności gospodarczej. Kasowego PIT nie będą mogli wybrać przedsiębiorcy, którzy prowadzą księgi rachunkowe.

    Od 2025 roku zapłacisz podatek dopiero gdy kontrahent zapłaci za fakturę. Uwzględnisz koszty, gdy za nie zapłacisz [kasowy PIT]

    Najprawdopodobniej w 2025 roku wejdą w życie przepisy wprowadzające tzw. kasowy PIT. Opublikowano już założenia nowelizacji wprowadzającej te przepisy. Co z nich wynika?

    Polska wystąpi z wnioskiem o zezwolenie na połów szprota w kwietniu. Chodzi o zapewnienie żywności ukraińskim żołnierzom

    Połów szprota w kwietniu na głębokości większej niż 65 m – to będzie przedmiotem wniosku polskiego rządu do Komisji Europejskiej. Argumentem za uwzględnieniem tego wniosku przez władze Unii Europejskiej ma być fakt, że łowiony przez polskich rybaków szprot stanowi podstawę wyżywienia ukraińskich żołnierzy walczących na froncie wojny z Rosją.

    Dominujący wspólnik sp. z o.o. nie podlega ubezpieczeniom społecznym jako jedyny wspólnik spółki – uchwała Sądu Najwyższego

    21 lutego 2024 r. Sąd Najwyższy (SN) podjął uchwałę (III UZP 8/23), w której stwierdził, że wspólnik dwuosobowej spółki z o.o. posiadający 99% udziałów (wspólnik dominujący) nie podlega ubezpieczeniom społecznym jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność.

    REKLAMA

    Handel hurtowy i nowe zamówienia w przemyśle - co pokazują najnowsze dane GUS?

    Główny Urząd Statystyczny zaprezentował dane o wynikach handlu hurtowego i nowych zamówieniach w przemyśle w styczniu 2024 roku.

    Ceny zbóż 2024 - koniec lutego. Ile kosztują pszenica, żyto, kukurydza, jęczmień, owies, pszenżyto w Polsce i na giełdach światowych?

    Ile kosztują zboża na polskim rynku i w eksporcie w ostatniej dekadzie lutego 2024 roku? Jakie są ceny na giełdach światowych? Jakie ceny osiągają: pszenica, żyto, kukurydza, jęczmień, owies, rzepak, pszenżyto? 

    REKLAMA