Kategorie

Hipoteka w praktyce

Adam Malinowski
inforCMS
W praktyce handlowej często mamy do czynienia z zabezpieczeniem hipotecznym. Jest ono szeroko stosowane nie tylko przez banki, ale również przez inne podmioty prawa publicznego, co oczywiście wiąże się z licznymi niedogodnościami i niebezpieczeństwami dla osób prowadzących działalność gospodarczą.

Zabezpieczenie wierzytelności

W celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności można obciążyć nieruchomość hipoteką, czyli prawem, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości. Jest to ograniczone prawo rzeczowe obciążające całą nieruchomość i pozwalające na szybką realizację roszczenia wierzyciela na wypadek zwłoki dłużnika lub innych okoliczności uniemożliwiających spłatę długu. Hipoteka jest prawem rzeczowym bezwzględnym, tj. w zasadzie skutecznym wobec wszystkich i obciążającym cały przedmiot. Wpływa to w oczywisty sposób na zakres odpowiedzialności za zabezpieczoną wierzytelność1.

Zapamiętaj

Reklama

Hipoteka zwykła powstaje w drodze umowy zawieranej przez właściciela nieruchomości, a wierzycielem, któremu przysługuje podlegająca zabezpieczeniu wierzytelność. Wyjątkowo hipoteka może powstać na skutek jednostronnej czynności prawnej właściciela nieruchomości. Przypadek taki reguluje art. 7 ust. 1 ustawy o obligacjach. To szczególne rozwiązanie podyktowane jest tym, że do ustanowienia hipoteki dochodzi zazwyczaj jeszcze przed wydaniem obligacji, a więc gdy nie są jeszcze znani przyszli wierzyciele2.

Momentem powstania hipoteki jest konstytutywny wpis w dziale IV księgi wieczystej (art. 67 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece; t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 124, poz. 1361 z późn. zm.; dalej „u.k.w.i.h.”). Wcześniej nie można mówić zasadnie o istnieniu obciążenia nieruchomości, choć oczywiście od chwili złożenia wniosku o wpis wierzyciel ma ekspektatywę uzyskania zabezpieczenia, a w księdze powinna figurować stosowna wzmianka. W praktyce dług (zwłaszcza bankowy) często jest zabezpieczany hipoteką zwykłą (art. 65 u.k.w.i.h.) odpowiadającą kwocie zadłużenia i kaucyjną (art. 102 u.k.w.i.h.) zabezpieczającą roszczenie o odsetki i koszty. Warto podkreślić, że niedopuszczalne jest zastrzeżenie, przez które właściciel nieruchomości zobowiązuje się względem wierzyciela hipotecznego, że nie dokona zbycia lub obciążenia nieruchomości przed wygaśnięciem hipoteki. Przedawnienie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką nie narusza uprawnienia wierzyciela hipotecznego do uzyskania zaspokojenia z nieruchomości obciążonej. Przepisu tego nie stosuje się do roszczenia o odsetki.

Zapamiętaj

Hipoteka zabezpiecza jedynie wierzytelności pieniężne i może być wyrażona tylko w oznaczonej sumie pieniężnej. Jeżeli wierzytelność zgodnie z prawem została wyrażona w innym pieniądzu niż pieniądz polski, hipotekę wyraża się w tym innym pieniądzu.

PRZYKŁAD

Spółka jawna „Rebus” nabyła na kredyt nieruchomość gruntową. Kwota kredytu była wyrażona w euro i była przeliczana co miesiąc wedle aktualnego kursu euro na złotówki. Hipoteka zabezpieczająca spłatę kredytu będzie miała stałą kwotę wyrażoną w euro.

Przedmiot hipoteki

Przedmiotem hipoteki może być nieruchomość, a także udział we współwłasności nieruchomości oraz inne prawa majątkowe. Znajduje to także potwierdzenie w zasadzie zamkniętego katalogu praw rzeczowych, które mogą być tworzone wyłącznie w drodze ustawowej. Jedynie zatem ustawa może rozszerzyć katalog praw, które mogłyby być przedmiotem hipoteki. Hipoteka może obciążać tylko indywidualnie oznaczoną, istniejącą nieruchomość lub prawo. Nie można ustanowić hipoteki na rzeczy przyszłej. Przedmiot hipoteki musi więc istnieć w chwili rozpoznawania wniosku o wpis hipoteki w księdze wieczystej. Ma to znaczenie zwłaszcza w przypadku ustanowienia hipoteki na lokalu jednocześnie z wyodrębnieniem jego własności. Wpis (chociażby nieprawomocny) nabywcy lokalu w księdze wieczystej stanowi warunek ustanowienia hipoteki na tym lokalu3. Prawo nie dopuszcza ustanowienia hipoteki na pewnych masach majątkowych (np. przedsiębiorstwie). Wprawdzie art. 109 ust. 1 u.k.w.i.h. oraz niektóre przepisy ustaw szczególnych mówią o możliwości uzyskania przez wierzyciela hipoteki przymusowej na wszystkich nieruchomościach (prawach) dłużnika, jednakże uznaje się, że nie zachodzi w tym wypadku odstępstwo od zasady szczegółowości hipoteki. Hipoteka przymusowa może więc zostać wpisana na określonej (jednej) nieruchomości (prawie), a gdyby wierzytelność miała być zabezpieczona na kilku nieruchomościach (prawach) należących do dłużnika, wówczas musi zostać dokonana repartycja zabezpieczenia przez obciążenie każdej z nieruchomości (każdego prawa) osobną hipoteką zabezpieczającą wierzytelność do określonej we wpisie wysokości.

 

Reklama

Istnienie przedmiotu warunkuje nie tylko powstanie, lecz także istnienie samej hipoteki. Dlatego hipoteka nie tylko nie może powstać, jeżeli nie istnieje prawo, które miałaby obciążać, lecz także wygasa wraz z wygaśnięciem takiego prawa. Od zasady, iż hipoteka wygasa wraz z wygaśnięciem obciążającego ją prawa, możliwe są jednak wyjątki. Dotyczy to przypadków przekształcenia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w prawo odrębnej własności lokalu lub nabycia własności nieruchomości przez członka, któremu przysługuje prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej. Hipoteka nie wygasa także w razie nabycia własności nieruchomości przez dotychczasowego jej użytkownika wieczystego lub nabycia prawa użytkowania wieczystego przez właściciela nieruchomości.

Część ułamkowa nieruchomości może być obciążona hipoteką, jeżeli stanowi udział współwłaściciela. Przedmiotem hipoteki może być także użytkowanie wieczyste. W tym wypadku hipoteka obejmuje również budynki i urządzenia na użytkowanym terenie, stanowiące własność wieczystego użytkownika. Przedmiotem hipoteki mogą być także:

•  własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego,

•  spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego,

• prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej,

•  wierzytelność zabezpieczona hipoteką.

PRZYKŁAD

Przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą jest współwłaścicielem działki o pow. 1,24 ha położonej w podwarszawskim Sulejówku. 30 czerwca 2009 r. zawarł on z dwoma wspólnikami umowę spółki cywilnej i przeniósł na nich współwłasność tej nieruchomości. W takiej sytuacji, jeśli chciałby wziąć kredyt, nawet związany z działalnością spółki, to nie mógłby wystąpić o obciążenie hipoteczne tylko swej części działki. Wynika to z faktu, że między wspólnikami spółki cywilnej istnieje specjalny rodzaj współwłasności (nazywanej łączną lub do niepodzielnej ręki), w której nie można wyodrębnić udziałów. Udział w nieruchomości nadawałby się zaś do obciążenia tylko w wypadku, gdyby nieruchomość stanowiła zwykłą współwłasność.

Przedmiotem hipoteki (czy ograniczonych praw rzeczowych w ogólności) jest prawo własności nieruchomości. Istnieją jednak poglądy, które mówią o samej nieruchomości. Praktycznego znaczenia kwestia ta nabiera w związku z powstaniem współwłasności. Jeżeli przyjmie się, że przedmiotem hipoteki jest prawo własności nieruchomości, wówczas konsekwentnie trzeba by uznać, iż w razie powstania współwłasności nieruchomości w częściach ułamkowych (np. na skutek nabycia jej przez dwie osoby albo zbycia udziału przez dotychczasowego wyłącznego właściciela) dochodzi do powstania hipoteki łącznej zgodnie z zasadą niepodzielności hipoteki (art. 76 ust. 1 u.k.wi.h.). Współwłaściciele nieruchomości nie mogliby również ustanowić hipoteki na wspólnej nieruchomości, a tylko hipotekę łączną na wszystkich udziałach. Także wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości, stanowiącej współwłasność dłużników, oznaczałby łączne obciążenie udziałów wszystkich współwłaścicieli. Z praktycznego punktu widzenia należy jednak przyjąć, że przedmiotem hipoteki jest nieruchomość. Przedmiotem hipoteki mogą być w zasadzie wszystkie nieruchomości, niezależnie od tego, kto jest ich właścicielem. Pewne wątpliwości pojawiają się w odniesieniu do nieruchomości Skarbu Państwa. Spowodowane one są tym, iż obowiązujące przepisy nie przewidują egzekucji z nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa (egzekucja przeciwko Skarbowi Państwa dopuszczalna jest jedynie z rachunku bankowego). Pomimo to należy uznać, że jest możliwe obciążenie hipoteką nieruchomości państwowych. Za poglądem tym przemawiają dwa podstawowe argumenty: pierwszy, że obowiązujące ustawodawstwo nie zabrania - co do zasady - obciążania hipoteką nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa; czyni to jedynie w odniesieniu do hipoteki przymusowej. Z art. 109 ust. 2 u.k.w.i.h. wynika zresztą, że obciążenie hipoteką przymusową możliwe jest jednak w sytuacji, gdy przepis szczególny tak stanowi. Po drugie, możliwość ustanawiania ograniczonych praw rzeczowych na nieruchomościach Skarbu Państwa przewiduje ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 z późn. zm.). Hipoteka obciąża całą nieruchomość w znaczeniu wieczystoksięgowym. Jeżeli nieruchomość składa się z kilku działek geodezyjnych, z których jedna nie jest wpisana w księdze wieczystej, hipoteka obciąża nieruchomość w takim zakresie, w jakim wynika to z treści wpisu w dziale I - O księgi wieczystej. Jeżeli nastąpi połączenie kilku nieruchomości w jednej księdze wieczystej, hipoteka obciążająca jedną z nich będzie obciążała całą nieruchomość powstałą na skutek połączenia. Hipoteka nie może natomiast obciążać fizycznie wydzielonej części nieruchomości, chyba że dojdzie do założenia dla niej osobnej księgi wieczystej4.

Tabela 1. Rodzaje hipotek

 

 

Zapamiętaj

Do powstania hipoteki niezbędny jest konstytutywny wpis w dziale IV księgi wieczystej. Do wygaśnięcia hipoteki wystarczające jest jednak już samo wygaśnięcie wierzytelności zabezpieczonej hipotecznie.

Adam Malinowski - radca prawny 

 

1 Jak wskazał SN w postanowieniu z 5 października 2000 r. (sygn. akt II CKN 611/99, Biuletyn SN z 2000 r. nr 11, str. 15): przydzielając jednemu z uczestników - w sprawie o podział majątku wspólnego - nieruchomość obciążoną hipoteką, sąd ustala wartość tego składnika majątkowego przy uwzględnieniu obciążenia hipotecznego.

2 Art. 7 ustawy o obligacjach

1. Do ustanowienia hipoteki stanowiącej zabezpieczenie roszczeń obligatariuszy wystarcza oświadczenie woli właściciela nieruchomości. Wpis w księdze wieczystej powinien wskazywać w szczególności:

1) uchwałę lub oświadczenie emitenta o emisji obligacji i jej datę,

2) sumę, na którą ustanawia się hipotekę,

3) liczbę, numery i wartość nominalną obligacji,

4) sposób i wysokość oprocentowania obligacji, o ile jest ono przewidziane,

5) terminy i sposób wykupu obligacji.

Obligatariuszy imiennie się nie oznacza.

2. Protokół umorzenia wykupionych obligacji, sporządzony przez notariusza, jest tytułem do wykreślenia hipoteki, ustanowionej w celu zabezpieczenia wierzytelności obligatariuszy.

3 Za E. Gniewek, System prawa prywatnego. Prawo rzeczowe, Warszawa 2008.

4 Za E. Gniewek, System prawa prywatnego. Prawo rzeczowe, Warszawa 2008.

Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Moja firma
    1 sty 2000
    16 cze 2021
    Zakres dat:

    Inflacja - maj 2021 r.

    Inflacja - maj 2021 r. - ile wyniosła? GUS zaprezentował wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych w maju 2021 r. Inflacja w maju okazała się niższa od wskaźnika podanego na początku czerwca w szybkim szacunku.

    Kto nie dostanie kredytu mieszkaniowego?

    Kredyt mieszkaniowy. Na brak pieniędzy banki nie mogą dziś narzekać. To pomaga im wypłacać Polkom rekordowe kwoty w formie kredytów mieszkaniowych. Nie jest jednak tak, że każdy chętny dostaje kredyt. Mniej więcej 3 osoby na 10 odchodzą z kwitkiem – sugerują szacunki BIK.

    Domek letniskowy - monitoring i inne smart zabezpieczenia

    Domek letniskowy - zabezpieczenia. W okresie wakacyjnym właściciele domków letniskowych znacznie częściej odwiedzają swoje oazy spokoju w górach, na wsi lub nad jeziorami. Weekendowe wypady, choć dające mieszkańcom miast upragnione wytchnienie od miejskiego zgiełku, wiążą się również z szeregiem czynności, o których trzeba pamiętać, aby właściwie zabezpieczyć domek przed wyjazdem. Podpowiadamy, jak w prosty sposób poprawić komfort i bezpieczeństwo w takich miejscach.

    Projektowanie osiedli - aktualne trendy

    Projektowanie osiedli. Czy pandemia zmieniła sposób projektowania osiedli mieszkaniowych? Jakie nowe rozwiązania wprowadzają deweloperzy, jeśli chodzi o aranżację budynków, części wspólnych i miejsc przeznaczonych do rekreacji w realizowanych projektach? Jakie trendy dają się zauważyć?

    Mieszkaniówka ma się dobrze. Deweloperzy biją kolejne rekordy

    Rynek nieruchomości. Ostatni rok wywołał sporo zamieszania w gospodarce światowej. Pomimo początkowych obaw, mieszkaniówka okazała się wirusoodporna, a rynek zalicza dalsze wzrosty. Nieruchomości wciąż drożeją, zainteresowanych zakupem nowego lokum nie brakuje, a deweloperzy osiągają rekordowe wyniki.

    Maksymalna opłata za śmieci uzależniona od ilości zużytej wody - zmiany w ustawie śmieciowej

    Maksymalna wysokość opłaty za odpady, obliczana na podstawie metody od ilości zużytej wody ma wynosić 7,8 proc. dochodu rozporządzalnego na 1 osobę ogółem za gospodarstwo domowe, tj. ok. 150 zł - poinformowało we wtorek 15 czerwca 2021 r. Centrum Informacyjne Rządu.

    Zawieranie umów w formie elektronicznej, zarządzanie dokumentami online. Czy prawnicy pozbędą się papierów?

    Zawieranie umów w formie elektronicznej. Tak jak biznesmeni rozpoczynający swoją karierę w latach 80-tych i 90-tych są przyzwyczajeni do noszenia znacznej ilości gotówki w kieszeni, tak prawnicy są przyzwyczajeni do wszystkiego, co jest „na piśmie”, „stwierdzone pismem”, ma „formę pisemną”, itp. Jak słusznie wskazała Rzecznik Generalna TSUE (w swojej opinii w sprawie C-258/16), teksty zapisuje się od tysięcy lat na różnych nośnikach – na glinianych tabliczkach, papirusie, marmurze czy granicie. Współcześnie coraz powszechniej używa się jednak elektronicznych środków przekazu. Odchodzi się od utożsamiania formy pisemnej wyłącznie z formą papierową (wydrukiem papierowym).

    Jak firma powinna informować o realizacji zadania publicznego?

    Od 25 czerwca br. będą obowiązywały nowe regulacje dla beneficjentów programów finansowanych z budżetu państwa lub z państwowych funduszy celowych, w tym z PFRON. Jakie obowiązki informacyjne ma firma?

    Zarządzanie firmą budowlaną - dostęp do danych w czasie rzeczywistym

    Zarządzanie firmą budowlaną. Sektor budowlany wyszedł obronną ręką z zawirowań związanych z pandemią koronawirusa. Duży wpływ miały m.in. inwestycje zakontraktowane jeszcze przed wybuchem pandemii. Jednak wydajność prac prowadzonych w zaostrzonym reżimie sanitarnym spadła o ok. 5-20 proc. (zob. Raport PZPB “Sektor budownictwa w obliczu COVID-19”). Poszukiwanie możliwości optymalizacji powinno być więc jednym z priorytetów tej branży. Szansą na znaczne poprawienie wyników oraz lepszą organizację pracy jest bieżący dostęp do danych oraz ich analiza, która pozwala podejmować słuszne decyzje biznesowe.

    Czy przedsiębiorca może sprawdzić kto jest zaszczepiony?

    Była wojna o maseczki, będzie o dowody szczepienia? Przedsiębiorcy mają wątpliwości, jak sprawdzać czy klient jest zaszczepiony. Jakie obowiązki ma pracodawca, a jakie prawa pracownik?

    Co 4 firma ma kłopoty ze spłata rat kredytu lub leasingu

    Co druga firma z sektora MŚP w ciągu ostatnich trzech miesięcy poniosła w związku z pandemią dodatkowe koszty. Pojawiły się problemy ze spłatą rat leasingu. Ale te wydatki to nie jedyne zmartwienie firm. Jakie kłopoty finansowe mają firmy?

    Rynek konsumenta. Kto kupuje zdalnie, a kto stacjonarnie?

    Zakupy przez internet zyskały przez pandemię. W wyniku kolejnych obostrzeń nakładanych na branżę i wielu tygodni niemal całkowitego zakazu handlu drogą stacjonarną dla wielu sklepów handel internetowy był jedynym kanałem dystrybucji.

    Wynajem - jedno mieszkanie, podwójny zysk

    Wynajem nieruchomości. W obliczu rosnącej inflacji, która w maju br. sięgnęła już blisko 5%, warto zastanowić się, co zrobić, aby zaoszczędzone pieniądze nie straciły na wartości. Jedną z inwestycji, po którą wciąż chętnie sięgają Polacy są nieruchomości. Mimo rosnących cen mieszkań, nadal jest to najbezpieczniejsza i najpewniejsza forma lokaty kapitału. Ponadto na rynku pojawił się nowy produkt mający przyspieszyć zwrot z takiej inwestycji – tzw. Wehikuł Inwestycyjny.

    Kiedy ruszy Krajowy Rejestr Zadłużonych?

    Krajowy Rejestr Zadłużonych miał zacząć działać w lipcu tego roku, ale poczekamy jeszcze na jego uruchomienie. Kto trafi do Krajowego Rejestru Zadłużonych?

    Mixed-use, czyli budownictwo wielofunkcyjne

    Budownictwo wielofunkcyjne - mixed-use. Nowoczesne kompleksy wielofunkcyjne, otwarte na interakcje społeczne i zapewniające lokalne potrzeby, które wygrywają dziś z tradycyjnymi biurowcami, wyznaczają kierunek rozwoju inwestycji w sektorze komercyjnym.

    Lokalny program "Mój Deszcz"

    Lokalny program "Mój Deszcz". Miejski program dotacji do łapania deszczówki, uzupełniający program centralny, rozpoczyna samorząd Gliwic. Na wykonanie zbiorników do łapania i wykorzystania wód deszczowych ma być przeznaczone do 4 tys. zł – w ramach półmilionowego budżetu.

    Zdjęcie samochodu z rejestracją nie narusza RODO

    Zdjęcie samochodu z rejestracją spokojnie można publikować. Powód? Numer rejestracyjny pojazdu nie stanowi danych osobowych.

    Cupra Ateca [TEST]: w 4,9 sek. do setki w... rodzinnym SUV-ie

    Cupra Ateca choć ma typowo rodzinne ubranie, oferuje kierowcy aż 300 koni. Czy takie połączenie sprawdza się na drodze?

    Jak sprawdzić numer PKK? Kierowcę czeka wizyta w urzędzie...

    Jak sprawdzić numer PKK? Niestety, ale ustawodawca nie przewidział możliwości sprawdzenia online. To oznacza, że kierowca musi zawitać w urzędzie.

    Co zawiera pakiet dla zagranicznych inwestorów?

    Proponowany pakiet dla zagranicznych inwestorów to m.in.: "jedno okienko", w którym firma będzie mogła ustalić wszystkie podatkowe aspekty inwestycji, czy możliwość odliczania VAT od usług finansowych.

    Rynek nieruchomości biurowych w Europie

    Rynek nieruchomości biurowych. Z powodu pandemii Covid-19 spadło zapotrzebowanie na biura w Europie i inwestycje w nowe nieruchomości. W Londynie ten trend zaczyna się odwracać. We Francji wzrasta zapotrzebowanie na zielone dachy i tarasy. W Szwecji myśli się o "biurach przyszłości". Nadal puste pozostają biura we Włoszech, Hiszpanii i Portugalii.

    Kasa fiskalna 2021 - rejestracja i zwolnienie

    Bez względu na rodzaj kasy przedsiębiorca ma obowiązek dokonania jej fiskalizacji i uzyskać numer ewidencyjny. Jak zarejestrować kasę fiskalną? Kto może to zrobić? Ile to kosztuje?

    Wniosek o dokonanie adnotacji w dowodzie rejestracyjnym

    Wniosek o dokonanie adnotacji w dowodzie rejestracyjnym: jak wygląda, jakie dokumenty do niego dołączyć i ile kosztuje załatwienie sprawy?

    Dlaczego pracownicy wolą model hybrydowy?

    Aż 61 proc. pracowników chce pracować w modelu hybrydowym, pracę wyłącznie z domu chciałoby świadczyć zaledwie 15 proc. Jak ten trend wpływa na rynek nieruchomości biurowych?

    Dlaczego ciągłość IT jest numerem 1 dla firm?

    Zdolność firm do szybkiego odtworzenia środowiska pracy w wyniku awarii lub cyberataku jest dziś wystawiana na bardzo trudną próbę. Bardzo wiele biznes „zawdzięcza” tutaj pandemii i powszechnemu przejściu na pracę zdalną.