Nowe zasady wykorzystania części zamiennych samochodów i innych urządzeń

Zmiany, jakie wprowadza ta ustawa, mają znaczenie zarówno dla procedur stosowanych przed Urzędem Patentowym RP, jak i wyznaczania treści praw wyłącznych i ich ochrony. Wśród nowych przepisów wymienić należy regulacje zasady uznawania w Polsce skutków międzynarodowej rejestracji znaków towarowych udzielanej w trybie porozumienia madryckiego o międzynarodowej rejestracji znaków i protokołu do tego porozumienia. Wprowadzona została również możliwość dokonywania zgłoszeń przedmiotów własności przemysłowej, a także prowadzenia korespondencji w postaci elektronicznej.

Ograniczenie praw wyłącznych

Wśród zmian, które wywołują jednak największe zainteresowanie, wskazać należy na regulacje dotyczące zakresu ochrony wzorów przemysłowych, a ściślej przepis wprowadzający tzw. klauzulę napraw. Przyjęte obecnie rozwiązanie jest powszechnie przedstawiane jako przejaw liberalizacji rynku polegający na możliwości produkowania i sprzedaży części zamiennych przez niezależnych producentów. Celem tej zmiany jest wprowadzenie konstrukcji pozwalających na ograniczanie treści praw wyłącznych, które przysługują uprawnionym z rejestracji wzorów przemysłowych. Jej skutkiem powinno być natomiast, jak wynika z uzasadnienia rządowego projektu ustawy, zapobieganie zawyżaniu cen na części zamienne, które pochodzą od producentów wyłącznie uprawnionych do chronionych dotychczas wzorów przemysłowych.

Aby właściwie zrozumieć nową regulację, przypomnieć należy jednak krótko ogólne zasady obowiązujące w zakresie ochrony wzorów przemysłowych, którymi mogą być wytwory złożone i ich części składowe. Prawem z rejestracji objęty może być bowiem przedmiot składający się z wielu wymienialnych części składowych umożliwiających jego rozłożenie i ponowne złożenie (tzw. wytwór złożony); części składowe, jeżeli po ich włączeniu do wytworu złożonego pozostają widoczne w trakcie jego zwykłego używania, przez które rozumie się każde używanie, z wyłączeniem konserwacji, obsługi lub naprawy; oraz część składowa, jeżeli może być przedmiotem samodzielnego obrotu. Szczególną przesłanką ochrony części składowej produktu złożonego jest więc swoista wizualność.

Liberalizacja rynku motoryzacyjnego

W myśl nowego art. 106¹ ust. 1 i 2 prawa własności przemysłowej - ochrona z tytułu prawa z rejestracji wzoru nie przysługuje wytworowi, który stanowi część składową wytworu złożonego, używaną do naprawy tego wytworu w taki sposób, by przywrócić mu jego wygląd początkowy. Osoby trzecie mogą korzystać z wytworu, o którym mowa w ust. 1, poprzez jego wytwarzanie, oferowanie, wprowadzanie do obrotu, import, eksport lub używanie wytworu, w którym wzór jest zawarty bądź zastosowany, lub poprzez składowanie takiego wytworu dla takich celów.

Jak wynika z zacytowanego przepisu, wprowadzana zmiana będzie miała duże znaczenie dla wszystkich rynków części zamiennych, w szczególności rynku motoryzacyjnego. Skutkiem nowelizacji zwiększy się zatem niewątpliwie możliwość wykorzystywania w naprawach pojazdów części zamiennych, które pochodzą bezpośrednio od producentów, którzy nie są związani z koncernami umowami licencyjnymi. Klauzula napraw dotyczy jednak nie tylko samochodów, ale wszelkiego typu urządzeń, w których stosuje się części zamienne znamienne swoją postacią. Zwrócić należy równocześnie uwagę, że możliwości produkcji części składowych dotyczy jedynie widocznych elementów, takich np. jak elementy karoserii, zderzaki, lusterka czy reflektory. Części zamienne, które nie spełniają tej cechy i są chronione jako wzory przemysłowe, nadal będą produkowane wyłącznie przez uprawnionych producentów. Można więc przewidywać, że nowa regulacja powinna wpłynąć korzystnie na zwiększenie konkurencyjności i obniżenie cen. Nie można jednak zapominać, że zwiększenie produkcji części zamiennych może wiązać się również z obniżeniem jakości towarów, ponieważ wzór przemysłowy to zewnętrzna postać wytworu. Postać wytworu lub jego części jest formą, która powstaje np. przez cechy linii, konturów lub kształtów i przedstawia w istocie wygląd produktu. Wytworem jest natomiast sam przedmiot. Wybór materiałów i technologii używanych do wykonywania samych wytworów, którymi są również części zamienne, zależy natomiast od każdego producenta. Przedsiębiorcy niedysponujący zaawansowanymi technologiami produkcji mogą więc wytwarzać części zamienne o takich samych kształtach, ale ich właściwości, w szczególności takie cechy jak trwałość, mogą różnić się od oryginalnych części zamiennych produkowanych przez producenta samochodów lub jego kooperantów.

Rozwiązania Unii Europejskiej

Podsumowując tę część nowelizacji należy odnieść się do prawa Unii Europejskiej, gdzie obowiązuje Dyrektywa 98/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 13 października 1998 r. w sprawie prawnej ochrony wzorów (Dz.U.UE L z 28 października 1998 r., Dz.U.UE.L.98.289.28; Dz.U.UE-sp. 13-21-120) oraz rozporządzenie Rady WE nr 6/2002 z 12 grudnia 2001 r. w sprawie wzorów wspólnotowych. Omawiana klauzulę napraw jest w chwili obecnej dopuszczalna przez przepisy europejskie. Takie rozwiązanie obowiązuje już w innych krajach członkowskich (np. Włochy, Wielkiej Brytania, Irlandia, Holandia, Belgia, Hiszpania). Nie oznacza to jednak, że w państwach członkowskich nastąpiło całkowite zbliżenie przepisów prawnych dotyczących stosowania wzorów chronionych do celów pozwalających na reperację złożonego produktu w taki sposób, by przywrócić mu oryginalny (początkowy) wygląd, w przypadku kiedy produkt zawierający lub objęty wzorem tworzy część składową złożonego produktu, którego wygląd warunkuje istnienie ochrony wzoru. W tym zakresie nadal występują różnice zasad ochrony (np. Niemcy, Francja). Nie ma również ustanowionej ochrony dla wzorów wspólnotowych, które odnoszą się do produktu lub zawierają się w produkcie stanowiącym część składową produktu złożonego, od którego wyglądu uzależniony jest wzór i który wykorzystywany jest do celów naprawy produktu złożonego, w celu przywrócenia mu pierwotnego wyglądu.

USPRAWNIANIE PROCEDUR

Złagodzone zostały wymogi procedury dla zgłaszających, zwłaszcza w części dotyczącej korzystania z wcześniejszego pierwszeństwa, a także usunięcia braków w części dotyczącej zgłoszeń, które nie spełniają wymogów jednolitości wynalazku i wzoru użytkowego. Wobec przystąpienia Polski do Konwencji o udzielaniu patentów europejskich niezbędna stała się również potrzeba modyfikacji uregulowań przepisów dotyczących prowadzenia rejestru patentowego w części odnoszącej się do patentów europejskich.

Nowelizacja w zasadniczy sposób wpłynie więc na działalność Urzędu Patentowego związaną z udzielaniem praw wyłącznych na przedmioty własności przemysłowej. Można również sądzić, że jej głównym zadaniem będzie usprawnienie procedur dokonywania zgłoszeń, łagodzenie wymagań formalnych i ułatwienie dostępu do informacji oraz wzmocnienie podstaw do dochodzenia roszczeń wobec naruszających prawa wyłączne.

PAWEŁ PODRECKI

adwokat w Kancelarii Prawnej Traple Konarski Podrecki, adiunkt Instytutu Prawa Własności Intelektualnej Uniwersytetu Jagiellońskiego

gp@infor.pl

PODSTAWA PRAWNA

- Ustawa z 29 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy Prawo własności przemysłowej (Dz.U. nr 136, poz. 958)