Po zawieszeniu wykonywania działalności przedsiębiorca nie będzie musiał opłacać składek

Przed nowelizacją ustawy o swobodzie działalności gospodarczej brak było podstaw prawnych do zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej. Zatem użycie sformułowania zawieszenie działalności oznaczało zakończenie jej prowadzenia z jednoczesnym zamiarem jej kontynuowania w przyszłości na podstawie tego samego uprawnienia (wpisu do ewidencji działalności gospodarczej). ZUS uznawał, iż osoba, która w danym okresie działalności faktycznie nie prowadzi, powinna wyrejestrować się z ubezpieczeń, ale nie musi dokonywać wykreślenia wpisu z ewidencji. Natomiast Narodowy Fundusz Zdrowia uważał, iż przedsiębiorca ma obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne od dnia określonego we wpisie do dnia jego wykreślenia.

Brak pracowników

Ze zmienionej ustawy o swobodzie działalności gospodarczej wynika, że od 20 września 2008 r. zawiesić działalność może przedsiębiorca, który nie zatrudnia pracowników. Wydaje się jednak, że z zawieszenia działalności powinni móc skorzystać także przedsiębiorcy, którzy co prawda zatrudniają pracowników, ale przebywają oni na urlopie bezpłatnym czy też wychowawczym. Jeśli w okresie niewykonywania działalności pracownicy będą korzystać ze wspomnianych urlopów, to przedsiębiorca powinien mieć prawo skorzystania z tego uprawnienia. Przyjęcie innej interpretacji byłoby sprzeczne z celem nowelizacji, którym jest zwolnienie przedsiębiorcy z obowiązku opłacania składek za okres, w którym działalności nie wykonuje.

Wyjaśnić trzeba, że zawiesić działalności nie mogą na przykład przedsiębiorcy, mimo że nie zatrudniają pracowników, jeśli zatrudniają zleceniobiorców, którzy wykonują zawarte umowy. Oznacza to bowiem, że działalność jest nadal prowadzona. Natomiast w przypadku wspólników spółki cywilnej zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej jest skuteczne pod warunkiem jej zawieszenia przez wszystkich wspólników. Nie jest więc możliwe zawieszenie działalności przez jednego ze wspólników, gdy spółka w dalszym ciągu będzie prowadziła działalność.

Konieczne zawiadomienia

Zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej może nastąpić na okres od jednego do 24 miesięcy, co oznacza, że nie można zawiesić działalności na okres krótszy niż miesiąc ani też dłuższy niż dwa lata.

Przedsiębiorca, który będzie chciał zawiesić prowadzenie działalności, będzie musiał złożyć do ewidencji działalności gospodarczej wniosek na piśmie w tej sprawie. O zawieszeniu prowadzenia działalności gospodarczej będzie też musiał poinformować ZUS, co wynika z obowiązujących już przepisów - osoba, w stosunku do której wygasa tytuł do ubezpieczeń, podlega wyrejestrowaniu z tych ubezpieczeń.

Najprawdopodobniej informacja o zawieszeniu prowadzenia działalności będzie przekazywana poprzez złożenie odpowiednich druków. Co prawda w myśl znowelizowanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wznowienie wykonywania działalności nie wymaga ponownego zgłoszenia do ubezpieczenia, jednak z obowiązujących zasad składania dokumentów ubezpieczeniowych wynika, iż płatnicy muszą przekazywać do ZUS informacje wyłącznie na sformalizowanych dokumentach.

Wniosek o zawieszenie

Od 31 marca 2009 r. zawieszenie działalności gospodarczej a także jej wznowienie ma następować na wniosek przedsiębiorcy złożony na piśmie właściwemu organowi ewidencyjnemu, a w przypadku przedsiębiorców podlegających obowiązkowi wpisu do KRS - właściwemu sądowi rejestrowemu. Informacja o tym będzie w ciągu siedmiu dni przekazywana drogą elektroniczną do urzędu skarbowego oraz oddziału ZUS.

Nowelizacja nie rozstrzyga jednoznacznie, czy po 31 marca 2009 r. przedsiębiorca będzie musiał składać dokumenty wyrejestrowujące do ZUS, czy też będą one tworzone przez ZUS z urzędu na podstawie przesłanych przez organ ewidencyjny informacji. Wydaje się, że odroczenie wejścia w życie tych przepisów na przyszły rok ma na celu nałożenie na ZUS takiego obowiązku.

Po zawieszeniu bez ubezpieczenia

Zgodnie z dodanym do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych art. 36a w okresie, w którym działalność zostanie zawieszona, przedsiębiorca nie będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z działalności. Będzie jednak mógł opłacać w tym okresie składki na dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Nie będzie natomiast mógł podlegać w tym czasie ubezpieczeniu chorobowemu i wypadkowemu, co będzie miało wpływ na prawo do świadczeń z tych ubezpieczeń. Jeżeli zawieszenie wykonywania działalności będzie trwało ponad miesiąc, to po wznowieniu prowadzenia działalności przedsiębiorca, który przystąpi do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, będzie musiał jemu podlegać przez 180 dni, aby w przypadku choroby nabyć prawo do zasiłku chorobowego. Jeżeli zachoruje przed upływem tego okresu, nie otrzyma zasiłku i za ten okres będzie musiał opłacić składki na ubezpieczenia społeczne w pełnej wysokości.

PRZYKŁAD

WYPŁATA WYNAGRODZENIA W CZASIE ZAWIESZENIA DZIAŁALNOŚCI

Tomasz G. chce od 25 września do 31 grudnia 2008 r. zawiesić prowadzenie działalności gospodarczej. Działalność prowadzi samodzielnie. Ostatniego pracownika zwolnił z końcem grudnia 2007 r. Pracownik wystąpił o wypłatę wynagrodzenia za godziny nadliczbowe. W związku z tym, iż Tomasz G. nie uznał jego roszczeń, skierował sprawę do sądu. Jeśli na podstawie wyroku sądu przedsiębiorca zostanie zobowiązany do wypłacenia wynagrodzenia pracownikowi i zrobi to w październiku 2008 r., to należne składki od tego przychodu będzie musiał rozliczyć w imiennym raporcie miesięcznym ZUS RCA z kodem 30 00 XX, który powinien zostać złożony za październik.

Skutki nowelizacji

Zawieszenie wykonywania działalności będzie wywierało skutki prawne w zakresie ubezpieczeń społecznych od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym przedsiębiorca dokonał zgłoszenia zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej, do ostatniego dnia miesiąca, w którym przedsiębiorca dokonał zgłoszenia wznowienia wykonywania działalności gospodarczej. Z przywołanej zasady z dodanego do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych art. 36 a wynika, iż przykładowo przedsiębiorca, który zawiesi prowadzenie działalności od 10 grudnia do 2 lutego, składek na ubezpieczenia społeczne nie będzie opłacał za okres od 1 stycznia do 28 lutego. ZUS w okresie od 10 do 31 grudnia będzie go traktował jako prowadzącego działalność, mimo iż działalności faktycznie nie będzie prowadził. Natomiast okres od 3 do 28 lutego będzie traktowany jako okres zawieszenia działalności, mimo iż w tym okresie działalność będzie już wykonywana. Powstają pytania, co się stanie, gdy w okresie wykonywania działalności, który będzie traktowany jako okres jej zawieszenia, przedsiębiorca ulegnie wypadkowi, czy nie będą mu przysługiwały świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego? Faktycznie będzie on prowadził działalność, natomiast zgodnie z przepisami wznowienie jej prowadzenia nastąpi dopiero od początku kolejnego miesiąca. Wydaje się, iż przepis ten musi być jak najszybciej zmieniony.

Nie zawsze bez deklaracji

Z dodanego do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych art. 36a ust. 3 wynika, że za okres zawieszenia wykonywania działalności przedsiębiorca nie będzie miał obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej oraz opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Jednak wydaje się, iż czasem mimo zawieszenia działalności deklarację oraz raporty będzie musiał złożyć, bo taki obowiązek wynika z innych przepisów. Przykładowo, gdy w okresie zawieszenia działalności będzie wypłacał zaległe wynagrodzenie pracownikom czy też zleceniobiorcom, których w miesiącu wypłaty już nie będzie zatrudniał, to od tego wynagrodzenia konieczne będzie naliczenie składek, wykazanie ich w dokumentach rozliczeniowych składanych do ZUS oraz oczywiście ich opłacenie.

Ubezpieczenie zdrowotne

Prawo do świadczeń opieki zdrowotnej przedsiębiorcy, a także członków rodziny, których zgłosił do tego ubezpieczenia, ustaje po upływie 30 dni od dnia wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego. Wobec tego po 30 dniach od zawieszenia działalności przedsiębiorca nie będzie miał prawa do świadczeń opieki zdrowotnej. Wówczas w pierwszej kolejności powinien zostać zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny - będzie miał prawo do korzystania ze świadczeń zdrowotnych i nie będzie ponosił dodatkowych kosztów.

Gdy osoba zawieszająca działalność nie będzie mogła być zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny, bo np. jest osobą samotną lub jej współmałżonek nie ma swojego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego, to konieczne będzie zawarcie umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego z Narodowym Funduszem Zdrowia i opłacanie za siebie składki na to ubezpieczenie.

PRZYKŁAD

OPŁACANIE SKŁADKI ZDROWOTNEJ

Jan L. od 22 września do 31 grudnia zawiesi prowadzenie działalności gospodarczej. Od 1 października nie będzie więc już podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, a po 30 października nie będzie miał prawa do korzystania ze świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego. Nie może być zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny, ponieważ aby podlegać temu ubezpieczeniu, powinien zawrzeć z NFZ umowę dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego. Po zawarciu umowy powinien zgłosić się do ZUS na druku ZUS ZZA. Składkę na ubezpieczenie zdrowotne będzie musiał opłacać od zadeklarowanej kwoty nie niższej jednak niż przeciętne miesięczne wynagrodzenie, a więc od podstawy wyższej niż w okresie prowadzenia działalności, ta bowiem wynosi 75 proc. przeciętnego wynagrodzenia.

MICHAŁ JAROSIK

gp@infor.pl

PODSTAWA PRAWNA

• Ustawa z 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 141, poz. 888).