W przypadku usług niematerialnych obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy

Rozwiązanie to ma na celu m.in. uproszczenie rozliczenia VAT dzięki mechanizmowi samoobliczenia podatku przez nabywcę. W takim przypadku kwota podatku należnego będzie stanowiła jednocześnie u niego kwotę podatku naliczonego podlegającego odliczeniu na zasadach ogólnych.

Obowiązek podatkowy

Zgodnie z art. 193 Dyrektywy VAT każdy podatnik dokonujący podlegającej opodatkowaniu dostawy towarów lub świadczenia usług obowiązany jest do zapłaty VAT, z wyjątkiem sytuacji gdy do zapłaty VAT zobowiązana jest inna osoba - w przypadkach, o których mowa w art. 194-199 i art. 202 Dyrektywy. Przepisy art. 194 i 199 mają charakter fakultatywny i wskazują, iż państwa członkowskie mogą postanowić, iż osobą zobowiązaną do zapłaty VAT jest odbiorca towarów lub usługobiorca (art. 199 dot. samoopodatkowania w transakcjach krajowych). W pozostałych przypadkach, w sytuacji gdy dostawcą/usługodawcą jest podatnik niemający siedziby na terytorium danego kraju, państwa członkowskie są zobowiązane do przeniesienia obowiązku rozliczenia VAT na nabywcę towarów lub usługobiorcę. Obowiązek ten dotyczy następujących transakcji transgranicznych:

1) dostawy gazu lub energii elektrycznej na warunkach przewidzianych w art. 38 i 39 Dyrektywy (poprzez sieci dystrybucji),

2) świadczenia usług, o których mowa w art. 56 (usługi niematerialne); usług, o których mowa w art. 44, 47, 50, 53, 54 i 55 Dyrektywy (wewnątrzwspólnotowej usługi transportu towarów, usług pomocniczych do wewnątrzwspólnotowej usługi transportu towarów, usług pośrednictwa do tych usług, usług wyceny rzeczowego majątku ruchomego i prac na tym majątku),

3) wewnątrzwspólnotowej transakcji (dostawy) trójstronnej (dalej WTT), o ile zostaną spełnione warunki wymienione w art. 197, w tym też przesłanki wskazane w art. 141 Dyrektywy (przesłanki do zastosowania zasad uproszczonych) - wówczas obowiązek rozliczenia VAT ciąży na ostatecznym nabywcy towarów

4) wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów (art. 200 Dyrektywy - każda osoba dokonująca podlegającego opodatkowaniu wewnatrzwspólnotowego nabycia towarów jest zobowiązana do zapłaty VAT).

Polski podatnik jako dostawca towaru lub usługodawca na rzecz nabywcy z innego państwa członkowskiego nie będzie w wymienionych przypadkach zobowiązany do rejestracji na cele VAT i do rozliczania tego podatku w tym innym państwie.

Regulacje ustawowe

W przypadku usług niematerialnych obowiązek rozliczenia podatku będzie ciążył na podatniku nabywcy mającym siedzibę/miejsce zamieszkania na terytorium Wspólnoty, ale pod warunkiem że jest to kraj inny niż kraj świadczącego usługę (art. 27 ust. 3 ustawy o VAT). Katalog usług niematerialnych zawiera m.in. usługi reklamy; usługi konsultantów, inżynierów, firm konsultingowych, prawników, księgowych oraz inne podobne usługi, jak również przetwarzanie danych i dostarczanie informacji; wynajem rzeczowego majątku ruchomego, z wyjątkiem wszystkich środków transportu; usługi telekomunikacyjne; a także usługi świadczone drogą elektroniczną. Mając na uwadze, iż odwołanie się w polskich przepisach do klasyfikacji statystycznych (art. 27 ust. 4) może prowadzić do określenia miejsca opodatkowania w sposób niezgodny z Dyrektywą VAT, należy mieć na względzie orzecznictwo ETS, w którym wielokrotnie podkreślano, że terminom, użytym w Dyrektywie należy nadawać znaczenie zgodne z intencją unijnego ustawodawcy i celem wprowadzenia danej regulacji (K. Sachs, R. Namysłowski, Dyrektywa VAT, Warszawa 2008, s. 394).

Miejsce świadczenia

Jeśli chodzi natomiast o usługi, o których mowa w art. 44, 47, 50, 53-55 Dyrektywy (art. 28 ust. 3, 4, 6 i 7 ustawy), za miejsce świadczenia uważa się terytorium państwa członkowskiego, które nadało usługobiorcy numer identyfikacyjny VAT, pod którym usługa została dla niego wykonana. Reguła ta ma jedynie zastosowanie w sytuacji, gdy usługobiorca poda usługodawcy numer identyfikacyjny VAT państwa członkowskiego innego niż państwo rozpoczęcia transportu (w przypadku wewnątrzwspólnotowej usługi transportu towarów i usług związanych z tą usługą) lub państwa członkowskiego innego niż państwo, na którego terytorium usługi te są faktycznie świadczone (wycena rzeczowego majątku ruchomego lub prace na tym majątku), a towary po wykonaniu usługi są wywiezione poza państwo członkowskie, w którym usługa była faktycznie świadczona.

Odnosząc się do wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów rozliczonego przez zagranicznego nabywcę, wskazać należy, iż z punktu widzenia polskiego podatnika transakcja taka zostanie zidentyfikowana jako wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów (zasada lustrzanego odbicia). Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy przez WDT rozumie się wywóz towarów z terytorium kraju w wykonaniu czynności określonych w art. 7 ustawy (czyli dostawy towarów) na terytorium państwa członkowskiego inne niż terytorium kraju. Podkreślić należy, iż aby daną transakcję można było uznać za WDT, muszą być spełnione zarówno warunki dotyczące statusu dostawcy (art. 13 ust. 6 i 7), jak i nabywcy (art. 13 ust. 2). Wyjątkiem będzie przypadek związany z dostawą nowych środków transportu.

Samoobliczenie podatku

Natomiast regulacje odnoszące się do WTT zostały w ustawie o VAT uregulowane w przepisach art. 135-138. Umożliwienie rozliczenia VAT przez ostatniego nabywcę jest uzależnione od wielu warunków, w tym m.in. posługiwania się przez niego numerem identyfikacyjnym na potrzeby podatku VAT państwa członkowskiego, w którym kończy się transport/wysyłka.

Można zatem stwierdzić, że mechanizm samoobliczenia podatku przez zagranicznego nabywcę nie będzie miał zastosowania w przypadku, gdy polski podatnik będzie wykonywał czynności na rzecz podmiotów niezarejestrowanych na potrzeby VAT. Tylko w przypadku wewnątrzwspólnotowego nabycia nowych środków transportu - status nabywcy nie będzie miał znaczenia (nawet osoba fizyczna niebędąca podatnikiem będzie zobowiązana do jego rozliczenia).

Usługi niematerialne

Katalog usług niematerialnych zawiera m.in. usługi reklamy; usługi konsultantów, inżynierów, firm konsultingowych, prawników, księgowych oraz inne podobne usługi, jak również przetwarzanie danych i dostarczanie informacji; wynajem rzeczowego majątku ruchomego, z wyjątkiem wszystkich środków transportu; usługi telekomunikacyjne; a także usługi świadczone drogą elektroniczną.

PRZYKŁAD

OKREŚLENIE MIEJSCA OPODATKOWANIA VAT

Towary są przewożone przez polskiego przewoźnika z Hiszpanii do Niemiec:

•  usługobiorca niemiecki nie podaje nr NIP UE - polski przewoźnik (usługodawca) obowiązany jest do zarejestrowania się w Hiszpanii i rozliczenia tam VAT z tytułu świadczonej usługi (art. 28 ust. 1 ustawy);

•  usługobiorca podaje nr NIP UE nadany przez Niemcy - usługa transportowa będzie opodatkowana w Niemczech, VAT na zasadzie importu usług rozliczy niemiecki usługobiorca (art. 28 ust. 3 ustawy), natomiast polski podatnik wystawi fakturę, na której poda kwotę netto oraz informację, że podatek zapłaci nabywca usługi.

KRZYSZTOF BRAMORSKI

ksiegowosc@infor.pl

radca prawny, partner zarządzający w Kancelarii BSO Prawo & Podatki

PODSTAWA PRAWNA

•  Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).