Kto w 2008 r. może korzystać ze zwolnienia ze względu na wysokość obrotów

Przedsiębiorcy kontynuujący działalność

Zgodnie z zasadą określoną w art. 113 ustawy o VAT drobni przedsiębiorcy są uprawnieni do korzystania ze zwolnienia z VAT do chwili osiągnięcia obrotu z działalności opodatkowanej na poziomie określonym tym przepisem, czyli wysokości 10 000 euro. Kwota ta przeliczana była corocznie na złote według kursu euro na pierwszy dzień roboczy października poprzedniego roku podatkowego, w wyniku czego limit obrotu uprawniający do zwolnienia z VAT ulegał zmianie w każdym kolejnym roku podatkowym. Na 2007 r. kwota limitu stanowiła równowartość 39 700 zł.

Od 1 stycznia 2008 r., w wyniku nowelizacji ustawy o VAT dokonanej ustawą z 19 września 2007 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o zwrocie osobom fizycznym niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym, ustalona została nowa wartość limitu zwolnienia. Zgodnie ze znowelizowanym brzmieniem art. 113 ust. 1 cytowanej ustawy ze zwolnienia z VAT korzystać mogą ci przedsiębiorcy, u których wartość sprzedaży opodatkowanej nie przekroczyła łącznie w poprzednim roku podatkowym kwoty 50 000 zł. Należy przede wszystkim zauważyć, że po raz pierwszy kwota limitu została ustalona kwotowo, w polskiej walucie, oraz znacznie podwyższona w stosunku do roku poprzedniego. Chociaż bezsprzecznie oba te elementy są w rezultacie korzystne dla drobnych przedsiębiorców, to jednak pozytywne skutki podwyższenia kwoty limitu odczują oni dopiero w przyszłym roku. Wydawać by się mogło, że wystarczającym warunkiem korzystania ze zwolnienia w przyszłym roku jest wyłącznie osiągnięcie obrotu do końca bieżącego roku na poziomie poniżej 50 000 zł. Tak jednak nie jest. Należy mieć na uwadze, że warunkiem korzystania ze zwolnienia w przyszłym roku jest przede wszystkim zachowanie tego prawa do końca bieżącego roku, tj. do 31 grudnia 2007 r., zgodnie z obowiązującą kwotą limitu zwolnienia na ten rok, czyli w wysokości 39 700 zł. Z chwilą jej przekroczenia nastąpi utrata prawa do zwolnienia już w roku bieżącym, co będzie skutkowało jednoczesną utratą prawa do korzystania ze zwolnienia podmiotowego w VAT w przyszłym roku, mimo że łączny obrót za rok bieżący będzie niższy niż określona w znowelizowanym przepisie kwota limitu. W takiej sytuacji ponowny wybór zwolnienia będzie możliwy najwcześniej po upływie 3 lat (licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiła jego utrata) oraz pod warunkiem że kwota limitu za rok poprzedzając rok, w którym będziemy korzystać ze zwolnienia, nie przekroczy kwoty limitu uprawniającego do tego zwolnienia.

Oznacza to zatem, że ze zwolnienia z VAT od 1 stycznia 2008 r. będą mogli korzystać tylko ci przedsiębiorcy kontynuujący działalność:

• u których do 31 grudnia 2007 r. obrót z działalności opodatkowanej nie przekroczy wartości 39 700 (a nie 50 000 zł),

• którzy nie uzyskają w ciągu roku kwoty obrotu z działalności opodatkowanej w wysokości 50 000 zł.

Przekroczenie kwoty limitu obrotu w trakcie 2008 r. spowoduje utratę prawa do zwolnienia z chwilą jej przekroczenia.

Przykład

Firma Alfa prowadzi działalność w zakresie handlu detalicznego odzieżą od 2 lat. W dniu 20 grudnia jej łączny obrót ze sprzedaży od początku roku wyniósł 39 550 zł. Wynika z tego, że 21 grudnia firma przekroczy limit obrotu w kwocie 39 700 zł. Z tym dniem utraci prawo do zwolnienia podmiotowego i stanie się czynnym podatnikiem VAT zobowiązanym do rozliczania tego podatku. Oznacza to również, że ze zwolnienia nie będzie mogła korzystać także w przyszłym roku, mimo że do końca roku jej łączny obrót osiągnie wartość niższą niż 50 000 zł. Do zwolnienia podmiotowego firma będzie mogła powrócić nie wcześniej niż od 1 stycznia 2011 r., pod warunkiem że jej obrót w 2010 r. nie przekroczy kwoty limitu.

Przykład

Pan J. Kowalski prowadzi sklep z artykułami spożywczymi od 2 lat. Jego obrót z działalności opodatkowanej za 2007 r. liczony narastająco od początku roku wyniesie 38 200 zł. Pan Jan może w 2008 r. nadal korzystać ze zwolnienia z VAT, aż do chwili, gdy jego obrót przekroczy wartość 50 000 zł.

Natomiast inna kwota limitu zwolnienia obowiązuje w stosunku do drobnych przedsiębiorców wynagradzanych prowizyjnie, tj. prowadzących przedsiębiorstwa maklerskie, zarządzających funduszami inwestycyjnymi, agentów, zleceniobiorców lub innych osób świadczących usługi o podobnym charakterze. W tym przypadku, zgodnie z art. 113 ust. 8 ustawy o VAT, przez wartość sprzedaży rozumie się 30-krotność kwoty prowizji lub innych postaci wynagrodzeń. Oznacza to, że w 2008 r. dla tego rodzaju podatników kontynuujących działalność kwota limitu zwolnienia stanowi wartość:

50 000 zł : 30 = 1667 zł

Przekroczenie uzyskanej kwoty prowizji w trakcie 2008 r. powoduje utratę prawa do korzystania ze zwolnienia podmiotowego.

Oczywiście również w tym przypadku jest to limit zwolnienia na rok przyszły. Aby przedsiębiorca mógł korzystać ze zwolnienia od przyszłego roku, wartość jego obrotu za bieżący rok (z tytułu prowizji) nie może przekroczyć obowiązującej kwoty limitu na rok bieżący, czyli 39 700 zł : 30 = 1323 zł.

Przedstawiona zasada nie ma zastosowania do przedsiębiorców korzystających ze zwolnienia z VAT na zasadach określonych przepisem § 9 rozporządzenia wykonawczego do ustawy o VAT. Dla tych podatników kwota limitu wyniesie również 50 000 zł.

Przedsiębiorcy rozpoczynający działalność w trakcie roku

Ze zwolnienia z VAT korzystać mogą w przyszłym roku również przedsiębiorcy rozpoczynający prowadzenie działalności opodatkowanej w trakcie 2008 r. Prawo do zwolnienia przysługuje im wówczas, jeżeli przewidywana przez nich wartość sprzedaży nie przekroczy proporcjonalnej kwoty limitu 50 000 zł do okresu prowadzonej przez nich sprzedaży w trakcie roku (art. 113 ust. 9 ustawy o VAT). W tym przypadku każdy przedsiębiorca musi wyliczyć odpowiednią (proporcjonalną) dla siebie kwotę limitu sam. Jej wysokość będzie zależała od okresu prowadzonej działalności. Przekroczenie tej kwoty spowoduje utratę prawa do zwolnienia w VAT.

Graniczną kwotę proporcjonalnego limitu obrotu należy wyliczyć według następującego wzoru:

L = 50 000 zł × B : C

gdzie:

L - to kwota limitu

B - to liczba dni prowadzenia sprzedaży, od momentu dokonania pierwszej sprzedaży do końca roku,

C - to liczba dni w roku podatkowym.

Liczba dni prowadzenia działalności liczy się od dnia, w którym nastąpiła pierwsza sprzedaż opodatkowana (nastąpiło uzyskanie pierwszego obrotu), a nie od dnia dokonania rejestracji.

Ważne!

Obliczając limit uprawniający do korzystania ze zwolnienia, należy liczyć liczbę dni prowadzenia działalności od dnia, w którym nastąpiła pierwsza sprzedaż opodatkowana (nastąpiło uzyskanie pierwszego obrotu), a nie od dnia dokonania rejestracji.

Należy też zauważyć, że 2008 r. jest rokiem przestępnym i ma 366 dni. Przepisy ustawy o VAT nie definiują na potrzeby tego podatku użytego w art. 113 sformułowania „rok podatkowy”. Stąd też należy odnieść się do regulacji Ordynacji podatkowej, która w art. 11 określa, iż za rok podatkowy należy rozumieć rok kalendarzowy, chyba że ustawy podatkowe stanowią inaczej. Przy wyliczaniu kwoty limitu należy zatem przyjąć liczbę dni faktyczną w danym roku, czyli dla 2008 r. jest to 366 dni. Dzienny limit zwolnienia z VAT będzie więc wynosił: 50 000 : 366 = 136,612 zł.

Przykład

Załóżmy, że przedsiębiorca rozpocznie wykonywanie sprzedaży 5 lutego 2008 r. Kwotę limitu w proporcji do okresu prowadzonej działalności wyliczy następująco:

L = (50 000 x 331) : 366 = 45 219 zł

Również w tym przypadku dla przedsiębiorców prowadzących przedsiębiorstwa maklerskie, zarządzających funduszami inwestycyjnymi, agentów, zleceniobiorców oraz innych osób świadczących usługi o podobnym charakterze, wynagradzanych prowizyjnie, przez wartość sprzedaży rozumieć należy 30-krotność kwoty prowizji lub innych postaci wynagrodzenia. Oznacza to, że powinni oni wyliczoną kwotę limitu proporcjonalnego podzielić następnie na 30.

Przykład

Załóżmy, że agencja nieruchomości rozpocznie prowadzenie działalności 10 lutego 2008 r.

Kwota limitu będzie stanowiła dla niej wartość:

L = (50 000 x 296) : 366 = 40 437 : 30 = 1348 zł

Przedsiębiorcy wracający do zwolnienia

Trzecią grupą podatników uprawnionych do zwolnienia podmiotowego z VAT w 2008 r. są ci drobni przedsiębiorcy, którzy są czynnymi podatnikami VAT na skutek utraty prawa do zwolnienia lub rezygnacji z tego uprawnienia, ale spełniają warunki do ponownego wyboru zwolnienia ze względu na wysokość osiągniętych obrotów. W tym przypadku muszą być spełnione łącznie trzy warunki:

• musi upłynąć okres 3 lat od końca miesiąca, w którym utracili prawo do zwolnienia lub z niego zrezygnowali (art. 113 ust. 11 ustawy o VAT),

• wartość ich sprzedaży opodatkowanej nie przekroczyła łącznie w poprzednim roku podatkowym kwoty 39 700 zł, ani w trakcie 2008 r. kwoty 50 000 zł, przy czym do wartości sprzedaży nie wlicza się kwoty podatku (art. 113 ust. 11 ustawy o VAT),

• nie wykonują czynności wymienionych w art. 113 ust. 13 ustawy o VAT (wymienionych w dalszej części).

Przykład

Spółka utraciła prawo do zwolnienia ze względu na przekroczenie kwoty limitu obrotu 20 sierpnia 2005 r. Ma prawo skorzystać z tego uprawnienia ponownie od września 2008 r., pod warunkiem że jej obrót netto za 2007 r. nie przekroczył kwoty 39 700 zł i za 2008 r. (liczony narastająco od 1 stycznia do 31 sierpnia 2008 r.) nie przekroczy wartości 50 000 zł, a spółka nie prowadzi działalności wyłączającej z prawa do zwolnienia.

Zasada wyliczania kwoty obrotu uprawniającej do zwolnienia

Artykuł 113 ust. 1 ustawy o VAT stanowi, iż do wyliczenia kwoty obrotu uprawniającej do zwolnienia nie wlicza się kwoty podatku, czyli przyjmuje się obrót netto. W zasadzie przepis ten ma zastosowanie do czynnych podatników VAT, którzy rozliczają VAT (na skutek utraty prawa do zwolnienia lub rezygnacji z tego prawa), ale zechcą w kolejnym roku skorzystać ze zwolnienia ze względu na uzyskiwanie niskich obrotów. Natomiast podatnicy korzystający ze zwolnienia podmiotowego w VAT dokonują sprzedaży bez naliczania kwoty VAT, zatem ich obrót netto (bez kwoty podatku) jest równoważny z obrotem brutto.

Do limitu obrotu nie wlicza się również: importu towarów, importu usług, wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów - ponieważ nie stanowią one obrotu w rozumieniu ustawy o VAT, a także odpłatnej dostawy towarów i odpłatnego świadczenia usług zwolnionych z podatku, oraz dostawy towarów, które na podstawie przepisów o podatku dochodowym są zaliczane przez podatnika do środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych podlegających amortyzacji.

Przykład

Spółka korzystająca ze zwolnienia podmiotowego z VAT prowadzi działalność handlową oraz jest właścicielem budynku mieszkalnego, w którym wynajmuje lokale zarówno na cele mieszkaniowe, jak i użytkowe. Roczny obrót za 2007 r. kształtował się następująco:

- z działalności handlowej - 32 000 zł,

- z wynajmu lokali na cele mieszkaniowe - 18 000 zł,

- z wynajmu lokali na cele użytkowe - 5000 zł.

Spółka osiągnęła łączny obrót w kwocie 55 000 zł.

Będzie mogła jednak nadal korzystać ze zwolnienia z VAT w 2008 r., ponieważ jej obrót z działalności opodatkowanej wyniósł tylko 37 000 zł (nie spowodował utraty prawa do zwolnienia z VAT w 2007 r.).

Ponadto rolnicy ryczałtowi prowadzący jednocześnie działalność gospodarczą, korzystający ze zwolnienia podmiotowego w VAT w zakresie tej działalności, do limitu obrotu nie wliczają również wartości sprzedaży produktów rolnych pochodzących z prowadzonej przez nich działalności rolniczej.

Wyłączenia z prawa do zwolnienia

Z prawa do korzystania ze zwolnienia w VAT ze względu na wysokość obrotów drobni przedsiębiorcy mogą korzystać jednie w ograniczonym zakresie, ze względu na rodzaj wykonywanych czynności. Tak jak obecnie, również w przyszłym roku z prawa do zwolnienia podmiotowego wyłączona jest grupa przedsiębiorców, którzy:

• dokonują dostawy wyrobów z metali szlachetnych lub z udziałem tych metali oraz wyrobów akcyzowych (z wyjątkiem sprzedaży energii elektrycznej, perfum i wód toaletowych, kosmetyków upiększających do ust, oczu i twarzy, kosmetyków do manicure i pedicure, pudrów kosmetycznych i higienicznych, dezodorantów, preparatów do higieny intymnej, preparatów toaletowych dla zwierząt, kart do gry, cygar, cygaretek i papierosów z tytoniu, tytoniu do palenia, tabaki);

Listę wyrobów z metali szlachetnych oraz z udziałem tych metali, usług prawniczych, usług w zakresie doradztwa i usług jubilerskich, których dostawa (świadczenie) pozbawia możliwości korzystania ze zwolnienia podmiotowego z VAT, określa załącznik do rozporządzenia w sprawie faktur;

• dokonują dostawy nowych środków transportu, terenów budowlanych oraz przeznaczonych pod zabudowę;

• świadczą usługi prawnicze oraz usługi w zakresie doradztwa, a także usługi jubilerskie;

• nie mają siedziby lub miejsca zamieszkania na terytorium kraju.

Wykonywanie którejkolwiek z powyższych czynności skutkuje obowiązkiem opodatkowania jej i całej pozostałej sprzedaży od chwili rozpoczęcia ich wykonywania. Zwolnienia podmiotowego nie stosuje się również do importu towarów i usług, wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów oraz dostawy towarów, dla której podatnikiem jest ich nabywca. W tym jednak przypadku opodatkowaniu podlegają tylko te czynności. W zakresie natomiast pozostałej działalności przedsiębiorcy przysługuje prawo wyboru zwolnienia podmiotowego w VAT na zasadach ogólnych.

• art. 113 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - Dz.U. Nr 54, poz. 535; ost.zm. Dz.U. z 2007 r. Nr 192, poz. 1382

Mariusz Darecki

ekspert w zakresie VAT