Co różni zleceniobiorcę od osoby wykonującej umowę agencyjną

Podstawowa różnica między obydwiema umowami polega na tym, że stroną przyjmującą zlecenie w umowie agencyjnej może być wyłącznie przedsiębiorca. Zleceniobiorcą zaś może być każdy, również osoba, która nie prowadzi działalności gospodarczej.

Kto zleceniobiorcą, kto agentem

Przez umowę zlecenia przyjmujący je zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. W braku odmiennej umowy zlecenie obejmuje umocowanie do wykonania czynności w imieniu dającego zlecenie.

Przez umowę agencyjną natomiast przyjmujący zlecenie, czyli agent, zobowiązuje się w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa do stałego pośredniczenia za wynagrodzeniem przy zawieraniu z klientami umów na rzecz dającego zlecenie przedsiębiorcy albo do zawierania ich w jego imieniu. Do zawierania umów w imieniu dającego zlecenie oraz do odbierania dla niego oświadczeń agent jest uprawniony tylko wtedy, kiedy ma do tego umocowanie.

Odmienny w obu przypadkach jest system wynagradzania zleceniobiorcy i agenta. W przypadku pierwszego sprawa jest prosta. Jeśli z umowy ani z okoliczności nie wynika, że przyjmujący zlecenie zobowiązał się wykonać je bez wynagrodzenia, zleceniobiorcy należy się wynagrodzenie.

Jakie wynagrodzenie

Jeżeli nie ma obowiązującej taryfy, a nie umówiono się o wysokość wynagrodzenia, należy się wynagrodzenie odpowiadające wykonanej pracy.

W przypadku agenta kwestia ta jest bardziej skomplikowana. Jeżeli sposób jego wynagradzania nie został w umowie określony, agentowi należy się prowizja. Jest to kwota, której wysokość zależy od liczby lub wartości zawartych umów.

Gdy wysokość prowizji nie została w umowie określona, należy się ona w wysokości zwyczajowo przyjętej w stosunkach danego rodzaju, w miejscu działalności prowadzonej przez agenta, a w razie niemożności ustalenia prowizji w ten sposób, agentowi należy się prowizja w odpowiedniej wysokości, uwzględniającej wszystkie okoliczności bezpośrednio związane z wykonaniem zleconych mu czynności.

Agent może żądać prowizji od umów zawartych w czasie obowiązywania umowy agencyjnej, jeżeli do ich zawarcia doszło w wyniku jego działalności lub jeśli zostały one zawarte z klientami pozyskanymi przez agenta poprzednio dla umów tego samego rodzaju.

Co ważne, jeżeli agentowi zostało przyznane prawo wyłączności w odniesieniu do oznaczonej grupy klientów lub obszaru geograficznego, a w czasie umowy agencyjnej została bez udziału agenta zawarta umowa z klientem z tej grupy lub obszaru, może on żądać prowizji od tej umowy. Dający zlecenie obowiązany jest w rozsądnym czasie zawiadomić agenta o zawarciu takiej umowy.

Agent może żądać prowizji od umowy zawartej po rozwiązaniu umowy agencyjnej, jeżeli propozycję zawarcia umowy dający zlecenie lub agent otrzymał od klienta przed rozwiązaniem umowy agencyjnej. W takich przypadkach agent może żądać prowizji od umowy zawartej po rozwiązaniu umowy agencyjnej także wtedy, gdy do jej zawarcia doszło w przeważającej mierze w wyniku jego działalności w okresie trwania umowy agencyjnej, a zarazem w rozsądnym czasie od jej rozwiązania.

Wypowiedzenie umowy

Zdecydowanie łatwiejsze jest też wypowiedzenie umowy zlecenia niż rozwiązanie kontraktu z agentem. W pierwszym przypadku dający zlecenie może je wypowiedzieć w każdym czasie. Powinien jedynie zwrócić przyjmującemu zlecenie wydatki, które ten poczynił w celu należytego wykonania zlecenia oraz w razie odpłatnego zlecenia uiścić przyjmującemu zlecenie część wynagrodzenia odpowiadającą jego dotychczasowym czynnościom, a jeśli wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu, powinien także naprawić szkodę.

Przyjmujący zlecenie może je wypowiedzieć w każdym czasie. Jednakże gdy zlecenie jest odpłatne, a wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu, przyjmujący zlecenie jest odpowiedzialny za szkodę.

Okoliczności i zasady wypowiedzenia umowy agencyjnej bliższe są regułom stosowanym w przypadku umowy o pracę. I tak umowa agencyjna zawarta na czas nieoznaczony może być wypowiedziana na miesiąc naprzód w pierwszym roku, na dwa miesiące naprzód w drugim roku oraz na trzy miesiące naprzód w trzecim i następnych latach trwania umowy. Ustawowe terminy wypowiedzenia nie mogą być skracane.

Ustawowe terminy wypowiedzenia mogą natomiast zostać umownie przedłużone, z tym że termin ustalony dla dającego zlecenie nie może być krótszy niż termin ustalony dla agenta. Przedłużenie terminu dla agenta powoduje takie samo przedłużenie dla dającego zlecenie.

Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, termin wypowiedzenia upływa z końcem miesiąca kalendarzowego. Jednakże umowa agencyjna, chociażby była zawarta na czas oznaczony, może być wypowiedziana bez zachowania terminów wypowiedzenia z powodu niewykonania obowiązków przez jedną ze stron w całości lub znacznej części, a także w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności. Gdy wypowiedzenia dokonano na skutek okoliczności, za które ponosi odpowiedzialność druga strona, jest ona zobowiązana do naprawienia szkody poniesionej przez wypowiadającego w następstwie rozwiązania umowy.

Wynagrodzenie zleceniobiorcy

W razie odpłatnego zlecenia wynagrodzenie należy się przyjmującemu dopiero po wykonaniu zlecenia, chyba że co innego wynika z umowy lub z przepisów szczególnych. Dający zlecenie powinien zwrócić przyjmującemu zlecenie wydatki, które ten poczynił w celu należytego wykonania zlecenia, wraz z odsetkami ustawowymi; powinien również zwolnić przyjmującego zlecenie od zobowiązań, które ten w powyższym celu zaciągnął w imieniu własnym.

Po rozwiązaniu umowy agencyjnej agent może żądać od dającego zlecenie świadczenia wyrównawczego, jeżeli w czasie trwania umowy agencyjnej pozyskał nowych klientów lub doprowadził do istotnego wzrostu obrotów z dotychczasowymi klientami, a dający zlecenie czerpie nadal znaczne korzyści z umów z tymi klientami. Roszczenie to przysługuje agentowi, jeśli biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności, a zwłaszcza utratę przez agenta prowizji od umów zawartych przez dającego zlecenie z tymi klientami, przemawiają względy słuszności. Takie świadczenie nie może przekroczyć wysokości wynagrodzenia agenta za jeden rok. Uzyskanie świadczenia wyrównawczego nie pozbawia agenta możności dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych.

EDYTA DOBROWOLSKA

gp@infor.pl

Podstawa prawna

- Art. 734-751 oraz art. 758-764⁹ ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.).

JAK TO ZROBIĆ...

Ustalamy charakter umowy

PROBLEM: Przedsiębiorca zleca innemu przedsiębiorcy wykonanie usługi pośrednictwa. Chce tak ustalić warunki umowy, by było to zwykłe zlecenie, a nie usługa agencyjna.

ROZWIĄZANIE: Ponieważ przez umowę agencyjną przyjmujący zlecenie zobowiązuje się w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa do stałego pośredniczenia za wynagrodzeniem przy zawieraniu z klientami umów na rzecz dającego zlecenie przedsiębiorcy albo do zawierania ich w jego imieniu, wyraźnie określi w umowie, że pośrednictwo to ma charakter okazjonalny. Ponadto, ponieważ do zawierania umów w imieniu zleceniodawcy oraz do odbierania dla niego oświadczeń agent jest uprawniony tylko wtedy, kiedy ma do tego umocowanie, ani w umowie, ani w żadnym dodatkowym dokumencie nie należy go do tego upoważniać.