| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Temat Dnia > Weksel jako zabezpieczenie kontraktu

Weksel jako zabezpieczenie kontraktu

Weksel to papier wartościowy, w którym przedsiębiorca zobowiązuje się bezwarunkowo, że inna osoba dokona na rzecz odbiorcy zapłaty określonej sumy. Od trasowanego należy odróżnić weksel własny, w którym wystawca bezwarunkowo przyrzeka, że sam zapłaci odbiorcy. Najważniejszą zaletą weksla jest możliwość szybkiego uzyskania nakazu zapłaty i wszczęcia egzekucji przeciw dłużnikowi.

Weksle zbywa się przy pomocy indosu. Oznacza on po prostu specyficzną formę przeniesienia dokumentu „na zlecenie”. Do przeniesienia praw z weksla potrzebne jest jego wydanie oraz nieprzerwany szereg indosów. Jest tak, jeżeli każdy indosatariusz opiera swoje prawa na poprzednim indosie imiennym. Pierwszy indos musi pochodzić od remitenta, a w przypadku weksli na zlecenie własne - od wystawcy. Zbycie weksla w drodze indosu nie jest możliwe jeżeli w jego treści została zawarta klauzula „nie na zlecenie” i warto jest o to zadbać - w ten prosty sposób mamy pewność, że weksel nie zostanie sprzedany - chyba że w drodze przelewu, co jednak znacznie wzmacnia pozycję dłużnika. Tytułem przykładu można tu wskazać na art. 513 k.c., zgodnie z którym dłużnikowi przysługują przeciwko nabywcy wierzytelności wszelkie zarzuty, które miał przeciwko zbywcy w chwili powzięcia wiadomości o przelewie. Dłużnik może z przelanej wierzytelności potrącić wierzytelność, która mu przysługuje względem zbywcy, chociażby stała się wymagalna dopiero po otrzymaniu przez dłużnika zawiadomienia o przelewie. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy wierzytelność przysługująca względem zbywcy stała się wymagalna później niż wierzytelność będąca przedmiotem przelewu.

Ciekawą instytucją jest indos in blanco. Jest to po prostu podpis osoby uprawnionej (remitenta lub osoby, która nabyła weksel) na tylnej stronie blankietu (czyli in dorso). Polega on, z grubsza rzecz ujmując, na tym, że można przenieść własność weksla (a co za tym idzie również ucieleśnione w nim prawa) na osobę trzecią przez proste wręczenie dokumentu. Od zwykłego indosu różni się tym, że nie wymienia nazwiska osoby uprawnionej. W stosunkach handlowych jest stosowany po to, by uprościć i przyspieszyć obrót, choć niesie w sobie pewne ryzyko dla osoby zobowiązanej, która nie zna aktualnego posiadacza. Indos in blanco powoduje bowiem, że weksel może być obracany bez uwidocznienia zbycia w treści dokumentu, a to może być niekorzystne dla zobowiązanego. W obrocie możemy napotkać następujące rodzaje indosów:

• zupełny (imienny) - wskazujący osobę indosatariusza,

• bez obligu - umożliwia zwolnienie indosanta od odpowiedzialności wobec jego następców,

• pełnomocniczy (zastępczy) - nie przenosi praw z weksla, udziela natomiast upoważnienia do wykonywania praw w imieniu indosanta,

• in blanco (niezupełny) - nie wymienia indosatariusza, który może wówczas wypełnić weksel własnym nazwiskiem albo innej osoby, indosować weksel dalej in blanco albo przenieść weksel na inną osobę bez wypełnienia indosu in blanco i bez indosowania dalej,

• zastawniczy - ustanawia go indosant i wydaje weksel indosatariuszowi; ustanowienie indosu zastawniczego nie powoduje przeniesienia własności weksla.

PRZYKŁAD

2 listopada 2010 r. posiadacz zbył weksel w drodze indosu z zastrzeżeniem „nie na zlecenie” i stał się dłużnikiem wekslowym, który jednak odpowiada za swe własne zobowiązanie, wynikające z treści indosu. Zgodnie z prawem indosant odpowiada w braku przeciwnego zastrzeżenia za przyjęcie i za zapłatę weksla. Może jednak zabronić dalszego indosowania i w tym przypadku nie odpowiada wobec następnych indosatariuszy. Ujmując to nieco prościej - osoba, która sprzedała weksel i zawarła w swym indosie zastrzeżenie „nie na zlecenie” nie odpowiada wobec osób, które nabyły weksel po niej, za to jest dłużnikiem swych poprzedników.

Prawo przewiduje kilka terminów płatności weksla - może on być płatny za okazaniem, w pewien czas po okazaniu, w pewien czas po dacie, a wreszcie w oznaczonym dniu. Weksel za okazaniem jest płatny przy przedstawieniu - powinien być przedstawiony do zapłaty w ciągu roku od dnia wystawienia, jednak wystawca może oznaczyć krótszy lub dłuższy termin, a indosanci (kolejni dłużnicy, którzy sprzedali weksel) mogą terminy te skrócić. Wystawca może zastrzec, że weksel płatny za okazaniem, nie może być przedstawiony do zapłaty przed oznaczonym dniem. W tym przypadku termin do przedstawienia biegnie od owego dnia. Jak więc widzimy, kwestia płatności weksla jest w przepisach dość drobiazgowo reglamentowana. Z kolei okazanie to czynność rozumiana potocznie - po prostu wierzyciel okazuje weksel i żąda zapłaty w określonym terminie. Jak wskazał SA w Białymstoku w wyroku z 5 czerwca 2001 r. (sygn. akt I ACa 196/2001, OSA z 2002 r. nr 3, poz. 18, str. 33): wystawienie weksla własnego, w którym nie oznaczono terminu płatności, nie powoduje nieważności, lecz ma tylko to znaczenie, że płatność następuje za okazaniem. Polega to na okazaniu wystawcy weksla własnego (domicylantowi, trasatowi) oryginalnego weksla wraz z wyraźnym lub dorozumianym wezwaniem do zapłaty i na gotowości wydania (przy zapłacie) weksla pokwitowanego przez posiadacza. Wszystko jest zatem w porządku, o ile wierzyciel zmieścił się w ustawowych terminach.

ZAPAMIĘTAJ

Weksel z innymi terminami płatności lub z kilku następującymi po sobie terminami jest nieważny.

Jeżeli weksla płatnego za okazaniem nie przedstawiono do zapłaty w terminie, wówczas gaśnie odpowiedzialność wszystkich dłużników, z wyjątkiem akceptanta i jego poręczyciela (avalisty). Po bezskutecznym upływie terminów, ustanowionych:

• do przedstawienia weksla płatnego za okazaniem lub w pewien czas po okazaniu,

• do protestu z powodu nieprzyjęcia lub niezapłacenia,

• do przedstawienia do zapłaty w razie zastrzeżenia „bez kosztów”; jak pamiętamy, klauzula ta zwalnia posiadacza od protestu z powodu nieprzyjęcia lub niezapłacenia, jako warunku zwrotnego poszukiwania

- posiadacz traci prawo dochodzenia zapłaty od indosantów (zbywców weksla), wystawcy oraz do innych dłużników z wyjątkiem akceptanta (głównego dłużnika).

Spłata zadłużenia powoduje wygaśnięcie zobowiązania i w tym momencie aktualizuje się prawo do zwrotu weksla. Po spłacie trzeba zatem od razu zażądać zwrotu, ponieważ weksel niesie w sobie poważne niebezpieczeństwo - może zostać zbyty i ponownie wykorzystany. Jak czytamy w wyroku SN z 28 sierpnia 1928 r. (sygn. akt III Rw 1060/28, niepublikowany): zapłata dłużnej sumy wekslowej dokonana przez dłużnika wekslowego bez odebrania weksla lub uwidocznienia na nim dokonania zapłaty nie ma znaczenia w stosunku do nabywcy weksla. Dłużnik może przy zapłacie żądać wydania weksla, pokwitowanego przez posiadacza. Musimy jednak zwrócić uwagę na fakt, że blankiet zaopatrzony jedynie w podpis wystawcy, a nie wskazujący osoby remitenta, sumy wekslowej ani terminu zapłaty, nie może być zrównany z wekslem zupełnym. Jak czytamy w glosie P. Machnikowskiego do wyroku SN z 28 maja 1998 r. (sygn. akt III CKN 531/97, OSNC z 1999 r. nr 1, poz. 13), opublikowana w OSP z 1999 r. nr 7-8, str. 381: dopóki weksel gwarancyjny pozostaje w stanie niezupełnym, nie inkorporuje jeszcze wierzytelności, a zapłata dokonana przez dłużnika jest wykonaniem zobowiązania zabezpieczonego wekslem, a nie zobowiązania wekslowego. Dlatego nie można sięgać do art. 39 prawa wekslowego, który odnosi się do zapłaty długu wekslowego. Obowiązek zwrotu weksla niezupełnego po wygaśnięciu zabezpieczonego nim zobowiązania wynika w sposób dorozumiany z porozumienia wekslowego i istnieje zawsze, o ile strony w porozumieniu tym nie wyraziły woli przeciwnej. Od wystawcy nie można zatem wymagać wystąpienia do wierzyciela z dodatkowym żądaniem zwrotu weksla. Tym samym brak żądania nie może być traktowany jako wyraz woli pozostawienia weksla w posiadaniu remitenta na zabezpieczenie kolejnych jego wierzytelności względem wystawcy.

Jak zatem widzimy, prawo wekslowe nie może być podstawą do wydania weksla in blanco. Musimy zatem sięgnąć do kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 222 § 1 k.c. właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie. W drodze analogii możemy zastosować ten przepis do zwrotu weksla. Razem z pozwem do sądu możemy też zażądać jako zabezpieczenia zakazu zbywania dokumentu. Jednocześnie wobec dłużnika możemy rozważyć podjęcie postępowania karnego, gdyż jego działania zadają się podpadać pod karalne usiłowanie oszustwa (art. 286 k.k.).

ZAPAMIĘTAJ

Odmowa zwrotu weksla powoduje konieczność wystąpienia o zwrot na drogę sądową.

SŁOWNICZEK:

Akcept - podpis trasata na wekslu wyrażający zgodę na zapłatę.

Aval - poręczenie wekslowe.

Indos - przeniesienie weksla przez napisanie na odwrotnej stronie odpowiedniego oświadczenia.

Indosant - zbywca weksla.

Indosatariusz - nabywca weksla.

Oblig - zobowiązanie, odpowiedzialność; indos bez obliga wyłącza odpowiedzialność wekslową indosanta, który go umieścił na wekslu.

Prima weksel - pierwszy egzemplarz weksla.

Protest - akt urzędowy stwierdzający odmowę zapłaty lub przyjęcia weksla.

Rekta-weksel - weksel „nie na zlecenie” - weksel z zakazem indosowania.

Remitent - wekslobiorca, tj. osoba, na której rzecz lub, na której zlecenie ma nastąpić zapłata sumy wekslowej.

Respiro wekslowe - odroczenie płatności bez konsekwencji wynikających z dokumentu protestowego.

Rymesa - weksel zazwyczaj pochodzący z obrotów handlowych, zaopatrzony w co najmniej jeden indos.

Rymesa komisowa - weksel wydany remitentowi z polecenia i na rachunek innej osoby.

Sola weksel - weksel wystawiony w jednym egzemplarzu.

Trasat - osoba, której wystawca poleca zapłacenie sumy wekslowej.

Wiza - klauzula umieszczona na wekslu własnym, stwierdzająca, że weksel został okazany wystawcy, w przypadku gdy jest on płatny w pewien czas po okazaniu.

Zwrotne poszukiwanie - szukanie zapłaty u osób podpisanych wcześniej na wekslu.

radca prawny ADAM MALINOWSKI

reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

FakturaXL.pl

FakturaXL.pl jest producentem oprogramowania w zakresie fakturowania online dla firm i biur rachunkowych. Od ponad 12 lat tworzymy z pasją rozwiązania IT.

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »