| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Spółki > Umowa o pracę z członkiem zarządu spółki kapitałowej

Umowa o pracę z członkiem zarządu spółki kapitałowej

Kodeks spółek handlowych, stanowiący podstawę funkcjonowania kapitałowych spółek prawa handlowego (tj. spółek z o.o. oraz spółek akcyjnych), nie rozstrzyga jednoznacznie, w jakiej formie mogą być zatrudniane osoby mające pełnić funkcje członków zarządu tych spółek. Powoduje to, że w praktyce do zatrudnienia członków zarządu stosowane są różne podstawy prawne, w tym też różnego rodzaju umowy o pracę.


Wiele wątpliwości budzi jednak określenie, czy korzystniejsze jest dla spółki zawarcie z członkiem zarządu umowy o pracę na czas nieokreślony, czy też umowy terminowej. Dlatego warto zapoznać się z cechami poszczególnych umów oraz zaletami i wadami ich stosowania.

Status prawny członka zarządu spółki z o.o. jako członka organu osoby prawnej określają przepisy kodeksu spółek handlowych. Natomiast jego sytuację jako pracownika określają zasadniczo przepisy kodeksu pracy oraz postanowienia umowy o pracę. Należy przy tym podkreślić, że stosunek pracy członka zarządu spółki z o.o. jest odrębnym stosunkiem prawnym w stosunku do członkostwa w zarządzie spółki. Stosunki te mają inną podstawę prawną, inne są także podstawy ich nawiązania i rozwiązania. Ponadto, byt lub zakończenie jednego z nich nie wpływa wprost na istnienie drugiego, choć niewątpliwie w praktyce istnieje między nimi powiązanie funkcjonalne. Istnienie tego powiązania między stosunkiem członkostwa a stosunkiem pracy wyraża się m.in. w tym, że odwołanie danej osoby z zajmowanego dotąd stanowiska członka zarządu uzasadnia równocześnie rozwiązanie umowy o pracę z tą osobą. Tak też wskazywał Sąd Najwyższy wyroku z 26 stycznia 2000 r. (I PKN 479/99, OSNAP 2001/11/377) stwierdzając, że „odwołanie ze stanowiska członka zarządu spółki, które nie zostało skutecznie podważone w trybie przepisów prawa handlowego, z reguły stanowi przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie umowy o pracę (art. 45 § 1 k.p.) pracownikowi zatrudnionemu w charakterze członka tego zarządu”. W zbliżony sposób wypowiedział się w tej kwestii Sąd Najwyższy także w wyroku z 25 listopada 1997 r. (I PKN 388/97, OSNAPiUS 1998/18 poz. 540). Podobnie też podnoszono w piśmiennictwie1.

Umowy o pracę członków zarządu spółki nie różnią się w swej konstrukcji od innych umów o pracę zawieranych przez spółkę z jej pracownikami. Jednak w ich treści - oprócz zapisów niezbędnych w każdej umowie o pracę, takich jak ustalenie rodzaju i miejsca wykonywania pracy, terminu jej rozpoczęcia oraz określenia wynagrodzenia - zazwyczaj umieszczane są także różne postanowienia dodatkowe, jak np. prawo do dodatkowego wynagrodzenia w razie osiągnięcia przez spółkę odpowiedniego poziomu zysków, tantiemy, przydzielenie do użytku określonej klasy samochodu służbowego lub sprzętu elektronicznego (np. notebooka), czy telefonu komórkowego, dodatkowe ubezpieczenie na życie lub od nieszczęśliwych wypadków. Dopuszczalne jest także, co do zasady, stosowanie dłuższych okresów wypowiedzenia umowy w stosunku do zapisów ustawowych. Wskazywał na to Sąd Najwyższy m.in. w wyroku z 5 lipca 2005 r. (I PK 276/04, Wokanda 2006/2/23) wyjaśniając, że „art. 18 k.p. wyznacza w sposób ogólny granice autonomii woli stron stosunku pracy i formułuje regułę, że postanowienia umów o pracę nie mogą być mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy. Dłuższy okres wypowiedzenia umowy o pracę dokonanego przez pracodawcę jest z reguły korzystniejszy dla pracownika, zwłaszcza wobec deficytu miejsc pracy”.

Natomiast odmiennie w stosunku do ogólnych zasad kształtuje się kwestia reprezentacji spółki przy zawieraniu umów o pracę z członkiem zarządu. Kwestie te, gdy chodzi o spółkę z o.o., reguluje art. 210 § 1 k.s.h., w myśl którego w umowie między spółką a członkiem zarządu oraz w sporze z nim spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. Zatem umowy o pracę między spółką z o.o. a osobami zajmującymi w niej funkcje członków zarządu powinny być zawierane przez spółkę reprezentowaną przez radę nadzorczą lub pełnomocnika powołanego przez zgromadzenie wspólników. Zasada ta ma zastosowanie do spółek wielopodmiotowych oraz spółek jednoosobowych, w których wspólnik nie jest zarazem jedynym członkiem jej zarządu. Zbliżona regulacja dotyczy członków zarządu spółek akcyjnych. W myśl bowiem art.  379 § 1 k.s.h., w umowie między spółką a członkiem zarządu, jak również w sporze z nim spółkę reprezentuje rada nadzorcza albo pełnomocnik powołany uchwałą walnego zgromadzenia. Zachowanie właściwej reprezentacji spółki jest o tyle istotne, że zawarcie umowy o pracę z członkiem zarządu z naruszeniem art. 210 § 1 lub art. 379 § 1 k.s.h. powodowałoby bezwzględną nieważność tej umowy. Wskazywał na to wielokrotnie Sąd Najwyższy m.in. w uchwale z 8 marca 1995 r. (I PZP 7/95, OSNAPiUS 1995/18/227) oraz w wyroku z 23 stycznia 1998 r. (I PKN 489/97, OSNAPiUS 1999/1/8). Dlatego też umowa o pracę zawarta między członkiem zarządu a spółką reprezentowaną np. przez tego samego lub innego członka zarządu byłaby z mocy prawa nieważna (art. 58 § 1 k.c.). Podobnie byłoby w przypadku zawarcia przez spółkę umowy z członkiem zarządu przez inny organ spółki (np. komisję rewizyjną) lub osobę nie posiadającą stosownego pełnomocnictwa.

W praktyce niejednokrotnie budzi kontrowersje dopuszczalność stosowania w stosunku do członków zarządu spółek kapitałowych umowy o pracę na czas nieokreślony. W szczególności zaś wątpliwości budzi możliwość zawierania takich umów z członkami zarządu spółek akcyjnych. Wątpliwości te powstają z powodu ustanowionej przepisami kodeksu spółek handlowych zasady kadencyjności zarządu spółek akcyjnych. Zgodnie bowiem z art. 369 § 1 k.s.h., okres sprawowania funkcji przez członka zarządu nie może być dłuższy niż pięć lat (kadencja). Ponowne powołania tej samej osoby na członka zarządu są dopuszczalne na kadencje nie dłuższe niż pięć lat każda. Powołanie może nastąpić nie wcześniej niż na rok przed upływem bieżącej kadencji członka zarządu.

Zapisy te nie oznaczają jednak - moim zdaniem - że osoba powołana do pełnienia funkcji członka zarządu może być zatrudniona tylko na czas wykonywania tej funkcji, czyli, że musi być zatrudniona czas określony. Zakończenie bowiem kadencji w zarządzie nie wiąże się automatycznie z rozwiązaniem umowy o pracę. Zatem, wbrew pozorom z cytowanego art. 369 § 1 k.h. nie wynika wcale, że osoba powołana na członka zarządu nie może po upływie kadencji zarządu nadal być zatrudniona w spółce. Wręcz przeciwnie, może być ona nadal pracownikiem spółki i zajmować w niej inne stanowisko (np. prokurenta spółki czy kierownika wydziału). Natomiast sama zmiana stanowiska pracy i powiązanego z nią wynagrodzenia nie musi wiązać się z rozwiązaniem dotychczasowej umowy o pracę i nawiązaniem nowej, lecz możne tu mieć zastosowanie konstrukcja wypowiedzenia zmieniającego warunki pracy lub płacy (art. 42 k.p.) lub porozumienia zmieniającego. Ponadto, osoba ta może po upływie kadencji jednego zarządu być ponownie powołana na członka kolejnego zarządu po upływie okresu wskazanego w art. 369 § 1 k.s.h. Dlatego też zawarcie umowy o pracę na czas nieokreślony może być nawet korzystniejsze dla spółki, bowiem - w razie gdy przewiduje się możliwość powołania tej samej osoby na kolejną kadencję - nie ma konieczności zawierania nowej umowy o pracę po kolejnym wyborze tej osoby na stanowisko członka zarządu.

Zawarcie umowy o pracę na czas nieokreślony powoduje, że strony są związane bezterminowym stosunkiem pracy, który może być rozwiązany na zasadach określonych w kodeksie pracy. Jednak dla spółki zatrudnienie członka zarządu na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony wiąże się z istotnymi ograniczeniami, jeśli chodzi o możliwość rozwiązania umowy o pracę. Warto o nich pamiętać przy decydowaniu się na wybór określonego rodzaju umowy o pracę. Kodeks pracy przewiduje bowiem dodatkową ochronę pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony. Dotyczy to zarówno rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, jak i za wypowiedzeniem.

Jeżeli chodzi o wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony oraz jej rozwiązanie bez wypowiedzenia, to oświadczenie spółki musi zawierać wskazanie przyczyny uzasadniającej dokonanie rozwiązania umowy o pracę. Przy czym wskazanie tej przyczyny musi być zgodne z prawdą oraz konkretne. Obowiązek taki wynika z art. 30 § 4 k.p. Obowiązek ujawnienia przyczyny rozwiązania umowy o pracę ma na celu umożliwienie pracownikowi obrony przed dokonanym rozwiązaniem w ramach postępowania przed sądem pracy. Brak zaś wskazania konkretnej przyczyny może skutkować - w razie wniesienia przez pracownika powództwa do sądu pracy - uwzględnieniem tego powództwa i uznaniem przez sąd wypowiedzenia za bezskuteczne, przywróceniem pracownika do pracy lub zasądzeniem na jego rzecz odszkodowania. Pracodawca - rozwiązując umowę o pracę zawartą na czas nieokreślony w drodze wypowiedzenia - musi też pamiętać, że istotne jest nie tylko zachowanie wymogów formalnych wypowiedzenia, ale także i stwierdzenie, że wypowiedzenie to jest uzasadnione. Konieczność wykazania zasadności wypowiedzenia umowy o pracę jest istotnym ograniczeniem swobody spółki w kształtowaniu własnej polityki kadrowej. Nie może ona bowiem całkiem swobodnie zwolnić z pracy członka zarządu zatrudnionego na czas nieokreślony, gdyż w razie sporu musi wykazać zasadność złożonego mu wypowiedzenia umowy o pracę. W przypadku członków zarząd okolicznościami takimi mogą być zwłaszcza odwołanie z zajmowanego stanowiska, brak kompetencji do wykonywania zajmowanego stanowiska, czy zawiniony konflikt z innymi członkami zarządu.

reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

ŻAKIEWICZ ADWOKACI Kancelaria Prawa Karnego i Gospodarczego Sp. k.

Ekspert prawa karnego, karno-skarbowego oraz procedury karnej

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »