| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Temat Dnia > Odsetki w praktyce handlowej

Odsetki w praktyce handlowej

W czasach słabnącej złotówki podstawowym zabezpieczeniem dla wierzyciela są odsetki. Mogą występować w dwu postaciach - jako odsetki ustawowe, które należą się na wypadek opóźnienia nawet w braku stosownego postanowienia w umowie, i odsetki umowne, które swą moc czerpią z postanowień kontraktowych.

Ciekawie prezentują się też kwestie odsetek od zobowiązań wekslowych. Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe (Dz.U. nr 37, poz. 282 z późn. zm.) w wekslu, płatnym za okazaniem lub w pewien czas po okazaniu, może wystawca zastrzec oprocentowanie sumy wekslowej. W każdym innym wekslu zastrzeżenie takie uważa się za nienapisane. Stopa odsetek powinna być określona w wekslu, w braku jej określenia zastrzeżenie oprocentowania uważa się za nienapisane. Odsetki biegną od daty wystawienia weksla, jeżeli nie wskazano innej daty. W wypadku weksla, którego termin płatności jest z góry ustalony, można uwzględnić zaległe odsetki już w momencie wystawienia weksla, stąd w art. 5 prawa wekslowego jest mowa tylko o wekslu płatnym za okazaniem lub w pewien czas po okazaniu. W razie zamieszczenia takiej klauzuli na wekslu odsetki biegną od daty wystawienia weksla, chyba że strony uzgodniły inny termin. Warto podkreślić, że wysokość odsetek powinna wynikać z weksla, stąd nie odpowiada prawu zamieszczenie na blankiecie adnotacji, że odsetki są ustawowe. Warto wskazać w tym kontekście na wyrok SN z 8 października 1929 r. (sygn. akt Rw 840/29, OSP z 1930 r. nr 1, poz. 18), w którym czytamy: skargą o wydanie wekslowego nakazu zapłaty nie można dochodzić odsetek umownych lub bankowych, niewyrażonych w wekslu.

Na gruncie prawa wekslowego należy jeszcze wskazać na art. 48 i 49 ustawy, zgodnie z którym posiadacz weksla może żądać od zobowiązanego zwrotnie nieprzyjętej lub niezapłaconej sumy wekslowej wraz z odsetkami, jeżeli je zastrzeżono, oraz odsetek od wysokości sześć od sta, a przy wekslach wystawionych i płatnych w Polsce, odsetek ustawowych od dnia płatności. To samo żądanie dotyczy osoby, która wykupiła weksel i dochodzi zapłaty od swoich poprzedników. Jak wskazał SN w wyroku z 26 listopada 2002 r. (sygn. akt V CKN 1411/00, OSNC z 2004 r. nr 2, poz. 29): weksel niezupełny w chwili wystawienia (in blanco) może zostać uzupełniony przez wpisanie jako sumy wekslowej sumy wierzytelności, na zabezpieczenie której został wystawiony. Przy uzupełnieniu weksla nie jest wyłączona możliwość uwzględnienia innych wierzytelności istniejących między stronami, musi to jednak wynikać z zawartego przez nie porozumienia w przedmiocie uzupełnienia weksla. Określenie w art. 48 pkt 4 prawa wekslowego, że maksymalna wysokość prowizji komisowej może wynosić „jedną szóstą od sta od sumy wekslowej”, oznacza 1/6% (jedną szóstą procenta) sumy wekslowej.

Odsetki są świadczeniem nietypowym1, ponieważ ich wymagalność następuje każdego dnia i z każdym też dniem następuje przedawnienie części odsetek. Precyzyjnie ujął ten problem SN w uchwale z 5 kwietnia 1991 r. (sygn. akt III CZP 20/91, OSNC z 1991 r. nr 10-12, poz. 120) stwierdzając, że: roszczenie o odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego staje się wymagalne osobno w każdym dniu opóźnienia i w związku z tym

Odsetki są świadczeniem nietypowym1, ponieważ ich wymagalność następuje każdego dnia i z każdym też dniem następuje przedawnienie części odsetek. Precyzyjnie ujął ten problem SN w uchwale z 5 kwietnia 1991 r. (sygn. akt III CZP 20/91, OSNC z 1991 r. nr 10-12, poz. 120) stwierdzając, że: roszczenie o odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego staje się wymagalne osobno w każdym dniu opóźnienia i w związku z tym przedawnia się osobno za każdy dzień opóźnienia2. Jako świadczenie okresowe odsetki przedawniają się w zasadzie w terminie trzyletnim. Jeśli jednak termin przedawnienia roszczenia głównego jest krótszy, to stosujemy go również do odsetek. Najlepiej będzie posłużyć się przykładem opartym na często występującej w praktyce tzw. sprzedaży profesjonalnej. Zgodnie z art. 554 k.c. roszczenia z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy, roszczenia rzemieślników z takiego tytułu oraz roszczenia prowadzących gospodarstwa rolne z tytułu sprzedaży płodów rolnych i leśnych przedawniają się z upływem lat dwóch. Na tle tego przepisu doszło do rozbieżności co do terminu przedawnienia odsetek. Powszechnie uważano, że po dwóch latach przedawnia się roszczenie przedsiębiorcy, o zapłatę należności głównej z umowy sprzedaży, natomiast roszczenie o odsetki od tej należności - dopiero po trzech latach. Tak było do wydania uchwały SN z 17 czerwca 2003 r. (sygn. akt III CZP 37/03, niepublikowana), w której przyjęto, że roszczenie o odsetki za opóźnienie w zapłacie ceny wynikającej z umowy sprzedaży zawartej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy przedawnia się z upływem lat dwóch. Taka interpretacja przepisów spowodowała, że termin, w którym przedsiębiorcy mogli dochodzić od dłużników odsetek za opóźnienie w zapłacie przy umowie sprzedaży, skrócił się do dwóch lat. Komplikacje praktyczne dla wielu firm są oczywiste. Dlatego doszło do wydania uchwały SN z 26 stycznia 2005 r., sygn. akt III CZP 42/2004, Biuletyn SN z 2005 r. nr 1, poz. 11), w której stwierdzono: ustanowiony w art. 118 k.c. termin przedawnienia roszczeń o świadczenia okresowe stosuje się do roszczeń o odsetki za opóźnienie także wtedy, gdy roszczenie główne ulega przedawnieniu w terminie określonym w art. 554 k.c. Roszczenie o odsetki za opóźnienie przedawnia się jednak najpóźniej z chwilą przedawnienia się roszczenia głównego3. W praktyce oznacza to zatem, że nie ma obecnie innego terminu przedawnienia odsetek niż termin trzyletni. Jeżeli roszczenie główne przedawnia się w dłuższym terminie, to termin przedawnienia odsetek ulegnie skróceniu.

ZAPAMIĘTAJ

Roszczenia o odsetki za opóźnienie przedawniają się odrębnie od roszczenia głównego, z tym jednak zastrzeżeniem, iż z reguły nie później niż z upływem terminu przedawnienia roszczenia głównego.

Adam Malinowski - radca prawny

 

 

1 Warto w tym kontekście spojrzeć na uchwałę SN z 6 sierpnia 1996 r. (sygn. akt III CZP 86/96, OSNIC z 1996 r. nr 12, poz. 154, w której stwierdzono: dostawca energii elektrycznej może żądać odsetek za czas opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego, określonego zaliczkowo za tę energię w rachunku prognostycznym.

2 Świadczenie pieniężne niespełnione w oznaczonym terminie albo niespełnione niezwłocznie po wezwaniu staje się od razu w całości wymagalne i może być w całości dochodzone. Natomiast roszczenie o zapłatę odsetek za opóźnienie, chociaż powstaje już z pierwszym dniem opóźnienia, powstaje tylko co do odsetek za ten dzień. W razie dalszego opóźnienia proces powstawania tego roszczenia toczy się dalej, tzn. wierzyciel nabywa prawo do odsetek oddzielnie za każdy kolejny dzień - przez cały czas opóźnienia. Chwila powstania roszczenia o zapłatę odsetek za opóźnienie jest, przy braku ustawowo określonych terminów płatności tych odsetek, jednoznaczna z chwilą ich wymagalności, czemu dawało wyraz orzecznictwo Sądu Najwyższego m.in. w uchwale składu 7 sędziów z dnia 22 września 1970 r. (sygn. akt III PZP 18/79, OSNCP z 1971 r. z. 1, poz. 5). Jeżeli zaś roszczenie o zapłatę odsetek za opóźnienie powstaje i staje się wymagalne oddzielnie w każdym kolejnym dniu opóźnienia, to bieg przedawnienia tego roszczenia będzie się rozpoczynał zgodnie z treścią art. 120 k.c. również oddzielnie z każdym dniem opóźnienia.

3 W orzeczeniu z 19 stycznia 1990 r. (sygn. akt IV CR 294/89, niepublikowane) SN wyjaśnił: roszczenie o zapłatę odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, uzyskuje byt niezależny od długu głównego i według własnych reguł ulega przedawnieniu. Może więc ono istnieć, zarówno po wygaśnięciu wskutek przedawnienia świadczenia głównego, jak i po upływie terminu przedawnienia przewidzianego dla tego roszczenia, jeżeli zostało ono wcześniej spełnione.

reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

Biuro Rachunkowe "KOMP-BIUR" sp. z o.o.

Kompleksowa obsługa księgowości

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »